ଦିନ ଥିଲା, ପୂଜା ପର୍ବରେ ବସୁଥିବା ମେଳା ପାଇଁ ସମସ୍ତେ ଅପେକ୍ଷାରେ ରହୁଥିଲେ। ପୂଜାର ସୁବାସିତ ପରିବେଶ ସାଙ୍ଗକୁ ବିଶାଳ ପଡ଼ିଆରେ ବସୁଥିବା ଅସ୍ଥାୟୀ ବଜାରର ରଙ୍ଗିନ ଦୁନିଆ ଆଜି ବି ସ୍ମୃତିର ପୃଷ୍ଠାରେ ଜୀବନ୍ତ। ଚାଟ୍, ପକୋଡ଼ାର ଚଟାପଟି ସ୍ବାଦ ସହିତ କାଠଦୋଳିର ସେହି ଉଡ଼ାଣ, ଆଉ ଆକାଶଛୁଆଁ ଉତ୍ସାହ ଭିତରେ ରାବଣ ପୋଡ଼ିର ମାହାତ୍ମ୍ୟ। ସବୁକିଛି ମିଶି ଏକ ଅବର୍ଣ୍ଣନୀୟ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିଲା। ରାମଲୀଳାର ପବିତ୍ର ଅଭିନୟ ଦେଖି ଦେଖି କିପରି ଯେ ରାତି ଗଡ଼ିଯାଉଥିଲା, ତାହା କେବଳ ଅନୁଭବ କରାଯାଇପାରେ।
ମେଳାଗୁଡ଼ିକ ଆମର ସାମାଜିକ ସଂସ୍କୃତିର ଜରୁରୀ ଅଂଶ ହୋଇରହିଛି। ପିଲାଦିନର ସ୍ମୃତିରେ ମେଳାର ଅର୍ଥ କାଠଝୁଲାର ଘର୍ଘର୍ ଶବ୍ଦ ଏବଂ ମାଟିଖେଳନା କିଣିବାର ଆନନ୍ଦ। ସମୟ ସହିତ ମେଳାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚିତ୍ର ବଦଳି ଯାଇଛି। ମେଳାଗୁଡ଼ିକ ଆଧୁନିକ ହୋଇଯାଇଛି, ସୁବିଧା ଦୃଷ୍ଟିରୁ ମଧ୍ୟ ଏବଂ ଅସୁବିଧା ଦୃଷ୍ଟିରୁ ମଧ୍ୟ।
ଆଜିକାଲିର ମେଳାଗୁଡ଼ିକରେ ଆନନ୍ଦ ଅପେକ୍ଷା ନିଜର ଏବଂ ପରିବାରର ସୁରକ୍ଷା ଚିନ୍ତା ଅଧିକ ପ୍ରଭାବ ପକାଉଛି। ଗତ ଦିନର ମେଳାଗୁଡ଼ିକର ରୂପ ଥିଲା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପାର୍ବନିକ ଓ ପାରିବାରିକ। ଯେଉଁଠି ପରିବାରର ସମସ୍ତେ (ଶିଶୁଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବୃଦ୍ଧାବୃଦ୍ଧ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ) ଏକାଠି ମେଳାକୁ ଯାଇ ଏକ ନିର୍ଭୟ ଏବଂ ସୁରକ୍ଷିତ ପରିବେଶ ଅନୁଭବ କରୁଥିଲେ। ଛୋଟ ପିଲାମାନେ ନିଜ ମନପସନ୍ଦର ଖେଳନା ଓ ବେଲୁନ୍ ଧରି ଖୁସିରେ ବିଭୋର ହେଉଥିବାବେଳେ ବଡ଼ମାନେ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ଆଶଙ୍କା ନ ରଖି ଶାନ୍ତି ଓ ଆନନ୍ଦରେ ସମଗ୍ର ମେଳା ବୁଲୁଥିଲେ।
ସେହି ମେଳା କେବଳ କିଣାକିଣି କିମ୍ବା ବୁଲିବାର ଜାଗା ନଥିଲା, ବରଂ ଥିଲା ସାମାଜିକ ମିଳନମୁଖର ଏକ ଜୀବନ୍ତ ମାଧ୍ୟମ; ଯେଉଁଠାରେ ଲୋକମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଭେଟୁଥିଲେ ଏବଂ ଆପଣାର ଭାବନାକୁ ଅନୁଭବ କରୁଥିଲେ। ବାପାଙ୍କ ପୁରୁଣା ବନ୍ଧୁ, ମା’ବାପାଙ୍କ ଗଁାର ଲୋକମାନେ, ପର୍ବପର୍ବାଣିରେ ସହରରୁ ଘରକୁ ଫେରିଥିବା ପିଲାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମେଳା ଥିଲା ଭେଟଘାଟର ସ୍ଥାନ। ହୁଏତ ସେଥିପାଇଁ ଏହାର ନାମ ମେଳା ହୋଇଛି।
ଆଜିର ମେଳାଗୁଡ଼ିକ ଆନନ୍ଦ ଏବଂ ଉଲ୍ଲାସର ସ୍ଥାନ ବଦଳରେ ଭିଡ଼, ଝଗଡ଼ା ଏବଂ ଭୟର ପର୍ଯ୍ୟାୟ ପାଲଟିବାରେ ଲାଗିଛି। ମେଳାରେ ପାଦ ଦେବାକ୍ଷଣି ମନରେ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରଥମ କଥା ଏହାହିଁ ଆସେ ଯେ, କାହା ସହିତ କୌଣସି ଗଣ୍ଡଗୋଳ ନ ହୋଇଯାଉ, କୌଣସି ଜିନିଷ ଚୋରି ନ ହେଉ, କୌଣସି ଅପ୍ରୀତିକର ଘଟଣା ନ ଘଟୁ। ଆଜିର ମେଳା ପରିବାର ସହିତ ଶାନ୍ତିର କିଛି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ବିତାଇବାର ସ୍ଥାନ ବଦଳରେ ଏକ ଆହ୍ବାନ ପାଲଟିଛି; ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରତି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଚୋରି, ପିଲା ହଜିଯିବା କିମ୍ବା ଅବାସ୍ତବ ପରିସ୍ଥିତି ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ। ଆଇନ-ଶୃଙ୍ଖଳା ଏବଂ ଭିଡ଼ ପରିଚାଳନାର ଅଭାବ ଯୋଗୁ ମେଳାଗୁଡ଼ିକ ବର୍ତ୍ତମାନ ଅସୁରକ୍ଷିତ ବୋଧ ହେଲାଣି। ଘରୁ ମେଳାକୁ ଯିବା ଏବଂ ଫେରିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏକ ଭୟ ରହିଥାଏ ଯେ, କିଏ କାହାକୁ ଅସଦାଚରଣ ନ କରୁ।
ଏହି ପରିବର୍ତ୍ତନ ପଛରେ ଆଉ ଏକ ବଡ଼ କାରଣ ହେଉଛି ସୋସିଆଲ ମିଡିଆର ପାଗଳାମି। ଆଜିର ମେଳାକୁ ଯାଉଥିବା ଲୋକମାନେ ମେଳାର ମଜା ନେବା ପାଇଁ କିମ୍ବା ସେଠାକାର ପରିବେଶକୁ ଅନୁଭବ କରିବା ପାଇଁ ଯାଆନ୍ତି ନାହିଁ, ବରଂ ସେମାନଙ୍କର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଧ୍ୟାନ ରିଲ୍ସ ବନାଇବା, ଫଟୋ ଉଠାଇବା ଏବଂ ଭିଡିଓ ସୁଟ୍ କରିବା ଉପରେ ଥାଏ। ପ୍ରତ୍ୟେକେ ଏହା ଦେଖାଇବାରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଯେ, ସେ କେଉଁଠାକୁ ଯାଇଛନ୍ତି ଏବଂ କ’ଣ କରୁଛନ୍ତି।
ଏହି ଆଭାସୀ ଦୁନିଆର ଅନ୍ଧ ଦୌଡ଼ ପ୍ରକୃତ ଜୀବନର ଅନୁଭୂତିଗୁଡ଼ିକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପଛରେ ପକାଇ ଦେଇଛି। ଲୋକମାନେ ନିଜ ଚାରିପାଖର ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା ମେଳାର ପ୍ରକୃତ ସଂସ୍କୃତିକୁ ଦେଖିବା ବଦଳରେ ମୋବାଇଲ୍ ସ୍କ୍ରିନ୍ରେ ବ୍ୟସ୍ତ ରହୁଛନ୍ତି। ସେଥିପାଇଁ ଅବସ୍ଥା ଏପରି ହୋଇଛି ଯେ, ସହରରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଗଁା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମେଳାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଧ୍ୟାନ ବଦଳି ଯାଇଛି। ପୂର୍ବରୁ ଗଁା ମେଳାରେ ଏକ ସରଳତା ଏବଂ ଆପଣାର ଭାବନା ରହୁଥିଲା। କିନ୍ତୁ ବର୍ତ୍ତମାନ ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ସେହି ଭିଡ଼ଭାଡ଼ ଏବଂ ନାଟକୀୟତା ଦୃଶ୍ୟ ହୁଏ। ସଂସ୍କୃତି ଏବଂ ପରମ୍ପରା ନାମରେ ବର୍ତ୍ତମାନ କେବଳ ଦେଖାଇହେବା ବଞ୍ଚତ୍ରହିଛି। ଲୋକମାନେ ଆପଣାର ଲୋକଙ୍କ ସହିତ ସମୟ ବିତାଇବା ବଦଳରେ ଲାଇକ୍ ଏବଂ ଭ୍ୟୁଜ୍ ପଛରେ ଧାଉଛନ୍ତି।
ଏହି ପରିବର୍ତ୍ତନ କେବଳ ମେଳାର ନୁହେଁ, ବରଂ ଆମର ଜୀବନଶୈଳୀର। ଆମେ କ୍ରମଶଃ ଏପରି ଏକ ଦୁନିଆ ଆଡ଼କୁ ଅଗ୍ରସର ହେଉଛେ, ଯେଉଁଠାରେ ସବୁକିଛି ଦେଖାଣିଆ ହୋଇଯାଇଛି। ମେଳାଗୁଡ଼ିକ ଭିଡ଼ର ଅଂଶ ପାଲଟୁଛି। ସେଥିପାଇଁ ଅନେକ ପରିବାର ବର୍ତ୍ତମାନ ସୋସାଇଟି ଏବଂ ଫ୍ଲାଟ୍ ଭିତରେ ହିଁ ପର୍ବ ପାଳନ କରିବାକୁ ପସନ୍ଦ କରୁଛନ୍ତି, କାରଣ ବାହାରେ ସୁରକ୍ଷିତର କୌଣସି ଗ୍ୟାରେଣ୍ଟି ନାହିଁ।
ମେଳା ଜୀବିତ ରହିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜରୁରୀ। କାରଣ ଏହା ଆମକୁ ମାଟି ସହିତ ଯୋଡ଼ିଥାଏ, ଆମ ପୂର୍ବପୁରୁଷମାନଙ୍କ ସହିତ ଯୋଡ଼ିଥାଏ। ମେଳାରେ କୌଣସି ଭେଦଭାବ ନଥାଏ, କାରଣ କୌଣସି ପିଲା ଯଦି କୌଣସି ପିଲାକୁ ତାର ଜାତି ପଚାରେ ନାହିଁ। ଯଦି ମେଳା ଏବଂ ପର୍ବଗୁଡ଼ିକ କେବଳ ସୋସାଇଟି ଭିତରେ ପାଳନ ହୁଏ, ତେବେ ଆଗାମୀ ପିଢ଼ିଠାରୁ ଆମେ ବହୁତ କିଛି ହରାଇବୁ। ମାଟିର ସୁଗନ୍ଧରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଆଜିର ଆଧୁନିକତାର ଭିଡ଼ ଭିତରେ ମେଳାର ଏହି ପରିବର୍ତ୍ତନ କେବଳ ଏକ ସମୟର କାହାଣୀ ନୁହେଁ, ବରଂ ଆମର ସାମାଜିକ ଅଧଃପତନ ଏବଂ ଆତ୍ମାବଲୋକନର ଏକ ପ୍ରତିଛବି। ମୋବାଇଲ୍ ସ୍କ୍ରିନ୍ ଲାଇକ୍, ଭ୍ୟୁଜ୍ ଏବଂ କୃତ୍ରିମ ଆକର୍ଷଣ ପାଇଁ ଆମେ ଆମର ମୌଳିକ ସମ୍ପର୍କ, ନିର୍ଭୟ ପରିବେଶ ଏବଂ ସାମାଜିକ ସଦ୍ଭାବକୁ ହରାଉଛେ। ମେଳା କେବଳ ମନୋରଞ୍ଜନର ସ୍ଥାନ ନୁହେଁ, ଏହା ହେଉଛି ଆମର ମାଟି, ମାଆ ଏବଂ ସମାଜ ପ୍ରତି ଆମର ଭାବନାତ୍ମକ ସଂଯୋଗର ଏକ ଅମୂଲ୍ୟ ପୀଠ।
ନୟାଗଡ଼, ମୋ: ୯୪୩୭୬୪୨୯୪୭
ପ୍ରଣତି ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ମିଶ୍ର
