ଭାରତରେ ଅନେକ ସୁନ୍ଦର ପାର୍ୱତ୍ୟ ସ୍ଥଳ ରହିଛି, କିନ୍ତୁ ଗୁଜରାଟର ଶତ୍ରୁଞ୍ଜୟ ପର୍ୱତ ନିଜର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଓ ଧାର୍ମିକ ବିଶେଷତା ପାଇଁ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପରିଚୟ ବହନ କରେ। ଏଠାରେ ଗୋଟିଏ କି ଦୁଇଟି ନୁହେଁ, ବରଂ ପ୍ରାୟ ୯୦୦ଟି ମନ୍ଦିର ରହିଛି, ଯାହା ଏହାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଖାସ ଓ ଅନନ୍ୟ କରିଥାଏ।
ଗୁଜରାଟର ଭାବନଗରଠାରୁ ପ୍ରାୟ ୫୧ କିଲୋମିଟର ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମରେ ପାଲିତାନା ସହର ଅବସ୍ଥିତ। ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ଶତ୍ରୁଞ୍ଜୟ ପାହାଡ଼ ଉପରେ ରହିଛି ଏହି ମନ୍ଦିର ସମୂହ, ଯାହାକୁ ଜୈନ ଧର୍ମର ଅତ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥସ୍ଥଳୀ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ।
ବିଶ୍ୱାସ ରହିଛି ଯେ, ଜୈନ ଧର୍ମର ପ୍ରଥମ ତୀର୍ଥଙ୍କର ଋଷଭ ଦେବ (ଭଗବାନ ଆଦିନାଥ) ଶତ୍ରୁଞ୍ଜୟ ପର୍ୱତ ଶିଖରରେ ଥିବା ମନ୍ଦିରରେ ନିଜର ପ୍ରଥମ ଉପଦେଶ ଦେଇ ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ପବିତ୍ର କରିଥିଲେ। କେବଳ ସେତିକି ନୁହେଁ, ଜୈନ ଧର୍ମର ସଂସ୍ଥାପକ ଆଦିନାଥ ପାହାଡ଼ ଉପରେ ଥିବା ‘ରାୟଣ’ ବୃକ୍ଷ ମୂଳେ ଧ୍ୟାନ କରିଥିଲେ। ଏଠାରେ ଥିବା ମୁଖ୍ୟ ମନ୍ଦିର ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ସହ ଜଡ଼ିତ।
ଶତ୍ରୁଞ୍ଜୟ ପର୍ୱତରେ ଥିବା ମନ୍ଦିରଗୁଡ଼ିକ ପାଖରେ ପହଞ୍ଚିବା ସହଜ ନୁହେଁ। ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁଙ୍କୁ ପ୍ରାୟ ୩୭୫୦ରୁ ଅଧିକ ପଥର ପାହାଚ (ସିଢ଼ି) ଚଢ଼ିବାକୁ ପଡ଼ିଥାଏ। ଏତେ କଠିନ ଚଢ଼େଇ ସତ୍ତ୍ୱେ ପ୍ରତିଦିନ ବିପୁଳ ସଂଖ୍ୟାରେ ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁ ଏଠାକୁ ଆସିଥାନ୍ତି।
ପ୍ରତିବର୍ଷ ନଭେମ୍ୱରରୁ ଡିସେମ୍ୱର ମାସ ମଧ୍ୟରେ ପଡ଼ୁଥିବା କାର୍ତ୍ତିକ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ସମୟରେ ଶତ୍ରୁଞ୍ଜୟ ପାହାଡ଼ରେ ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁଙ୍କ ଭିଡ଼ ଯଥେଷ୍ଟ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ। ଏହି ସମୟରେ ପୁଣ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତି ଆଶାରେ ଲୋକମାନେ ପର୍ୱତ ଆରୋହଣ କରି ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ସ୍ଥଳୀସବୁ ଦର୍ଶନ କରନ୍ତି।
ଶତ୍ରୁଞ୍ଜୟ ପର୍ୱତରେ ଭଗବାନ ଆଦିନାଥଙ୍କ ମନ୍ଦିର ବ୍ୟତୀତ ମୁସଲିମ ସନ୍ଥ ‘ଅଙ୍ଗାର ପୀର’ଙ୍କ ମଜାର ମଧ୍ୟ ରହିଛି। ସ୍ଥାନୀୟ ମାନ୍ୟତା ଅନୁଯାୟୀ, ମୋଗଲ ଆକ୍ରମଣକାରୀଙ୍କ ଦାଉରୁ ପର୍ୱତ ଓ ମନ୍ଦିରକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ମୁସଲିମ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ଲୋକମାନେ ଏଠାରେ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିଥାନ୍ତି।
ଶତ୍ରୁଞ୍ଜୟ ପର୍ୱତର ସବୁଠାରୁ ରହସ୍ୟମୟ କଥା ହେଉଛି ଏହାର ନିୟମ। ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ପରେ କାହାକୁ ହେଲେ ବି ଏହି ପାହାଡ଼ ଉପରେ ରହିବାକୁ ଅନୁମତି ମିଳେନାହିଁ। ବିଶ୍ୱାସ ରହିଛି ଯେ, ସଂଧ୍ୟା ହେବା ପରେ ଏହି ପର୍ୱତରେ ଦେବତାମାନେ ବିଶ୍ରାମ ନେବାକୁ ଆସିଥାନ୍ତି। ସେଥିପାଇଁ ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ପୂର୍ୱରୁ ସମସ୍ତ ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁ ଓ ପୂଜକଙ୍କୁ ପାହାଡ଼ ତଳକୁ ଓହ୍ଲାଇ ଆସିବାକୁ ପଡ଼ିଥାଏ।
