ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ,୨୩।୮: ତେଲଙ୍ଗାନା ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ରେବନ୍ତ ରେଡ୍ଡୀ ଏବେ ୟୁକେରୁ ସିଧାସଳଖ ଭାରତ ଫେରିବେ; ସରକାରୀ ଅନୁମୋଦନ ଅଭାବରୁ ତାଙ୍କର ଆମେରିକା ଗସ୍ତ ବାତିଲ କରାଯାଇଛି। ସେ ଇଂଲଣ୍ଡ ଏବଂ ୟୁକେର ଦଶ ଦିନିଆ ଗସ୍ତ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ। ସରକାର ତାଙ୍କର ୟୁକେ ଗସ୍ତକୁ ଅନୁମୋଦନ କରିଥିଲେ – ଯେଉଁଠାରେ ସେ ‘ତେଲଙ୍ଗାନା ରାଇଜିଙ୍ଗ’ ପ୍ରତିନିଧିମଣ୍ଡଳ ସହିତ ଲଣ୍ଡନରେ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିବାର କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଥିଲା – ଆମେରିକା ଯାତ୍ରାର ପରବର୍ତ୍ତୀ ପର୍ଯ୍ୟାୟକୁ ସରକାରୀ ଅନୁମତି ମିଳିନଥିଲା।
ଭାରତରେ, ଯେକୌଣସି ସରକାରୀ ବିଦେଶ ଗସ୍ତ ପାଇଁ କେନ୍ଦ୍ର ସରକାରଙ୍କଠାରୁ ‘ରାଜନୈତିକ ମଞ୍ଜୁରୀ’ ପାଇବା ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ। ବୈଦେଶିକ ବ୍ୟାପାର ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ (MEA) ମୁଖପାତ୍ର ରଣଧୀର ଜୟସୱାଲ ଆମେରିକା ଯାତ୍ରାର ଅନୁମତି ମନା କରିବାର କାରଣ ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଭାବରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଛନ୍ତି। ତାଙ୍କ ଅନୁସାରେ, ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ ଅନୁମୋଦନ ଦେବା ପୂର୍ବରୁ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସରକାରୀ ଗସ୍ତର ମୂଲ୍ୟାଙ୍କନ କରେ। ତେଲଙ୍ଗାନା ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ପ୍ରସ୍ତାବିତ ଆମେରିକା ଗସ୍ତ ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟାଳୟ ଏବଂ ଗସ୍ତର ପ୍ରକୃତି ସହିତ ଅସଙ୍ଗତ ବୋଲି ବିବେଚନା କରାଯାଇଥିଲା, ଯାହା ଅନୁମୋଦନକୁ ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନ କରିଥିଲା; ବିପରୀତରେ, ୟୁକେ ଗସ୍ତ ଉପଯୁକ୍ତ ବୋଲି ଜଣାପଡିଥିଲା ଏବଂ ଏହାକୁ ଅନୁମୋଦନ କରାଯାଇଥିଲା।
ରାଜନୈତିକ ମଞ୍ଜୁରୀ କ’ଣ?
ଭାରତରେ, ସମ୍ବିଧାନର ସପ୍ତମ ଅନୁସୂଚୀ ଅନୁଯାୟୀ, ବୈଦେଶିକ ନୀତି ଏବଂ ବୈଦେଶିକ ବ୍ୟାପାର କେନ୍ଦ୍ର ସରକାରଙ୍କ ଅଧିକାର କ୍ଷେତ୍ର ଅଧୀନରେ ଆସେ। ଫଳରେ, ଯେକୌଣସି ଜନପ୍ରତିନିଧି କିମ୍ବା ସରକାରୀ ଅଧିକାରୀଙ୍କୁ ବିଦେଶ ଗସ୍ତ ପାଇଁ ବୈଦେଶିକ ବ୍ୟାପାର ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟରୁ ଅନୁମୋଦନ ନେବାକୁ ପଡିବ; ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ‘ରାଜନୈତିକ କ୍ଲିୟରାନ୍ସ’ କୁହାଯାଏ। ଅନୁମୋଦନ ପ୍ରଦାନ କରିବା ପୂର୍ବରୁ, ଭାରତ ସରକାର ନିଶ୍ଚିତ କରନ୍ତି ଯେ ସରକାରୀ ବିଦେଶ ଗସ୍ତ ଭାରତର ବୈଦେଶିକ ନୀତି ସହିତ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ସୃଷ୍ଟି କରେ ନାହିଁ କିମ୍ବା ପ୍ରତିକୂଳ ପ୍ରଭାବ ପକାଇବ ନାହିଁ। ଏ ସମ୍ପର୍କରେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶାବଳୀ କ୍ୟାବିନେଟ ସଚିବାଳୟ ଦ୍ୱାରା ମେ 2015 ରେ ଜାରି କରାଯାଇଥିଲା।
ଏହି ନିର୍ଦ୍ଦେଶାବଳୀ ଅନୁଯାୟୀ, ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ଏବଂ ରାଜ୍ୟ ସରକାରଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ସରକାରୀ ଏବଂ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ବିଦେଶୀ ଗସ୍ତ ବିଷୟରେ କ୍ୟାବିନେଟ ସଚିବାଳୟ ଏବଂ ବୈଦେଶିକ ବ୍ୟାପାର ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟକୁ ଜଣାଇବାକୁ ବାଧ୍ୟ। ଯଦି ଗସ୍ତ ସରକାରୀ ହୋଇଥାଏ, ତେବେ ବୈଦେଶିକ ବ୍ୟାପାର ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟରୁ ଅନୁମତି ନେବା ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ।
ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ କେଉଁ ଆଧାରରେ ଅନୁମତି ପ୍ରଦାନ କରେ?
ବୈଦେଶିକ ବ୍ୟାପାର ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ ପ୍ରଥମେ ଗସ୍ତର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଯାଞ୍ଚ କରେ।
ଏହା ବିଚାର କରେ ଯେ କେଉଁ ସଂଗଠନ କିମ୍ବା ବ୍ୟକ୍ତି ନିମନ୍ତ୍ରଣ ପ୍ରଦାନ କରିଛନ୍ତି।
ଏହା ମୂଲ୍ୟାଙ୍କନ କରେ ଯେ ପ୍ରଶ୍ନରେ ଥିବା କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟାଳୟ ଏବଂ ଗସ୍ତର ଉଲ୍ଲେଖିତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସହିତ ସମାନ କି ନାହିଁ।
ଏହା ଗନ୍ତବ୍ୟ ଦେଶ ସହିତ ଭାରତର ସମ୍ପର୍କର ସ୍ଥିତି ମୂଲ୍ୟାଙ୍କନ କରେ।
ଏହା ବିଚାର କରୁଛି ଯେ ଏହି ଗସ୍ତ ଦେଶ ପାଇଁ କୌଣସି ରାଜନୈତିକ କିମ୍ବା କୂଟନୈତିକ ପ୍ରଭାବ ପକାଇପାରେ କି? ବୈଦେଶିକ ବ୍ୟାପାର ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ କ’ଣ ଏକ ଗସ୍ତକୁ ଅବରୋଧ କରିପାରିବ?
ଯଦି ବୈଦେଶିକ ବ୍ୟାପାର ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ (MEA) ଭାବୁଥାଏ ଯେ ଜଣେ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ପ୍ରସ୍ତାବିତ ଗସ୍ତ ସେମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟାଳୟ କିମ୍ବା ଭାରତର ବୈଦେଶିକ ନୀତି ସ୍ବାର୍ଥ ସହିତ ଅସଙ୍ଗତ, ତେବେ ଏହା ରାଜନୈତିକ ମଞ୍ଜୁରୀ ଦେବାକୁ ମନା କରିପାରିବ – ଯେପରି ରେବନ୍ତ ରେଡ୍ଡିଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଘଟିଥିଲା। MEA ମୁଖପାତ୍ର ରଣଧୀର ଜୟସୱାଲ ନିଜେ କହିଛନ୍ତି ଯେ ଏହି ଗସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟାଳୟର ମର୍ଯ୍ୟାଦା ସହିତ ସମାନ ନୁହେଁ।
ଅତୀତରେ ଅନେକ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ଅନୁମତି ମନା କରିଥିଲେ
ରେବନ୍ତ ରେଡ୍ଡି ପ୍ରଥମ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ନୁହଁନ୍ତି ଯାହାଙ୍କୁ ବିଦେଶ ଗସ୍ତ ପାଇଁ ଅନୁମୋଦନ ମନା କରାଯାଇଥିଲା। ପୂର୍ବରୁ, ଦିଲ୍ଲୀର ପୂର୍ବତନ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ଅରବିନ୍ଦ କେଜ୍ରିୱାଲଙ୍କୁ 2019 ଏବଂ 2022 ରେ କିଛି ବିଦେଶୀ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ପାଇଁ ଅନୁମତି ମନା କରାଯାଇଥିଲା। ସେହିପରି, ମମତା ବାନାର୍ଜୀ ବଙ୍ଗଳାର ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟକାଳ ମଧ୍ୟରେ ଚାଇନା ଏବଂ ରୋମ ଗସ୍ତ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ସମୟରେ ରାଜନୈତିକ ମଞ୍ଜୁରୀ ପାଇପାରି ନଥିଲେ। ଏହା ସହିତ, ଆସାମର ପୂର୍ବତନ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ତରୁଣ ଗୋଗୋଇ ଏବଂ ଝାଡ଼ଖଣ୍ଡର ପୂର୍ବତନ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ଅର୍ଜୁନ ମୁଣ୍ଡାଙ୍କ ପ୍ରସ୍ତାବିତ ଗସ୍ତକୁ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ କାର୍ଯ୍ୟାଳୟରେ ଥିବା ସମୟରେ ଅନୁମୋଦନ ମିଳିନଥିଲା।
