ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ,୧୧।୯: ବୁଧ ଯେତିକି ସଙ୍କୁଚିତ ହୋଇଛି, ଏହାର ପୃଷ୍ଠଭାଗରେ ସେତିକି ଫାଟ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି। ଆରବ ବର୍ଷ ଧରି ହୋଇଥିବା ଧକ୍କା କାରଣରୁ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିବା ଗର୍ତ୍ତ (କ୍ରେଟର) ଏବଂ ଭଗ୍ନାବଶେଷ ଏହି ଫାଟଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ ଅନେକକୁ ଘୋଡ଼ାଇ ପକାଇଛି।
ନୂତନ ଗବେଷଣାରୁ ମହାକାଶ ବିଜ୍ଞାନୀମାନେ ଜଣାଇଛନ୍ତି ଯେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ସବୁଠାରୁ ନିକଟତର ଗ୍ରହ ବୁଧ (Mercury) ଖୁବ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହେଉଛି। ଏହା କେବେ ଏକ ବଡ଼ ଗ୍ରହ ଥିଲା, ଯାହା ଏବେ ସଙ୍କୁଚିତ ହୋଇଯାଇଛି। ବୈଜ୍ଞାନିକମାନେ ଚେତାବନୀ ଦେଇଛନ୍ତି ଯେ ଏହା ସେମାନଙ୍କ ଅନୁମାନଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ସଙ୍କୁଚିତ ହେଉଥାଇପାରେ।
ସିଏନଏନ (CNN)ରେ ପ୍ରକାଶିତ ଏକ ରିପୋର୍ଟ ଅନୁଯାୟୀ, ବୁଧ ଏକ ପଥୁରିଆ ଗ୍ରହ, ଯାହା ପ୍ରାୟ ୪.୫ ଆରବ ବର୍ଷ ପୂର୍ୱେ ଗ୍ୟାସ ଏବଂ ଧୂଳିକଣାର ଘୂର୍ଣ୍ଣନରୁ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା। ନୂତନ ଗ୍ରହଟି ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ଆଗ୍ନେୟଗିରିର ଲାଭା ଭଳି ଉତ୍ତପ୍ତ ଥିଲା। ଏହା ସହିତ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଚାରିପାଖରେ ଘୂରୁଥିବା ମହାକାଶୀୟ ପଥରଗୁଡ଼ିକ ସହ ଏହାର ଧକ୍କା ମଧ୍ୟ ଲାଗିରହିଥିଲା, ଯାହା ଅଧିକ ଉତ୍ତାପ ଏବଂ ଶକ୍ତି ର୍ନିଗତ କରୁଥିଲା। ସମୟ ସହିତ ଏହି ଗ୍ରହଗୁଡ଼ିକରୁ ଉତ୍ତାପ ବାହାରିଯିବା ଫଳରେ ବୁଧ ଭଳି ଗ୍ରହର ଭିତର ଅଂଶ ସଙ୍କୁଚିତ ହୋଇଯାଏ। ଅନୁସନ୍ଧାନକାରୀଙ୍କ ମତରେ, ଅଧିକ ସଙ୍କୁଚିତ ହେବାର ଅର୍ଥ ହୋଇପାରେ ଯେ ବୁଧର ଧାତବ କୋର୍ (Core) ବହୁତ ବଡ଼, ଧାତବ କୋର୍ରେ ସିଲିକନ ଭଳି ହାଲୁକା ଉପାଦାନ କମ ଥିଲା, କିମ୍ୱା ଆରମ୍ଭରେ ଏହାର ତାପମାତ୍ରା ବହୁତ ଅଧିକ ଥିଲା।
ବୁଧର ଫାଟିଯାଇଥିବା ପୃଷ୍ଠଭାଗରେ ଏହି ସଙ୍କୋଚନର ସ୍ପଷ୍ଟ ଚିହ୍ନ ରହିଛି। ବୈଜ୍ଞାନିକମାନେ ଏହି ଉଚ୍ଚା ଅଂଶ ଏବଂ ପଥୁରିଆ ଧାରଗୁଡ଼ିକୁ ‘ଶର୍ଟନିଂ ଷ୍ଟ୍ରକଚର’ (Shortening Structures ବା ସଙ୍କୋଚନରୁ ସୃଷ୍ଟ ସଂରଚନା) ବୋଲି କହିଥାନ୍ତି। କିଛି ପଥୁରିଆ ଧାର ୧ ମାଇଲ (୧.୬ କିଲୋମିଟର) ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉଚ୍ଚ ଏବଂ ଶହ ଶହ ମାଇଲ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟାପି ରହିପାରେ।
ଗ୍ରହାଣୁ (asteroids) ଏବଂ ଧୂମକେତୁ (comets) ମଧ୍ୟ ବୁଧ ଉପରେ କ୍ରମାଗତ ଧକ୍କା ଦେଇଛନ୍ତି, ଯାହା ଫଳରେ ଏହାର ପୃଷ୍ଠରେ ଗଭୀର ଗର୍ତ୍ତ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛିଠିକ ଯେପରି ପୃଥିବୀର ଚନ୍ଦ୍ର ପୃଷ୍ଠରେ ଗର୍ତ୍ତ ରହିଛି। ’ଜିଓଫିଜିକାଲ ରିସର୍ଚ୍ଚ ଲେଟର୍ସ’ ପତ୍ରିକାରେ ପ୍ରକାଶିତ ଏକ ନୂଆ ଅଧ୍ୟୟନ ଅନୁଯାୟୀ, ଧକ୍କା ଯୋଗୁଁ ବାହାରିଥିବା ଭଗ୍ନାବଶେଷ ହୁଏତ ସମୟ ସହିତ ବୁଧ ପ୍ରକୃତରେ କେତେ ସଙ୍କୁଚିତ ହୋଇଛି ତାହା ଲୁଚାଇ ରଖିଛି।
ନାସା (NASA) ଅନୁଯାୟୀ, ଆମ ସୌରମଣ୍ଡଳର ସବୁଠାରୁ ଛୋଟ ଗ୍ରହ ବୁଧ ସୂର୍ଯ୍ୟଠାରୁ ହାରାହାରି ୫୮ ନିୟୁତ (୫.୮ କୋଟି) କିଲୋମିଟର ଦୂରରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏବଂ ପ୍ରତି ୮୮ ଦିନରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଚାରିପାଖରେ ଏକ ପୂର୍ଣ୍ଣ ପରିକ୍ରମା ଶେଷ କରେ।
ବୁଧର ସଙ୍କୋଚନ ହାରକୁ ବୁଝିବା ଦ୍ୱାରା ଗ୍ରହଟିର କ୍ରମବିକାଶ କିପରି ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ଏହାର ରହସ୍ୟମୟ ଅଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଅଂଶ ବିଷୟରେ ଅନେକ ତଥ୍ୟ ସାମ୍ନାକୁ ଆସିପାରିବ। ନଭେମ୍ୱର ମାସରେ ବୁଧ ଚାରିପାଖକୁ ଦୁଇଟି ଅର୍ୱିଟର ପଠାଇବାର ଯୋଜନା ରହିଛି। ’ବେପିକଲମ୍ୱୋ’ (BepiColombo) ମିଶନ, ଯାହା ପ୍ରାୟ ଆଠ ବର୍ଷର ଯାତ୍ରା ପରେ ବୁଧ ନିକଟରେ ପହଞ୍ଚିଛି, ଚଳିତ ବର୍ଷ ଶେଷ ସୁଦ୍ଧା ଗ୍ରହ ନିକଟରେ ଦୁଇଟି ଅର୍ୱିଟର ନିୟୋଜିତ କରିବ।
