ଭାରତରେ ଲିଭ-ଇନ ସମ୍ପର୍କର ଧାରା ବୃଦ୍ଧି ପାଉଛି। ସମାଜ ଏହାକୁ ଗ୍ରହଣ କରିନଥାଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ଆଇନ ଏହାକୁ ଅପରାଧ ବୋଲି ବିବେଚନା କରିନାହିଁ। ଭାରତରେ ଲିଭ-ଇନ ସମ୍ପର୍କକୁ ଆଇନଗତ ଭାବରେ ସ୍ବୀକୃତି ଦିଆଯାଇଛି, ଯଦି କିଛି ସର୍ତ୍ତ ପୂରଣ କରାଯାଏ। ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥା ଦୁଇଜଣ ପ୍ରାପ୍ତବୟସ୍କଙ୍କ ପାଇଁ ପାରସ୍ପରିକ ସମ୍ମତିରେ ବିବାହ ବିନା ଏକାଠି ରହିବା ପାଇଁ। ଭାରତୀୟ ଆଇନ, ବିଶେଷକରି ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟଙ୍କ ଅନେକ ନିଷ୍ପତ୍ତି ଏହାକୁ ସାମାଜିକ ଏବଂ ଆଇନଗତ ଭାବରେ ବୈଧ ବୋଲି ବିବେଚନା କରିଛି। କିନ୍ତୁ ଅନେକ ଥର ଏପରି ହୁଏ ଯେ ଲିଭ-ଇନରେ ରହୁଥିବା ଦମ୍ପତିଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ବିଷୟକୁ ନେଇ ଝଗଡ଼ା କିମ୍ବା ମତଭେଦ ଦେଖାଯାଏ। ଯାହା ପରେ ମହିଳାମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଉତ୍ପୀଡନ କିମ୍ବା ହିଂସାର ରୂପ ନେଇଥାଏ। ଏପରି ପରିସ୍ଥିତିରେ, ଆସନ୍ତୁ ଜାଣିବା ମହିଳାମାନଙ୍କର ଲିଭ-ଇନରେ ରହିବାର କ’ଣ ଅଧିକାର ଅଛି, ମହିଳାମାନଙ୍କର ସେମାନଙ୍କ ସାଥୀଙ୍କ ସମ୍ପତ୍ତି ଉପରେ ଅଧିକାର ଅଛି କି?
କିଛି ଅଧ୍ୟୟନ ଏବଂ ରିପୋର୍ଟ ଅନୁଯାୟୀ, ଭାରତରେ ଲିଭ-ଇନରେ ରହୁଥିବା ଦମ୍ପତିଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ଧୀରେ ଧୀରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଛି। ବିଶେଷକରି ଦିଲ୍ଲୀ, ମୁମ୍ବାଇ, ବେଙ୍ଗାଲୁରୁ ଏବଂ ପୁଣେ ଭଳି ମହାନଗରୀଗୁଡ଼ିକରେ। ପ୍ରତି 10 ଜଣ ଦମ୍ପତିଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ 1 ଜଣ ଲିଭ-ଇନ ସମ୍ପର୍କରେ ରହୁଛନ୍ତି। ଭାରତର ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡରେ ୟୁନିଫର୍ମ ସିଭିଲ କୋଡ (UCC) ଲାଗୁ ହେବା ପରେ ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ, ଏକ ଦମ୍ପତି ଲିଭ-ଇନ ସମ୍ପର୍କରେ ରହିବା ପାଇଁ ଆଇନଗତ ସୱୀକୃତି ପାଇଛନ୍ତି।
ଲିଭ-ଇନ ସମ୍ପର୍କରେ ରହୁଥିବା ଜଣେ ମହିଳାଙ୍କୁ ଘରୋଇ ସମ୍ପର୍କରେ ବିବେଚନା କରାଯାଏ। ଲିଭ-ଇନ ସମ୍ପର୍କରେ ରହୁଥିବା ଜଣେ ମହିଳା ଘରୋଇ ହିଂସା ଏବଂ ଭରଣପୋଷଣ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଆଇନଗତ ସୁରକ୍ଷା ମାଗିପାରିବେ। ଯଦି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଲିଭ-ଇନ ସମ୍ପର୍କରେ ରହୁଥିବା ଜଣେ ମହିଳା ତାଙ୍କ ସାଥୀଙ୍କ ସହ ସମ୍ପର୍କ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ, ତେବେ ସେହି ମହିଳା ଭରଣପୋଷଣ ଦାବି କରିପାରିବେ।
ଲିଭ-ଇନ ସମ୍ପର୍କରେ ରହୁଥିବା ଜଣେ ମହିଳାଙ୍କର ତାଙ୍କ ସାଥୀଙ୍କ ଘରେ ରହିବାର ଅଧିକାର ଅଛି। ଯଦି ସେ ଏପରି କରିବାକୁ ମନା କରନ୍ତି, ତେବେ ମହିଳା ଆଇନଗତ ଭାବରେ ତାଙ୍କର ଅଧିକାର ନେଇପାରିବେ। ଲିଭ-ଇନ ସମ୍ପର୍କରେ ଜନ୍ମିତ ପିଲାମାନଙ୍କୁ ଆଇନଗତ ଭାବରେ ବୈଧ ବୋଲି ବିବେଚନା କରାଯାଏ। ସେମାନଙ୍କର ପିତାଙ୍କ ଉପରେ ପୁଅ ପରି ସମାନ ଅଧିକାର ରହିବ। ପିତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅର୍ଜିତ ସମ୍ପତ୍ତିରେ ପିଲାର ଅଧିକାର ଅଛି।
