ମୁମ୍ବାଇ,୨୯।୫: ଦେଶରେ କ୍ୟାଶ (ନଗଦ ଟଙ୍କା)ର ଚାହିଦା କ୍ରମାଗତ ଭାବେ ବଢ଼ିବାରେ ଲାଗିଛି । ୟୁପିଆଇ (UPI) ପେମେଣ୍ଟ ଏବଂ ଅନଲାଇନ ଟ୍ରାଞ୍ଜାକସନ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ କ୍ୟାଶର ଅଧିକ ଆବଶ୍ୟକତା ପଡ଼ୁଛି । ଏଥିପାଇଁ ଭାରତୀୟ ରିଜର୍ଭ ବ୍ୟାଙ୍କ (RBI) ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ କିମ୍ବା ପଲିମର ନୋଟ ଛାପିବା ଏବଂ ଏହାକୁ ପ୍ରଚଳନକୁ ଆଣିବା ଯୋଜନା ଉପରେ ପୁଣି ଥରେ କାମ କରିବା ଆରମ୍ଭ କରିଦେଇଛି ଏବଂ ଖୁବ ଶୀଘ୍ର ଏକ ପାଇଲଟ ପ୍ରୋଜେକ୍ଟ ଆରମ୍ଭ ହୋଇପାରେ । ରିଜର୍ଭ ବ୍ୟାଙ୍କର ପାଟନା ଏବଂ ମୁମ୍ବାଇରେ ହୋଇଥିବା ବୋର୍ଡ ବୈଠକରେ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ ନୋଟ ପ୍ରୋଜେକ୍ଟ ଉପରେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ଆଲୋଚନା କରାଯାଇଛି ।
ସୂତ୍ର ଅନୁସାରେ, ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ ନୋଟ ଛାପିବାରେ କମ ଖର୍ଚ୍ଚ ହୋଇଥାଏ ଏବଂ ଏହି ନୋଟଗୁଡ଼ିକ ଅଧିକ ଦିନ ଟିକିଥାଏ (ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ) । ତେଣୁ ଆରବିଆଇ (RBI) ଭାରତରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ ନୋଟ ଜାରି କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି । ଯେହେତୁ ଭାରତ ନୂଆ ଟେକ୍ନୋଲୋଜି ଆପଣାଉଛି, ତେଣୁ ନୂଆ କରେନ୍ସି ଆପଣାଇ ଭାରତ ନିଜକୁ ୨୦୪୭ ସୁଦ୍ଧା ବିକଶିତ ଭାରତ ଭାବେ ଉପସ୍ଥାପନ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି । ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ ନୋଟଗୁଡ଼ିକୁ ଏଟିଏମ (ATM) ରୁ ସହଜରେ ବାହାର କରିବା ପାଇଁ ମେଶିନଗୁଡ଼ିକୁ ଅପଗ୍ରେଡ କରିବାର ଯୋଜନା ମଧ୍ୟ ଏହି ପ୍ରୋଜେକ୍ଟରେ ସାମିଲ ଅଛି ।
ଆରବିଆଇ ଅନୁସାରେ, କାଗଜ ନୋଟ ଅଧିକ ବର୍ଷ ଚାଲିପାରେ ନାହିଁ । ସେଗୁଡ଼ିକ ମଇଳା ହୋଇଯାଏ ଏବଂ ଚିରି ମଧ୍ୟ ଯାଏ । ମଇଳା ଏବଂ ଚିରିଯିବା କାରଣରୁ ସେଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରଚଳନରୁ ବାହାର ହୋଇଯାଏ । ଆର୍ଥିକ ବର୍ଷ ୨୦୨୪-୨୫ ରେ ପ୍ରାୟ ୨୩.୮ ଅରବ (ବିଲିୟନ) ର ନୋଟ ନଷ୍ଟ କରିବାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା, ଯେତେବେଳେ କି ବର୍ଷ ୨୦୨୩-୨୪ ରେ ୨୧.୨୪ ଅରବର ନୋଟ ନଷ୍ଟ କରାଯାଇଥିଲା । ଏଥିରେ ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ୫୦୦ ଏବଂ ୧୦୦ ଟଙ୍କିଆ ନୋଟ ଥିଲା । ଏତେ ପରିମାଣର କରେନ୍ସିକୁ ପ୍ରଥମେ ଛାପିବା ଏବଂ ପରେ ନଷ୍ଟ କରିଦେବା ଦ୍ୱାରା ସରକାରୀ ଖର୍ଚ୍ଚ ବଢ଼ିଥାଏ । କାରଣ ଆର୍ଥିକ ବର୍ଷ ୨୦ Sel୪-୨୫ ରେ ନୋଟ ଛାପିବାରେ ୬୩୭୨.୮ କୋଟି ଟଙ୍କା ଖର୍ଚ୍ଚ ହୋଇଥିଲା । ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ ନୋଟ ଛପା ହେବା ଦ୍ୱାରା ଏହି ଖର୍ଚ୍ଚ କମିଯିବ ।
ସୂଚନାଯୋଗ୍ୟ ଯେ, ପୂର୍ବରୁ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ ନୋଟ ଜାରି କରିବାର ଏକ ଟ୍ରାଏଲ (ପରୀକ୍ଷଣ) ଫେଲ ମାରିଥିଲା । ବର୍ଷ ୨୦୧୨ ରେ ରିଜର୍ଭ ବ୍ୟାଙ୍କ ୧ ଅରବର ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ ୧୦ ଟଙ୍କିଆ ନୋଟ ଜାରି କରିବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଏଟିଏମ ମେଶିନ ଏବଂ ବ୍ୟାଙ୍କଗୁଡ଼ିକରେ ବୈଷୟିକ ସମସ୍ୟା (Technical Problem) କାରଣରୁ ଏହି ଟ୍ରାଏଲ୍କୁ ରୋକି ଦିଆଯାଇଥିଲା । କିନ୍ତୁ ଏବେ ଏଟିଏମ ମେଶିିନଗୁଡ଼ିକୁ ନୂଆ ଟୁଲ୍ସ ସହିତ ଅପଗ୍ରେଡ କରିବା ପରେ ହିଁ ନୂଆ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ ନୋଟ ଜାରି କରାଯିବ। ମେଶିନଗୁଡ଼ିକରେ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ ନୋଟ ସହ ଜଡ଼ିତ ଟୁଲ୍ସ ସାମିଲ କରିବା ପାଇଁ ସେହି ଦେଶଗୁଡ଼ିକ ସହ ଚୁକ୍ତି କରାଯାଇପାରେ, ଯେଉଁମାନେ ପୂର୍ବରୁ ହିଁ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ ନୋଟ ବ୍ୟବହାର କରୁଛନ୍ତି ।
