ପ୍ରାୟତଃ ଆପଣ ଶୁଣିଥିବେ ଯେ କିଛି ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ମାମଲାର ଦୋଷୀଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁଦଣ୍ଡ ଦିଆଯାଏ। କିନ୍ତୁ ଆପଣ ଜାଣନ୍ତି କି କେଉଁ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଅପରାଧୀଙ୍କୁ ଫାଶୀ ଦିଆଯାଏ? ଆପଣ ଟିଭି କିମ୍ବା ଫିଲ୍ମରେ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଥିବ ଯେ ଜଣେ ଅପରାଧୀଙ୍କୁ ଫାଶୀ ଦେବା ପୂର୍ବରୁ ତା’ର ଶେଷ ଇଚ୍ଛା ପଚରାଯାଏ। କିନ୍ତୁ ଏହା କ’ଣ ପ୍ରକୃତରେ ଘଟେ ଏବଂ ଯଦି ଘଟେ, ତେବେ ଏହି ପରମ୍ପରା କେବେ ଏବଂ କେଉଁଠାରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା? ଆସନ୍ତୁ ଜାଣିବା।
ଫାଶୀ ଦେବା ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ କଏଦୀଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଶେଷ ଇଚ୍ଛା ପଚରାଯାଏ। ଶେଷ ଇଚ୍ଛା ମାଗିବାର ପରମ୍ପରା କେବେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ତାହା ଜଣାନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଏହା ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି ଚାଲିଆସୁଛି। କାରଣ ପୂର୍ବ ସମୟରେ ଲୋକମାନେ ବିଶ୍ୱାସ କରୁଥିଲେ ଯେ ଯଦି ମୃତ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଶେଷ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ନହୁଏ, ତେବେ ତାଙ୍କ ଆତ୍ମା ଘୂରି ବୁଲିବ। ସେଥିପାଇଁ ଆଜି ମଧ୍ୟ, ଯେକୌଣସି କଏଦୀଙ୍କୁ ଫାଶୀ ଦେବା ପୂର୍ବରୁ, ତାଙ୍କର ଶେଷ ଇଚ୍ଛା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ପଚରାଯାଏ। ଯଦିଓ ଜେଲ ମାନୁଆଲରେ କାହାର ଶେଷ ଇଚ୍ଛା ପଚାରିବାର କୌଣସି ବ୍ୟବସ୍ଥା ନାହିଁ, ତଥାପି ଏହା ବହୁ ଦିନ ଧରି ଜେଲ ପରମ୍ପରାର ଏକ ଅଂଶ ହୋଇଆସିଛି।
ଦିଲ୍ଲୀ ଜେଲରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଅଧିକାରୀ ଥିବା ସୁନୀଲ ଗୁପ୍ତା ଥରେ କହିଥିଲେ ଯେ ଏପରି ବ୍ୟବସ୍ଥା ଅଛି କାରଣ ଯଦି ଜଣେ ଅପରାଧୀ ତା’ର ଶେଷ ଇଚ୍ଛାରେ କୁହେ ଯେ ତାକୁ ଫାଶୀ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ତେବେ ତା’ର ଇଚ୍ଛାକୁ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ। ତେଣୁ, ଜେଲ ମାନୁଆଲରେ ଶେଷ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବାର କୌଣସି ବ୍ୟବସ୍ଥା ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ପରମ୍ପରା ଚାଲିଛି, ତେଣୁ ଶେଷ ଇଚ୍ଛା ପଚରାଯାଉଛି। କଏଦୀଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଶେଷ ଇଚ୍ଛା ବିଷୟରେ ପଚରାଯାଏ – ସେ ଶେଷ ଥର ପାଇଁ କ’ଣ ଖାଇବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି, ତାଙ୍କ ପରିବାରକୁ ଭେଟିବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି, କୌଣସି ପୁରୋହିତ କିମ୍ବା ମୌଲବୀଙ୍କୁ ଭେଟିବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି, କିମ୍ବା କୌଣସି ଧାର୍ମିକ ପୁସ୍ତକ ପଢ଼ିବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି।
ଯଦି କଏଦୀ ଏହା ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କିଛି ମାଗେ, ତେବେ ଜେଲ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ତାହା ପୂରଣ କରାଯାଇପାରିବ କି ନାହିଁ ତାହା ଦେଖାଯାଏ। ଯଦି ଏହାକୁ ପୂରଣ କରିବାକୁ ବହୁତ ସମୟ ଲାଗେ, ତେବେ ସେହି ଇଚ୍ଛାକୁ ଅଗ୍ରାହ୍ୟ ବୋଲି ବିବେଚନା କରାଯାଏ। ଯଦି ଦୋଷୀ ତାଙ୍କ ଶେଷ 14 ଦିନରେ କୌଣସି ପୁସ୍ତକ ପଢିବା ପାଇଁ ମାଗେ, ତେବେ ତାହା ତାଙ୍କୁ ଦିଆଯାଏ। ଏହା ବ୍ୟତୀତ, ଫାଶୀ ସବୁବେଳେ ସକାଳେ କରାଯାଏ, ଯାହା ଦାରା ଅନ୍ୟ କଏଦୀଙ୍କ କାମ ବାଧାପ୍ରାପ୍ତ ନହୁଏ। ଦ୍ୱିତୀୟ କାରଣ ହେଉଛି ଏହା ପରେ ପରିବାରକୁ ଶେଷକୃତ୍ୟ ପାଇଁ ସମୟ ମିଳିଥାଏ।
