ଭାରତରେ ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନ ସମୟରେ ସେମାନେ ଅନେକ ଚମତ୍କାର କୋଠା ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ। ସର୍ବୋତ୍ତମ ବଙ୍ଗଳା ମଧ୍ୟରେ ଭିକ୍ଟୋରିଆ ମେମୋରିଆଲ ଅନ୍ୟତମ। ରାଣୀ ଭିକ୍ଟୋରିଆଙ୍କ ସ୍ମୃତିରେ ନିର୍ମିତ ଏହି କୋଠା ଥରେ ପ୍ରେସିଡେନ୍ସି ଜେଲ୍ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲା। ଏହି ୧୮୪ ଫୁଟ ଉଚ୍ଚ କୋଠାଟି ମକରାଣା ମାର୍ବଲରେ ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିଲା। ଏହି କୋଠାଟି ଯାହା ଅବିକଳ ତାଜମହଲ ପରି ଥିଲା, ଏହାକୁ କୋଲାକାତାର ତାଜମହଲ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ। ଜାଣନ୍ତି କି ଦ୍ୱିତୀୟ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ସମୟରେ ଏହି ଧଳା କୋଠାକୁ କାହିଁକି କଳା ରଙ୍ଗ କରାଯାଇଥିଲା? ଜାଣନ୍ତୁ ସେ ସମ୍ପର୍କରେ…
୧୯୪୩ରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ସମୟରେ ଭାରତକୁ ମିତ୍ର ରାଷ୍ଟ୍ର ଗୋଷ୍ଠୀରେ ସାମିଲ ଏକ ବ୍ରିଟିଶ ଉପନିବେଶ ହେବା ଯୋଗୁ ଏହି ଯୁଦ୍ଧର ଏକ ଅଂଶ ହେବାକୁ ପଡ଼ିଲା। ଅକ୍ଷ ଗୋଷ୍ଠୀର ସାମରିକ ପ୍ରସ୍ତୁତିର କେନ୍ଦ୍ର ହୋଇଥିବାରୁ, ଜାପାନ ଭାରତୀୟ ସହର କୋଲକାତା ଉପରେ ପ୍ରବଳ ବୋମାମାଡ଼ କରିଥିଲା। ଏହି ସମସ୍ତ ଆକ୍ରମଣ ପ୍ରାୟତଃ ରାତିରେ କରାଯାଉଥିଲା, ଯାହା ଫଳରେ ବ୍ରିଟିଶ ସେନା ଏହାର ପ୍ରତିରକ୍ଷା କରିପାରିଲା ନାହିଁ।
ଜାପାନର ନିରନ୍ତର ଆକ୍ରମଣରେ ବିଚଳିତ ବ୍ରିଟିଶମାନେ ଏହାର ସମାଧାନ ଖୋଜି ପାରିଲେ ନାହିଁ। ଏହା ସହିତ ଏହି ଆକ୍ରମଣ ଯୋଗୁ ସହରର ଅନେକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କୋଠା ଏବଂ ଭିତ୍ତିଭୂମି ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲା। ବୋମାମାଡ଼ରେ ବିଚଳିତ ଲୋକମାନେ କଳା ରଙ୍ଗରେ ସେମାନଙ୍କ ଘର ଯାନବାହନ ଏବଂ ରାସ୍ତା ଆଲୋକକୁ ଘୋଡ଼ାଇ ଦେବା ଆରମ୍ଭ କଲେ। କିନ୍ତୁ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ପ୍ରଶ୍ନ ଏବେ ବି ରହିଗଲା ଯେ କୋଲକାତାର ଗର୍ବ କୁହାଯାଉଥିବା ଭିକ୍ଟୋରିଆ ସ୍ମାରକୀକୁ କିପରି ରକ୍ଷା କରାଯିବ।
ଜାପାନୀ ବାୟୁସେନାର ବିପଦପୂର୍ଣ୍ଣ ଆକ୍ରମଣ ଯୋଗୁ ହୋଇଥିବା ଧ୍ୱଂସକୁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ରଖି, ବ୍ରିଟିଶ ସରକାର ଏକ ଐତିହାସିକ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇଥିଲେ। ସ୍ଥାପତ୍ୟର ଏହି ମୂଲ୍ୟବାନ ମଣିକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ, ଏହାକୁ କଳା ରଙ୍ଗ କରାଯାଇଥିଲା, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଜାପାନୀ ସେନା ରାତିରେ ଏହାକୁ ଦେଖିପାରିବେ ନାହିଁ ଏବଂ ଏହାକୁ ରକ୍ଷା କରାଯାଇପାରିବ। ଶେଷରେ ଜାପାନୀ ସେନାର ଆକ୍ରମଣରୁ ଭିକ୍ଟୋରିଆ ସ୍ମାରକୀକୁ ଲୁଚାଇବାର ଏହି କୌଶଳ କାମ କଲା।
ଏହି ସୁନ୍ଦର ଧଳା କୋଠାକୁ କଳା କରିବା ପାଇଁ ସ୍ଥାୟୀ ରଙ୍ଗ ବ୍ୟବହାର କରିବା ପରିବର୍ତ୍ତେ, ଏହାକୁ ମାଟି ଏବଂ ଗୋବର ମିଶ୍ରଣ ସାହାଯ୍ୟରେ କଳା ରଙ୍ଗ କରାଯାଇଥିଲା। ଏହା ସହିତ ଏହି ଗୁପ୍ତ ଯୋଜନା ଯେପରି ଲିକ୍ ନ ହେବ ବ୍ରିଟିଶ ସରକାର ସତର୍କତାମୂଳକ ପଦକ୍ଷେପ ସ୍ବରୂପ ସହରର ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ଥାନଗୁଡିକରେ ଫଟୋଗ୍ରାଫିକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିଷେଧ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଏହିପରି ଭାବରେ ଭାରତରେ ବ୍ରିଟିଶ ରାଜ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ ଭିକ୍ଟୋରିଆ ସ୍ମାରକୀକୁ ରକ୍ଷା କରାଯାଇଥିଲା।
