ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ,୭।୨ : ବର୍ତ୍ତମାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁର୍କୀ ଏବଂ ସିରିଆରେ ହୋଇଥିବା ଭୟଙ୍କର ଭୂକମ୍ପରେ ପାଞ୍ଚ ହଜାରରୁ ଅଧିକ ଲୋକଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଘଟିଥିବାବେଳେ ୨୫ ହଜାରରୁ ଅଧିକ ଲୋକ ଆହତ ହୋଇଛନ୍ତି। ଲୋକମାନଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା ପାଇଁ ଅନ୍ୟ ଦେଶରୁ ରିଲିଫ ସାମଗ୍ରୀ ପଠାଯାଉଛି । ଏଭଳିସ୍ଥଳେ ସଭିଙ୍କ ମନକୁ ଆସୁଥିବା ପ୍ରଶ୍ନ ଟି ହେଉଛି ‘ଭୂକମ୍ପ ପାଇଁ ଭାରତ କେତେ ଅସୁରକ୍ଷିତ?’ ସରକାରଙ୍କ କହିବାନୁସାରେ, ଭାରତର ପ୍ରାୟ ୫୯ ପ୍ରତିଶତ ଭୂମି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ତୀବ୍ର ଭୂମିକମ୍ପ ପାଇଁ ବିପଦପୂର୍ଣ୍ଣ ।
ଆଠଟି ରାଜ୍ୟ ଏବଂ କେନ୍ଦ୍ରଶାସିତ ଅଞ୍ଚଳର ସହର ଏବଂ ସହରଗୁଡିକ ଭୂକମ୍ପ ପ୍ରବଣ ଜୋନ-୫ ରେ ଅଛନ୍ତି । ଏସବୁ ଅଞ୍ଚଳରେ ସର୍ବାଧିକ ତୀବ୍ରତାଯୁକ୍ତ ଭୂକମ୍ପ ହେବାର ଆଶଙ୍କା ରହିଛି। ଏପରିକି ଜାତୀୟ ରାଜଧାନୀ ଦିଲ୍ଲୀ ଅଞ୍ଚଳ ଜୋନ-୪ ରେ ଅଛି। ଯାହା ଭୂକମ୍ପ ପ୍ରବଣ ଅଞ୍ଚଳ ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବର୍ଗ। ଭୂକମ୍ପ ପ୍ରବଣ ଜୋନ-୫ ବର୍ଗରେ ଥିବା ଅଞ୍ଚଳଗୁଡ଼ିକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିପଦପୂର୍ଣ୍ଣ।
ଦେଶର ପ୍ରାୟ ୧୧ ପ୍ରତିଶତ ଅଞ୍ଚଳ ଜୋନ ୫, ଜୋନ ୪ ରେ ୧୮ ପ୍ରତିଶତ, ଜୋନ ୩ ରେ ୩୦ ପ୍ରତିଶତ ଏବଂ ଅବଶିଷ୍ଟ ଜୋନ ୨ ଭୂକମ୍ପ ପ୍ରବଣ ଅଞ୍ଚଳ ରହିଛି। ଜୋନ ୫ ରାଜ୍ୟ ଏବଂ କେନ୍ଦ୍ରଶାସିତ ଅଞ୍ଚଳ ମଧ୍ୟରେ ଗୁଜରାଟ, ହିମାଚଳ ପ୍ରଦେଶ, ବିହାର, ଆସାମ, ମଣିପୁର, ନାଗାଲାଣ୍ଡ, ଜମ୍ମୁ-କଶ୍ମୀର ଏବଂ ଆଣ୍ଡାମାନ-ନିକୋବର ଆଦି ରହିଛି। ନ୍ୟାଶନାଲ ସେଣ୍ଟର ଫର ସେସମୋଲୋଜି ହେଉଛି ଦେଶ ତଥା ଆଖପାଖରେ ହୋଇଥିବା ଭୂକମ୍ପ ଉପରେ ନଜର ରଖିବା ପାଇଁ ନୋଡାଲ ସରକାରୀ ଏଜେନ୍ସି। ସମଗ୍ର ଦେଶରେ, ଜାତୀୟ ଭୂକମ୍ପ ନେଟୱାର୍କ ଅଛି, ଯେଉଁଥିରେ ୧୧୫ ଟି ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣକାରୀ ରହିଛନ୍ତି ଯାହା ଭୂକମ୍ପ ଉପରେ ନଜର ରଖିଥାଏ।
କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ହିମାଳୟ ଅଞ୍ଚଳ ହେଉଛି ପୃଥିବୀର ସବୁଠାରୁ ଭୂକମ୍ପ ପ୍ରବଣ ଅଞ୍ଚଳ। ୧୯୦୫ ମସିହାରେ, ହିମାଚଳର କଙ୍ଗରାରେ ଏକ ବଡ଼ ଭୂକମ୍ପ ଅନୁଭୁତ ହୋଇଥିଲା। ୧୯୩୪ ମସିହାରେ, ବିହାର-ନେପାଳରେ ଭୂକମ୍ପ ଘଟିଥିଲା, ଯାହାର ତୀବ୍ରତା ୮.୨ ଥିଲା ଏବଂ ଏଥିରେ ୧୦ ହଜାର ଲୋକଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଘଟିଥିଲା। ୧୯୯୧ ରେ, ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡରେ ୬.୮ ତୀବ୍ରତାଯୁକ୍ତ ଭୂକମ୍ପରେ ୮୦୦ରୁ ଅଧିକ ଲୋକଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଘଟିଥିଲା। ୨୦୦୫ ରେ କଶ୍ମୀରରେ ୭.୬ ତୀବ୍ରତାଯୁକ୍ତ ଏକ ଭୂକମ୍ପ ପରେ ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ୮୦ ହଜାର ଲୋକଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ଘଟିଥିଲା।
୨୦୧୬ ର ଅଧ୍ୟୟନ ଅନୁସାରେ ଭୂକମ୍ପବିଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ଅନୁଯାୟୀ, ୭୦୦ ବର୍ଷରୁ ଅଧିକ ସମୟ ଧରି ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ଟେକ୍ଟୋନିକ ଚାପ ରହିଆସିଛି, ଯାହା ବର୍ତ୍ତମାନ କିମ୍ବା ୨୦୦ ବର୍ଷ ପରେ ମଧ୍ୟ ଜାରି ରହିପାରେ। କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ହିମାଳୟ ଉପରେ ଏହାର ବହୁତ ପ୍ରଭାବ ପଡ଼ିବ। ଗତ ପାଞ୍ଚ ନିୟୁତ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ହିମାଳୟ ପର୍ବତ ଗଠନ କରିଥିବା ଇଣ୍ଡୋ-ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିୟ ଏବଂ ଏସୀୟ ଟେକ୍ଟୋନିକ ପ୍ଲେଟ ମଧ୍ୟରେ ମୁହାଁମୁହିଁ ହେବାରୁ ଏହି ଭୂକମ୍ପ ହୋଇଥାଏ।
ଭୂକମ୍ପ ଘଟିବାର ମୁଖ୍ୟ କାରଣ ହେଉଛି ପୃଥିବୀ ଭିତରେ ପ୍ଲେଟଗୁଡିକ ମଧ୍ୟରେ ଧକ୍କା। ପୃଥିବୀ ଭିତରେ ସାତୋଟି ପ୍ଲେଟ ଅଛି ଯାହା କ୍ରମାଗତ ଭାବରେ ଘୂର୍ଣ୍ଣନ କରିଥାଏ। ଯେତେବେଳେ ଏହି ପ୍ଲେଟଗୁଡିକ କିଛି ସମୟରେ ଧକ୍କା ହୁଏ, ସେଠାରେ ଏକ ତ୍ରୁଟି ରେଖା ଜୋନ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ଏବଂ ଭୂପୃଷ୍ଠର କୋଣଗୁଡ଼ିକ ମୋଡ଼ି ହୋଇଯାଏ। ଭୂପୃଷ୍ଠର କୋଣ ଅନୁକୋଣ ହେତୁ ସେଠାରେ ଚାପ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ଏବଂ ପ୍ଲେଟଗୁଡିକ ଭାଙ୍ଗିବା ଆରମ୍ଭ କରେ। ଏହି ପ୍ଲେଟଗୁଡିକର ଭାଙ୍ଗିବା ଯୋଗୁ ଭିତରର ଶକ୍ତି ବାହାରକୁ ଆସିବାର ଏକ ଉପାୟ ଖୋଜିଥାଏ, ଯେଉଁଥିପାଇଁ ପୃଥିବୀ କମ୍ପିତ ହୁଏ ଏବଂ ଆମେ ଏହାକୁ ଏକ ଭୂକମ୍ପ ଭାବରେ ବିବେଚନା କରୁ।
ରିକ୍ଟର ସ୍କେଲରେ ୨.୦ ରୁ କମ ତୀବ୍ରତାଯୁକ୍ତ ଭୂକମ୍ପକୁ ମାଇକ୍ରୋ ଶ୍ରେଣୀଭୁକ୍ତ କରାଯାଇଛି ଏବଂ ଏହା ଅନୁଭବ କରାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ । ରିକ୍ଟର ସ୍କେଲରେ ମାଇକ୍ରୋ ବର୍ଗର ୮ ହଜାର ଭୂକମ୍ପ ସାରା ବିଶ୍ୱରେ ପ୍ରତିଦିନ ରେକର୍ଡ କରାଯାଏ । ସେହିଭଳି ୨.୦ ରୁ ୨.୯ ତୀବ୍ରତାଯୁକ୍ତ ଭୂକମ୍ପକୁ ଛୋଟ ବର୍ଗରେ ରଖାଯାଇଛି । ପ୍ରତିଦିନ ଏହିପରି ଏକ ହଜାର ଭୂକମ୍ପ ହୁଏ, ଆମେ ସାଧାରଣତଃ ଏହାକୁ ଅନୁଭବ କରି ପାରି ନ ଥାଉ॥ ୩.୦ ରୁ ୩.୯ ତୀବ୍ରତା ଯୁକ୍ତ ଅତି ହାଲୁକା ଭୂକମ୍ପ ବର୍ଷରେ ୪୯ ହଜାର ଥର ରେକର୍ଡ କରାଯାଇଥାଏ। ସେଗୁଡିକ ଅନୁଭବ କରାଯାଏ କିନ୍ତୁ ଏହାଯୋଗୁ କୌଣସି କ୍ଷତି ଘଟେ ନାହିଁ।
ହାଲୁକା ବର୍ଗର ଭୂକମ୍ପ ୪.୦ରୁ ୪.୯ ତୀବ୍ରତାଯୁକ୍ତ। ଯାହା ବର୍ଷକୁ ପ୍ରାୟ ୬,୨୦୦ ଥର ରେକର୍ଡ କରାଯାଇଥାଏ। ଏହି କମ୍ପନଗୁଡିକ ଅନୁଭୂତ ହୁଏ ଏବଂ ଘରର ଜିନିଷଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ କମ୍ପିତ ହେବାର ଦେଖାଯାଏ। ତଥାପି, ଏହା ଦ୍ୱାରା ଅଳ୍ପ କ୍ଷତି ଘଟିଥାଏ।
