ଘରେ ମଧୁର ଜଳ ମୁକ୍ତା ଚାଷରୁ କିଭଳି ରୋଜଗାର କରିହେବ ତା ବାଟ ଦେଖାଇଛନ୍ତି ରାଜସ୍ଥାନର ନରେନ୍ଦ୍ର କୁମାର। ସେ ବର୍ଷକୁ ଏହି ଚାଷରୁ ୪ ଲକ୍ଷ ଟଙ୍କା ରୋଜଗାର କରୁଛନ୍ତି। କେବଳ ଏତିକି ନୁହେଁ ସେ କିଶନଗଡ଼ରେ ବହିଦୋକାନ ବି କରିଛନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଲକ୍ଡାଉନରେ ଏହି ବ୍ୟବସାୟ ଏକ ପ୍ରକାର ମାନ୍ଦାବସ୍ଥା ଦେଇ ଗତି କରୁଥିବାବେଳେ ନରେନ୍ଦ୍ର ମୁକ୍ତା ଚାଷରେ ଅଧିକ ସମୟ ଦେଉଛନ୍ତି ଓ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଏହି ଚାଷ ସମ୍ପର୍କରେ ଶିକ୍ଷା ଦେଉଛନ୍ତି। ନରେନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ବର୍ତ୍ତମାନ ବୟସ ୪୫। ସେ ସ୍ନାତକ ଡିଗ୍ରୀ ହାସଲ କରିଛନ୍ତି। ସବୁଠୁ ବଡ଼ କଥା ହେଉଛି ସେ ମଧୁର ଜଳରେ ମୁକ୍ତା ଚାଷ କରୁଛନ୍ତି ଓ ଏଥିପାଇଁ ସେ ୫ ଦିନିଆ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ନେଇଛନ୍ତି। ଘରେ ୧୦ ଫୁଟ ଲମ୍ବ ଓ ୧୦ଫୁଟ ଚଉଡ଼ାର କୁଣ୍ଡ କରି ସେଥିରେ ଏହି ଚାଷ କରୁଛନ୍ତି। ପ୍ରଥମେ ଚାଷରେ ସେ ୪୦ ହଜାର ଟଙ୍କା ନିବେଶ କରିଥିଲେ। ସେ ଦୁଇ ପ୍ରକାର ମୁକ୍ତା ଚାଷ କରୁଛନ୍ତି। ପ୍ରଥମେ ମୁମ୍ବାଇରୁ ୧ ହଜାର ଶାମୁକା ପ୍ରତ୍ୟେକକୁ ୧୦ ଟଙ୍କା ଦେଇ ଆଣିଥିଲେ। ମୁକ୍ତାର ମାନ ଅନୁଯାୟୀ ତାହାକୁ ସେ ୨୦୦ ଟଙ୍କାରୁ ୧,୦୦୦ ଟଙ୍କା ଯାଏ ବିକ୍ରି କରୁଛନ୍ତି। ନରେନ୍ଦ୍ର ବର୍ଷକୁ ପାଖାପଖି ୩,୦୦୦ ମୁକ୍ତା ସଂଗ୍ରହ କରୁଛନ୍ତି। କେବଳ ଚାଷରେ ସେ ଅଟକି ଯାଇନାହାନ୍ତି, ବରଂ ୧୦୦ ଜଣଙ୍କୁ ଏହି ଚାଷ ସମ୍ପର୍କରେ ଶିକ୍ଷା ଦେଉଛନ୍ତି। ତାହା ପୁଣି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମାଗଣା।
