ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ,୨୮।୪: ଇରାନ ହାର ମାନିବାକୁ ମନା କରିବା ପରେ, ଆମେରିକା ହର୍ମୁଜ ପ୍ରଣାଳୀ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରଖିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲା; ତଥାପି, ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଘଟିଥିବା ଘଟଣାଗୁଡ଼ିକ ବିଶ୍ୱର ସବୁଠାରୁ ବ୍ୟସ୍ତବହୁଳ ସାମୁଦ୍ରିକ ମାର୍ଗ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ମଧ୍ୟରେ ନୌସେନା ଶକ୍ତିର ସୀମାକୁ ପ୍ରକାଶ କରିଛି। ଆମେରିକୀୟ ନୌସେନା ନିୟୋଜିତ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ଅନେକ ଟ୍ୟାଙ୍କର୍ ସଫଳତାର ସହ ଏହି ଅବରୋଧକୁ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରିବାରେ ସଫଳ ହୋଇଛନ୍ତି।
ଆମେରିକା ନୌସେନା, ଓମାନ ଉପସାଗରରେ ସମ୍ପତ୍ତି ନିୟୋଜିତ କରି, ହର୍ମୁଜ ପ୍ରଣାଳୀ ଦେଇ ଯାତାୟାତ କରୁଥିବା ଜାହାଜଗୁଡ଼ିକୁ ତଦାରଖ କରିଥିଲା କିନ୍ତୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅବରୋଧ ଲାଗୁ କରିବାରେ ବିଫଳ ହୋଇଥିଲା। ଇଣ୍ଡିଆ ଟୁଡେର ରିପୋର୍ଟ ଅନୁଯାୟୀ, ଡଜନ ଡଜନ ଟ୍ୟାଙ୍କର୍ ସଫଳତାର ସହ ଏହି ଅଞ୍ଚଳରୁ ବାହାରି ଆସିଛି। ରିପୋର୍ଟଗୁଡ଼ିକ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ରାସ୍ତାର ଅସ୍ତିତ୍ୱକୁ ମଧ୍ୟ ସୂଚିତ କରେ ଯାହା ଜାହାଜଗୁଡ଼ିକୁ ଇରାନର ଖାର୍ଗ ଦ୍ୱୀପରୁ ସିଧାସଳଖ ମୁମ୍ବାଇ ଯାତ୍ରା କରିବାକୁ ସକ୍ଷମ କରିଥାଏ।
ସମ୍ପ୍ରତି, ଭାରତୀୟ ଜାହାଜ ‘ଦେଶ ଗରିମା’ ଏହି ରାସ୍ତା ଦେଇ ଯାତ୍ରା କରି ମୁମ୍ବାଇରେ ପହଞ୍ଚିଥିଲା। ଯଦିଓ ଏହା ରାସ୍ତାରେ ଇରାନୀ ସେନା ଦ୍ୱାରା ଗୁଳିର ଶିକାର ହୋଇଥିବା ରିପୋର୍ଟ ହୋଇଛି, ଜାହାଜଟି ସୁରକ୍ଷିତ ଭାବରେ ପହଞ୍ଚିଛି। ଟ୍ୟାଙ୍କରଟି କାତାରର ରାସ ଲାଫାନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ 97,000 ମେଟ୍ରିକ ଟନ ଅଶୋଧିତ ତେଲରେ ଲଦା ହୋଇଥିଲା। ରିପୋର୍ଟ ଅନୁଯାୟୀ ୧୩ ଏପ୍ରିଲରେ ଅବରୋଧ ଆରମ୍ଭ ହେବା ପରଠାରୁ, ୩୦ ରୁ ଅଧିକ ଟ୍ୟାଙ୍କର୍ ସଫଳତାର ସହ ପ୍ରଣାଳୀ ଦେଇ ଗତି କରିଛନ୍ତି।
ଫାଇନାନ୍ସିଆଲ ଟାଇମର ଏକ ରିପୋର୍ଟ ଅନୁଯାୟୀ, ଇରାନ ସହିତ ଜଡିତ ଅତି କମରେ ୩୪ ଟି ଟ୍ୟାଙ୍କର୍ ସଫଳତାର ସହ ଅବରୋଧ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରିଛନ୍ତି। ବୈଦେଶିକ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟର ମୁଖପାତ୍ର ରଣଧୀର ଜୟସୱାଲଙ୍କ ଅନୁଯାୟୀ, ୧୪ ଟି ଭାରତୀୟ ଜାହାଜ ବର୍ତ୍ତମାନ ହର୍ମୁଜ ଅଞ୍ଚଳରେ ଉପସ୍ଥିତ ଅଛି। ବିଶେଷଜ୍ଞମାନେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରନ୍ତି ଯେ ଖାର୍ଗ ଦ୍ୱୀପରେ ମାଲ ଲୋଡ କରିବା ପରେ, ଜାହାଜଗୁଡ଼ିକ ପାରସ୍ୟ ଉପସାଗର ଏବଂ ଓମାନ ଉପସାଗର ଦେଇ ଯାଆନ୍ତି। ଗୋଟିଏ ପଥ ପାକିସ୍ତାନର ମାକ୍ରାନ ଉପକୂଳ ସହିତ ସମାନ୍ତରାଳ ଭାବରେ ଗତି କରେ, ଯାହା ଜାହାଜଗୁଡ଼ିକୁ ଇରାନର ଆଞ୍ଚଳିକ ଜଳସୀମାରୁ ସିଧାସଳଖ ପାକିସ୍ତାନୀ ଆଞ୍ଚଳିକ ଜଳସୀମାକୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ କରିବାକୁ ଅନୁମତି ଦିଏ। ଦ୍ୱିତୀୟ ପଥ ଇରାନୀୟ ଉପକୂଳକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରେ, ଯାହା ଚାବାହାର ବନ୍ଦରକୁ ନେଇଯାଏ; ସେଠାରୁ, ଜାହାଜଗୁଡ଼ିକ ଦକ୍ଷିଣ ଆଡକୁ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଜଳସୀମାକୁ ଯାଇ ସିଧାସଳଖ ଭାରତର ପଶ୍ଚିମ ଉପକୂଳକୁ ଯାଇପାରିବେ – ବିଶେଷକରି ମହାରାଷ୍ଟ୍ର, ଗୁଜରାଟ, ଗୋଆ, କର୍ନାଟକ କିମ୍ବା କେରଳ ରାଜ୍ୟ।
ସମୁଦ୍ର ଆଇନ ଉପରେ ମିଳିତ ଜାତିସଂଘର ସମ୍ମିଳନୀ (UNCLOS) ଅନୁଯାୟୀ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ରାଷ୍ଟ୍ର ୧୨ ନଟିକାଲ ମାଇଲ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତାରିତ ଏହାର ଆଞ୍ଚଳିକ ଜଳସୀମା ଉପରେ ସାର୍ବଭୌମ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଅଭ୍ୟାସ କରେ; ତଥାପି, ବିଦେଶୀ ଜାହାଜଗୁଡ଼ିକୁ ‘ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ପଥ’ ବା ‘ଇନୋସେଣ୍ଟ ପ୍ୟାସେଜ’ ଅଧିକାର ଦିଆଯାଇଛି। ଅନ୍ୟ ଶବ୍ଦରେ, ସେମାନେ ବିନା ଅଟକି ଏବଂ କୌଣସି ବିପଦର ସମ୍ମୁଖୀନ ନ ହୋଇ ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ଦେଇ ଯାଇପାରିବେ। ବିଶେଷଜ୍ଞ ସନ୍ଦୀପ ଉନ୍ନିଥାନଙ୍କ ଅନୁଯାୟୀ, ସାଧାରଣ ପରିସ୍ଥିତିରେ, ଭାରତୀୟ ଏବଂ ପାକିସ୍ତାନୀ ଜାହାଜଗୁଡ଼ିକୁ ପରସ୍ପରର କ୍ଷେତ୍ରୀୟ ଜଳସୀମା ଅତିକ୍ରମ କରିବାକୁ ଅନୁମତି ଦିଆଯାଇଛି; ତଥାପି, ଯୁଦ୍ଧଜାହାଜ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଅନୁମତି ଆବଶ୍ୟକ। ଭାରତ-ପାକିସ୍ତାନ ସମ୍ପର୍କର ବର୍ତ୍ତମାନର ସ୍ଥିତିକୁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ରଖି, ଏହି ମାର୍ଗରେ ନେଭିଗେଟ କରିବା ଏକ ଜଟିଳ ଏବଂ ବିପଦପୂର୍ଣ୍ଣ କାର୍ଯ୍ୟ ହୋଇପାରେ। ଭାରତ ଏବଂ ପାକିସ୍ତାନ ମଧ୍ୟରେ ସାମୁଦ୍ରିକ କଟକଣା ମଧ୍ୟ ବର୍ତ୍ତମାନ ବଳବତ୍ତର ଅଛି, ଯାହା ଏହି ମାର୍ଗର ବ୍ୟବହାରିକ ବ୍ୟବହାରକୁ କଷ୍ଟକର କରିଦିଏ।
ଜଣେ ପୂର୍ବତନ ନୌସେନା ଅଧିକାରୀଙ୍କ ଅନୁଯାୟୀ, ଭାରତୀୟ ଜାହାଜଗୁଡ଼ିକର ସୁରକ୍ଷିତ ସ୍ଥାନାନ୍ତର ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବାରେ ଭାରତୀୟ ନୌସେନା ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରୁଛି। ସେମାନଙ୍କ ପରିବହନ ପୂର୍ବରୁ, ଜାହାଜଗୁଡ଼ିକ ପାଇଁ କୂଟନୈତିକ ମଞ୍ଜୁରୀ ସୁରକ୍ଷିତ କରାଯାଏ, ଯାହା ପରେ ନୌସେନା ସେମାନଙ୍କୁ ଓମାନ ଉପସାଗର ମଧ୍ୟରେ ଏକ ନିରାପଦ ଅଞ୍ଚଳରେ ପହଞ୍ଚାଏ। ସେ ଆହୁରି ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି ଯେ ଭାରତୀୟ ଜାହାଜଗୁଡ଼ିକୁ ପାକିସ୍ତାନୀ କ୍ଷେତ୍ରୀୟ ଜଳସୀମାରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ ନାହିଁ, କାରଣ ସେମାନେ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଜଳସୀମା ଦେଇ ସିଧାସଳଖ ଭାରତୀୟ ବନ୍ଦରଗୁଡ଼ିକରେ ପହଞ୍ଚିପାରିବେ।
ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଆମେରିକା ୨୮ ଟି ଜାହାଜକୁ ଫେରିବା ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଜାରି କରିଛି, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଅନେକଙ୍କୁ ଅଟକ ରଖିଛି। ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଡୋନାଲ୍ଡ ଟ୍ରମ୍ପ ଏହାକୁ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ସଫଳତା ଭାବରେ ପ୍ରଶଂସା କରିଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ବାସ୍ତବତା ଏହି ଯେ ପୂର୍ବ ଅନୁମତି ନ ନେଇ ଆମେରିକୀୟ ନୌସେନା କୌଣସି ଦେଶର ଆଞ୍ଚଳିକ ଜଳସୀମାରେ ପ୍ରବେଶ କରିପାରିବ ନାହିଁ। ଯଦିଓ ଆମେରିକା ଦାବି କରୁଛି ଯେ ଏହି ଅବରୋଧ ଇରାନର ତୈଳ ରାଜସ୍ବ ଉପରେ ପ୍ରତିକୂଳ ପ୍ରଭାବ ପକାଉଛି, ସୁଲଭ ତୈଳର ନିରନ୍ତର ଯୋଗାଣ ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ କରେ ଯେ, ଆଧୁନିକ ଯୁଗରେ, ଏକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅବରୋଧ ଲାଗୁ କରିବା ସହଜ କାର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ।
ଇରାନର ଆଞ୍ଚଳିକ ଜଳସୀମା କିମ୍ବା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଜାହାଜ ଲେନ ବ୍ୟବହାର କରି ଟ୍ୟାଙ୍କର୍ ସଫଳତାର ସହ ଭାରତରେ ପହଞ୍ଚିପାରୁଛନ୍ତି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରମାଣିତ ହେଉଛି ଯେ ଖାର୍ଗ ଦ୍ୱୀପରୁ ମୁମ୍ବାଇ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯାତ୍ରା ସମ୍ଭବ ରହିଛି। ଏହି ବିକଶିତ ପରିସ୍ଥିତି ଭବିଷ୍ୟତର ଆଞ୍ଚଳିକ ଶକ୍ତି ସୁରକ୍ଷା ଗତିଶୀଳତା ଏବଂ କୂଟନୈତିକ ରଣନୀତିକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିପାରେ।
