ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ,୧୪ା୭: ବିବାହ ଋତୁ ହେଉ, କୌଣସି ଧାର୍ମିକ ଯାତ୍ରାରେ ଶତାଧିକ ଲୋକଙ୍କୁ ଏକାଠି ଯିବାର ଥାଉ କିମ୍ବା କୌଣସି ସଂସ୍ଥାର ଏକ ବଡ଼ ଟିମ୍କୁ ଗୋଟିଏ ଟ୍ରେନରେ ଯାତ୍ରା କରାଇବାର ଥାଉ, ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ ହେଉଛି ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ସଙ୍ଗେ ଟିକେଟ୍ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା। ସାଧାରଣତଃ ଲୋକେ ଭାବନ୍ତି ଯେ ଭାରତୀୟ ରେଳବାଇରେ କେବଳ ସାଧାରଣ ଟିକେଟ୍ କିମ୍ବା ଗ୍ରୁପ୍ ବୁକିଂର ସୁବିଧା ଥାଏ। କିନ୍ତୁ ବହୁତ କମ୍ ଲୋକ ଜାଣନ୍ତି ଯେ ଆବଶ୍ୟକ ପଡ଼ିଲେ ରେଳବାଇ କେବଳ ପୂରା କୋଚ୍ (ବଗି) ନୁହେଁ, ବରଂ ପୂରା ଟ୍ରେନ୍ ମଧ୍ୟ ବୁକ୍ କରିବାର ସୁବିଧା ଦେଇଥାଏ। ଅର୍ଥାତ୍ ଯଦି ଆପଣଙ୍କ ବରଯାତ୍ରୀରେ ୩୦୦, ୫୦୦ କିମ୍ବା ତା’ଠାରୁ ଅଧିକ ଲୋକ ଅଛନ୍ତି, ତେବେ ଆପଣ ରେଳବାଇରୁ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର କୋଚ୍ କିମ୍ବା ପୂରା ସ୍ପେଶାଲ୍ ଟ୍ରେନ୍ ବୁକ୍ କରିପାରିବେ।
ଏହି କାରଣରୁ ପ୍ରତିବର୍ଷ ଅନେକ ବରଯାତ୍ରୀ ଦଳ, ଧାର୍ମିକ ଯାତ୍ରା, ସ୍କୁଲ-କଲେଜର ଟୁର୍ ଏବଂ ସାମାଜିକ ସଂଗଠନର ବଡ଼ ସମୂହ ଏହି ସୁବିଧାର ଲାଭ ଉଠାଇଥାନ୍ତି। ତେବେ ଏଥିପାଇଁ ରେଳବାଇର କିଛି ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ନିୟମ, security ଡିପୋଜିଟ୍, ଭଡ଼ା ଏବଂ ଆପ୍ଲିକେସନ୍ ପ୍ରୋସେସ୍ ରହିଛି, ଯାହାକୁ ପାଳନ କରିବା ଜରୁରୀ। ଭାରତୀୟ ରେଳବାଇର ଏହି ସୁବିଧାକୁ ଫୁଲ୍ ଟାରିଫ୍ ରେଟ୍ (Full Tariff Rate – FTR) କୁହାଯାଏ। ଏହି ସୁବିଧା ମୁଖ୍ୟତଃ ସେହି ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇଛି, ଯେଉଁମାନଙ୍କୁ ଅଧିକ ସଂଖ୍ୟକ ଯାତ୍ରୀଙ୍କ ସହ ଏକା ସମୟରେ ଯାତ୍ରା କରିବାକୁ ପଡ଼ିଥାଏ।
ରେଳବାଇ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ, ଆଗ୍ରହୀ ବ୍ୟକ୍ତି କିମ୍ବା ସଂସ୍ଥା ପୂରା ଟ୍ରେନ୍ କିମ୍ବା କିଛି କୋଚ୍ ସଂରକ୍ଷିତ (ରିଜର୍ଭ) କରିପାରିବେ, କିନ୍ତୁ ଏଥିପାଇଁ ପୂର୍ବରୁ ଆବେଦନ କରିବାକୁ ପଡ଼େ ଏବଂ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଶୁଳ୍କ ଜମା କରିବାକୁ ହୋଇଥାଏ। ସମ୍ପ୍ରତି ସୋସିଆଲ ମିଡିଆରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ସୁବିଧା ବେଶ୍ ଚର୍ଚ୍ଚାରେ ରହିଛି, କାରଣ ଅନେକ ଲୋକ ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ଜାଣିବାକୁ ପାଇଲେ ଯେ ବରଯାତ୍ରୀ ମଧ୍ୟ ଟ୍ରେନରେ ଯାଇପାରିବେ। ରେଳ ଅଧିକାରୀଙ୍କ କହିବା ଅନୁଯାୟୀ, ଏହି ସୁବିଧା ନୂଆ ନୁହେଁ, ବରଂ ଅନେକ ବର୍ଷ ହେବ ଲାଗୁ ରହିଛି। ଆବଶ୍ୟକତା କେବଳ ଏତିକି ଯେ ଯାତ୍ରୀମାନେ ସମୟ ଥାଉ ଥାଉ ଆବେଦନ କରନ୍ତୁ ଏବଂ ରେଳବାଇର ସର୍ତ୍ତାବଳୀ ପୂରଣ କରନ୍ତୁ।
ପୂରା ଟ୍ରେନ୍ କିମ୍ବା କୋଚ୍ ବୁକିଂ ପ୍ରକ୍ରିୟା IRCTC ର FTR (Full Tariff Rate) ପୋର୍ଟାଲ ଜରିଆରେ କରାଯାଇଥାଏ। ଆବେଦନ ପରେ ରେଳବାଇ ଉପଲବ୍ଧତା ଏବଂ ପରିଚାଳନା ସ୍ଥିତି ଯାଞ୍ଚ କରି ମଞ୍ଜୁରୀ ଦେଇଥାଏ। ଯଦି କୌଣସି କାରଣରୁ ବୁକିଂ ବାତିଲ ହୁଏ (ଯାତ୍ରୀଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ କିମ୍ବା ରେଳବାଇ ପକ୍ଷରୁ), ତେବେ FTR ନିୟମ ଏବଂ ଲାଗୁ ହେଉଥିବା କ୍ୟାନ୍ସେଲେସନ୍ ଚାର୍ଜ ଅନୁଯାୟୀ ରିଫଣ୍ଡ ଦିଆଯାଏ। ରିଫଣ୍ଡ ପ୍ରକ୍ରିୟା ରେଳବାଇର ଚିଫ୍ କମର୍ସିଆଲ ମ୍ୟାନେଜର (CCM)ଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥାଏ। ସମୟ ସମୟରେ ପଞ୍ଜୀକରଣ ଶୁଳ୍କ, ଭଡ଼ା, ଯୋଗ୍ୟତା, ବୁକିଂ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଏବଂ କ୍ୟାନ୍ସେଲେସନ୍ ନିୟମରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇପାରେ। ତେଣୁ ଆବେଦନ କରିବା ପୂର୍ବରୁ IRCTC ର ଆଧିକାରିକ FTR ପୋର୍ଟାଲ କିମ୍ବା ଭାରତୀୟ ରେଳବାଇରୁ ସଦ୍ୟତମ ସୂଚନା ନିଶ୍ଚୟ ଯାଞ୍ଚ କରିନିଅନ୍ତୁ।
କେତେ ଲାଗେ ଭଡ଼ା?
ରେଳବାଇରେ ପୂରା କୋଚ୍ କିମ୍ବା ଟ୍ରେନ୍ ବୁକ୍ କରିବାର ଭଡ଼ା ସାଧାରଣ ଟିକେଟ୍ ଭଳି ସ୍ଥିର ନଥାଏ। ଏହା ଏହି କଥା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ ଯେ କେତେ ଗୋଟି କୋଚ୍ ବୁକ୍ କରାଯାଉଛି, ଯାତ୍ରା କେତେ ଦୂର, ଟ୍ରେନ୍ କେଉଁ ରୁଟ୍ରେ ଚାଲିବ, କୋଚ୍ ସ୍ଲିପର ନା ଏସି ଏବଂ ଟ୍ରେନ୍ର ବ୍ୟବହାର କେତେ ସମୟ ପାଇଁ କରାଯିବ। ଏହି ସବୁ ଆଧାରରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ବୁକିଂର ଖର୍ଚ୍ଚ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ହୋଇଥାଏ। ରେଳବାଇ ପ୍ରଥମେ ଏକ ଆନୁମାନିକ ଭଡ଼ା ଜଣାଇଥାଏ ଏବଂ ସେହି ଅନୁଯାୟୀ ପେମେଣ୍ଟ କରିବାକୁ ପଡ଼ିଥାଏ।
ରେଳବାଇର ବର୍ତ୍ତମାନର ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ, ଗୋଟିଏ କୋଚ୍ ବୁକ୍ କରିବା ପାଇଁ ୫୦,୦୦୦ ଟଙ୍କା ରେଜିଷ୍ଟ୍ରେସନ୍ ରାଶି ଜମା କରିବାକୁ ହୁଏ (୭ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯାତ୍ରା ପାଇଁ)। ସେହିପରି ପୂରା ଟ୍ରେନ୍ ବୁକ୍ କରିବା ପାଇଁ ଅତିକମରେ ୯ ଲକ୍ଷ ଟଙ୍କାର ରେଜିଷ୍ଟ୍ରେସନ୍ ରାଶି ଦେବାକୁ ପଡ଼ିଥାଏ, ଯାହାର ଗଣନା ସର୍ବନିମ୍ନ ୧୮ଟି କୋଚ୍ ଆଧାରରେ କରାଯାଇଥାଏ। କେତେକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଅତିରିକ୍ତ ଶୁଳ୍କ ମଧ୍ୟ ଲାଗୁ ହୋଇପାରେ।
ବୁକିଂ ପୂର୍ବରୁ ଏହି କଥାଗୁଡ଼ିକ ଜାଣିରଖନ୍ତୁ
ଭାରତୀୟ ରେଳବାଇର FTR ନିୟମ ମୁତାବକ, ପୂରା ଟ୍ରେନ୍ କିମ୍ବା କୋଚ୍ ବୁକିଂ ଯାତ୍ରା ତାରିଖର ସର୍ବାଧିକ ୬ ମାସ ପୂର୍ବରୁ କରାଯାଇପାରିବ। ସେହିପରି ଅତିକମରେ ୩୦ ଦିନ ପୂର୍ବରୁ ଆବେଦନ କରିବା ଜରୁରୀ। ତେଣୁ ଯଦି ବରଯାତ୍ରୀ, ଧାର୍ମିକ ଯାତ୍ରା କିମ୍ବା କୌଣସି ବଡ଼ ଗ୍ରୁପ୍ ସହ ଯାତ୍ରାର ଯୋଜନା ଅଛି, ତେବେ ସମୟ ଥାଉ ଥାଉ ଆବେଦନ କରିବା ଭଲ। କେବଳ ଆବେଦନ କିମ୍ବା ପଞ୍ଜୀକରଣ କରିଦେଲେ ଟ୍ରେନ୍ କିମ୍ବା କୋଚ୍ ମିଳିବାର ଗ୍ୟାରେଣ୍ଟି ନଥାଏ। ରେଳବାଇ ପରିଚାଳନା (ଅପରେସନାଲ) ସ୍ଥିତି ଏବଂ ଉପଲବ୍ଧତା ଯାଞ୍ଚ କରିବା ପରେ ହିଁ ମଞ୍ଜୁରୀ ଦେଇଥାଏ।
କ’ଣ ପୂରା ଟ୍ରେନ୍ ବୁକ୍ କରିହେବ?
ହଁ, ରେଳବାଇର FTR ନିୟମ ଅଧୀନରେ ଆବଶ୍ୟକତା ଏବଂ ଉପଲବ୍ଧତା ଆଧାରରେ ପୂରା ଟ୍ରେନ୍ ମଧ୍ୟ ବୁକ୍ କରାଯାଇପାରିବ। ତେବେ ଏଥିପାଇଁ ଯାତ୍ରୀଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା, ରୁଟ୍, ସମୟ ଏବଂ ରେଳବାଇର ପରିଚାଳନା କାର୍ଯ୍ୟସୂଚୀକୁ ଧ୍ୟାନରେ ରଖାଯାଏ। ପୂରା ଟ୍ରେନ୍ ବୁକିଂ ସାଧାରଣତଃ ବଡ଼ ଧାର୍ମିକ ଆୟୋଜନ, ସରକାରୀ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ କିମ୍ବା ବହୁତ ବଡ଼ ସମୂହ ପାଇଁ କରାଯାଇଥାଏ। ଗୋଟିଏ FTR ଟ୍ରେନରେ ସର୍ବାଧିକ ୨୪ଟି କୋଚ୍ ହୋଇପାରିବ, ଯେଉଁଥିରେ ୨ଟି ଏସଏଲଆର (SLR – Seating-cum-Luggage Rake) ଅର୍ଥାତ୍ ଗାର୍ଡ ଏବଂ ସାମାନ ବୋହିବା କୋଚ୍ ସାମିଲ ରହିବା ଅନିବାର୍ଯ୍ୟ। ସେହିପରି ଯଦି କୌଣସି ଗ୍ରୁପ୍କୁ ୧୮ଟିରୁ କମ୍ ଯାତ୍ରୀ କୋଚ୍ ଆବଶ୍ୟକ ହୁଏ, ତଥାପି ଭଡ଼ା ଏବଂ ଶୁଳ୍କର ଗଣନା ଅତିକମରେ ୧୮ଟି କୋଚ୍ ଆଧାରରେ ହିଁ କରାଯାଇଥାଏ।
ରେଳବାଇ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଠିକ୍ ସମୟରେ ଆବେଦନ କରିବା ଜରୁରୀ। ଶେଷ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ କୋଚ୍ କିମ୍ବା ଟ୍ରେନ୍ ମିଳିବା କଷ୍ଟକର ହୋଇପାରେ। ଏହା ବ୍ୟତୀତ ବୁକିଂ ବାତିଲ କଲେ ରେଳବାଇର କ୍ୟାନ୍ସେଲେସନ୍ ନିୟମ ଲାଗୁ ହୋଇଥାଏ। ଯାତ୍ରା ସମୟରେ ସମସ୍ତ ଯାତ୍ରୀଙ୍କୁ ରେଳବାଇର ସୁରକ୍ଷା ଏବଂ ଯାତ୍ରା ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ନିୟମ ପାଳନ କରିବାକୁ ହେବ। ଯାତ୍ରୀମାନେ ଏହା ମଧ୍ୟ ଧ୍ୟାନ ରଖିବା ଉଚିତ ଯେ FTR ସୁବିଧା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ଉପଲବ୍ଧତା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ। ଅର୍ଥାତ୍ ଯଦି ସେହି ସମୟରେ ସମ୍ପୃକ୍ତ ରୁଟ୍ରେ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ କୋଚ୍ କିମ୍ବା ରେକ୍ ଉପଲବ୍ଧ ନଥାଏ, ତେବେ ରେଳବାଇ ବୁକିଂ ଦେବାକୁ ମନା କରିପାରେ।
