ଭାରତର ପ୍ରଶାସନିକ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ପରବର୍ତ୍ତୀ ବଡ଼ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୁଏତ ଅନ୍ୟ କୌଣସି କ୍ୟାଡର୍ ସଂସ୍କାର କିମ୍ବା ନୂଆ ନିୟମାବଳୀ ମାଧ୍ୟମରେ ଆସି ନ ପାରେ। ବରଂ ଏହା ଡ୍ୟାସ୍ବୋର୍ଡ ମାଧ୍ୟମରେ ଆସିପାରେ। କେନ୍ଦ୍ର ସରକାର ନିରନ୍ତର ଭାବେ ଆଇଏଏସ୍କୁ ଆର୍ଟିଫିସିଆଲ ଇଣ୍ଟେଲିଜେନ୍ସ (ଏଆଇ)-ସହାୟକ ଏବଂ ତଥ୍ୟ ଆଧାରିତ ପ୍ରଶାସନ ଆଡ଼କୁ ଆଗେଇ ନେଉଛନ୍ତି। ଜୁନ୍ ମାସରେ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ନରେନ୍ଦ୍ର ମୋଦି ୧୮୩ ଜଣ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ନେଉଥିବା ଆଇଏଏସ୍ ଅଫିସରଙ୍କୁ କହିଥିଲେ ଯେ ଏଆଇ ଏବଂ ତଥ୍ୟ-ଆଧାରିତ ଶାସନ ଭବିଷ୍ୟତର ପ୍ରଶାସନ ପାଇଁ ମୁଖ୍ୟ ସହାୟକ ହେବ। ଅଗଷ୍ଟ ମାସରେ ସେ ବରିଷ୍ଠ ସଚିବମାନଙ୍କୁ କହିଥିଲେ ଯେ, ତଥ୍ୟ ହେଉଛି ଏକ ଜାତୀୟ ସମ୍ପତ୍ତି ଏବଂ ଏହାର ଅଧିକ ଆନ୍ତଃ-କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମତା ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେବା ଆବଶ୍ୟକ। ଏଆଇ ସର୍ବଦା ମାନବୀୟ ବିଚାରଧାରାର ଅଧୀନ ହେବା ଉଚିତ ବୋଲି ସେ ଜୋର ଦେଇଥିଲେ। ଏହା ଆଉ କେବଳ ଘୋଷଣାରେ ସୀମିତ ରହିନାହିଁ। ବରିଷ୍ଠ ସିଭିଲ ସର୍ଭାଣ୍ଟଙ୍କ ପାଇଁ ଲଲ୍ବାହାଦୁର ଶାସ୍ତ୍ରୀ ନ୍ୟାଶନାଲ ଏକାଡେମୀ ଅଫ୍ ଆଡମିନ୍ଷ୍ଟ୍ରେସନ (ଏଲ୍ବିଏସ୍ଏନ୍ଏଏ)ର ୨୦୨୬ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମରେ ମେଶିନ ଲର୍ନିଂ, କମ୍ପ୍ୟୁଟର ଭିଜନ, ଜେନେରେଟିଭ ଏଆଇ, ଡାଟା ଗଭର୍ନାନ୍ସ ଏବଂ ଏହାର ବ୍ୟବହାରକୁ ସାମିଲ କରାଯାଇଛି। କାପାସିଟି ବିଲ୍ଡିଂ କମିଶନ ସରକାରୀ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ ଗଠନ ଦିଗରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରଶାସନିକ କାର୍ଯ୍ୟପଦ୍ଧତି ଏଆଇ ପାଇଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରସ୍ତୁତ ରହିବ। ଆଇଜିଓଟି କର୍ମଯୋଗୀରେ ୧.୭ କୋଟିରୁ ଅଧିକ ପଞ୍ଜୀକୃତ ବ୍ୟବହାରକାରୀ ଅଛନ୍ତି ଏବଂ ଏଥିରେ ୨୧୮ଟି ଏଆଇ ଓ ଆଧୁନିକ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ପାଠ୍ୟକ୍ରମ ରହିଛି। ୨୦୨୫-୨୬ ଆର୍ଥିକବର୍ଷଠାରୁ, କେନ୍ଦ୍ର ସରକାରଙ୍କ କର୍ମଚାରୀ ଏବଂ ସର୍ବଭାରତୀୟ ସେବା ଅଧିକାରୀଙ୍କ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ବାର୍ଷିକ ପାଠ୍ୟକ୍ରମଗୁଡ଼ିକୁ ସେମାନଙ୍କ ଏପିଏଆର୍ରେ ରେକର୍ଡ କରାଯାଉଛି। ପରିସଂଖ୍ୟାନ ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ କାର୍ଯ୍ୟାନ୍ବୟନ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ ପ୍ରଶାସନିକ ତଥ୍ୟର ସମନ୍ବୟ, ସାଧାରଣ ମାନଦଣ୍ଡ ଏବଂ ଆନ୍ତଃ-କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମତା ଉପରେ ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ସହ ମିଶି କାମ କରୁଛି। ଏହା ଶାସନ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଅଧିକ ଦ୍ରୁତ ଏବଂ ମାପଯୋଗ୍ୟ କରିପାରେ। ଏହା ବାବୁମାନଙ୍କୁ ସେହି ସଂଖ୍ୟା ଓ ତଥ୍ୟ ପ୍ରତି ଅଧିକ ଉତ୍ତରଦାୟୀ ମଧ୍ୟ କରିପାରେ।
ଆଇଏଫ୍ଏସ୍ର ପିଢ଼ିଗତ ପରିବର୍ତ୍ତନ
ଭାରତର କୂଟନୈତିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଏବେ ନେତୃତ୍ୱ ହସ୍ତାନ୍ତରର ଏକ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ପ୍ରବେଶ କରୁଛି। ଏହା ସହିତ ସାଉଥ ବ୍ଲକ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା କ୍ଷମତାର ସନ୍ତୁଳନ ମଧ୍ୟ ବଦଳିପାରେ। ଅନେକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କୂଟନୈତିକ ପଦବୀରେ କାର୍ଯ୍ୟରତ ଥିବା ୧୯୮୮-୯୦ ବ୍ୟାଚ ଏବେ ୧୯୯୨-୯୪ ବ୍ୟାଚ୍କୁ ସେମାନଙ୍କର ସ୍ଥାନ ଛାଡ଼ିଦେଉଛନ୍ତି। ଭାରତର ବୈଦେଶିକ ନୀତି ଏକାଧିକ ସ୍ତରରେ ପରୀକ୍ଷାର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଉଥିବାବେଳେ ଏହା ଘଟୁଛି। ଏହି ପରିବର୍ତ୍ତନ ଏବେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ପ୍ରତୀୟମାନ ହେଉଛି। ୧୯୯୨ ବ୍ୟାଚ୍ ଅଧିକାରୀ ବିକ୍ରମ ଦୋରାଇସ୍ବାମୀ ମେ ମାସରେ ଲଣ୍ଡନରୁ ବେଜିଂକୁ ବଦଳି ହୋଇଥିବା ବେଳେ, ୧୯୯୨ ବ୍ୟାଚର ଅନ୍ୟ ଜଣେ ଅଧିକାରୀ କୁମାରନ ପେରିଆସାମୀ ଲଣ୍ଡନରେ ଦାୟିତ୍ୱ ଗ୍ରହଣ କରିଛନ୍ତି। ୧୯୯୪ ବ୍ୟାଚ୍ର ଅଧିକାରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଆଗକୁ ବଢ଼ୁଛନ୍ତି, ଯେଉଁଥିରେ ପ୍ରଣୟ ବର୍ମା ଏବଂ ନୀତା ଭୂଷଣଙ୍କ ଭଳି ଅଧିକାରୀମାନେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ରାଷ୍ଟ୍ରଦୂତ ଦାୟିତ୍ୱ ପାଇଛନ୍ତି। ଏଥିରୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ସଙ୍କେତ ମିଳୁଛି ଯେ ଚାକିରିର ସମୟସୀମା ବୃଦ୍ଧି ଜଣେ ଅଧିକାରୀଙ୍କ କ୍ୟାରିୟରକୁ ଦୀର୍ଘ କରିପାରେ, କିନ୍ତୁ ଏହା ଅନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କାଳ ପାଇଁ ପିଢ଼ିଗତ ଉତ୍ତରାଧିକାରକୁ ରୋକିପାରିବ ନାହିଁ। ୧୯୮୯ ବ୍ୟାଚର ବିଦେଶ ସଚିବ ବିକ୍ରମ ମିସ୍ରିଙ୍କୁ ଆଉ ଏକ ବର୍ଷର କାର୍ଯ୍ୟକାଳ ବୃଦ୍ଧି ଦିଆଯାଇ ୨୦୨୭ ଜୁଲାଇ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦାୟିତ୍ୱରେ ରଖାଯାଇଛି। ଏହା ନିରନ୍ତରତାର ମୂଲ୍ୟକୁ ଦର୍ଶାଇବା ସହିତ ଏହାର ସୀମାକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରକାଶ କରୁଛି। ସବୁ କ୍ଷେତ୍ରରେ କାର୍ଯ୍ୟକାଳ ବୃଦ୍ଧି ପରବର୍ତ୍ତୀ ଉତ୍ତରାଧିକାରକୁ କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ବିଳମ୍ବ କରେ । ଯେତେବେଳେ ଶେଷରେ ଏହି ଦାୟିତ୍ୱ ହସ୍ତାନ୍ତର ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ପରବର୍ତ୍ତୀ ପିଢ଼ି କେବଳ ପଦବୀ ସହ ପ୍ରଭାବ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ତରାଧିକାର ସୂତ୍ରରେ ପାଆନ୍ତି।
କିଏ ମୂଲ୍ୟ ଦେବ
ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ସରକାରୀ ଆଦେଶ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ବେଆଇନ ହୋଇଥାଏ, ସେତେବେଳେ ତାହାର ମୂଲ୍ୟ ସବୁବେଳେ ରାଜ୍ୟ ଏବଂ ଶେଷରେ କରଦାତା କାହିଁକି ବହନ କରିବେ? ଆଲ୍ଲାହାବାଦ ହାଇକୋର୍ଟ ସରକାରୀ ଅଧିକାରୀଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଏକ ଅସହଜ ପ୍ରଶ୍ନ ଛିଡ଼ା କରିଛନ୍ତି। ଏକ ସାମ୍ପ୍ରତିକ ମାମଲାରେ କୋର୍ଟ ୟୁପି ଗୁଣ୍ଡା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଆଇନ ଅଧୀନରେ ଚାଲିଥିବା କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନକୁ ରଦ୍ଦ କରି କହିଛନ୍ତି ଯେ, ତିନିବର୍ଷ ବ୍ୟବଧାନରେ ହୋଇଥିବା ଦୁଇଟି ଆପରାଧିକ ମାମଲାକୁ ଆଧାର କରି କୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଜଣେ ପେସାଗତ ଅପରାଧୀ ଭାବରେ ଘୋଷଣା କରିହେବ ନାହିଁ। କୋର୍ଟ ୫୦,୦୦୦ ଟଙ୍କାର କ୍ଷତିପୂରଣ ପ୍ରଦାନ କରିଛନ୍ତି ଏବଂ ଏହି ଅର୍ଥ ଦାୟିତ୍ୱରେ ଥିବା ଅଧିକାରୀମାନଙ୍କ ଦରମାରୁ ଆଦାୟ କରିବାକୁ ରାଜ୍ୟକୁ ଅନୁମତି ଦେଇଛନ୍ତି। କୋର୍ଟ କହିଛନ୍ତି, ଏହି ଆଇନର ଏଭଳି ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରିବା ବିରୋଧରେ ବାରମ୍ବାର ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି, ତଥାପି ଅଧିକାରୀମାନେ ସମାନ ଧରଣର ଆଦେଶ ଜାରି କରିଚାଲିଛନ୍ତି। ଯେଉଁ ପ୍ରଶାସନ ନ୍ୟାୟିକ ସଂଶୋଧନକୁ ଗ୍ରହଣକରେ ନାହିଁ, ସେ କେବଳ ଭୁଲ୍ କରୁନାହିଁ; ବରଂ ସେହି ଭୁଲ୍ର ମୂଲ୍ୟ ନାଗରିକ ଏବଂ ଅଦାଲତ ଉପରେ ଲଦି ଦେଉଛି। ରାଜ୍ୟ ସରକାରଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏହା ଏକ କଠୋର ଚେତାବନୀ । ଆଇନଗତ ଅନୁପାଳନକୁ କେବଳ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଅଧିକାରୀଙ୍କ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ଉପରେ ଛାଡ଼ି ଦିଆଯାଇପାରିବ ନାହିଁ। ବାବୁମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସେହି ପୁରୁଣା ଆରାମଦାୟକ ସ୍ଥିତି ଏବେ ସଙ୍କୁଚିତ ହୋଇପାରେ। ତେବେ ସରକାର ବେଆଇନ ଆଦେଶକୁ ରୋକିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ସୁଧାର ଆଣିପାରିବେ କି?
Email: dilipcherian@gmail.com
