ବସନ୍ତ ମଞ୍ଜରୀ ମିଶ୍ର
ଯେବେଠାରୁ ଅଯୋଧ୍ୟାରେ ରାମମନ୍ଦିର ତଥା ରାମଙ୍କର ପ୍ରାଣପ୍ରତିଷ୍ଠା ହେଲାଣି ସେବେଠାରୁ ସମସ୍ତେ ଆଶାବାଦୀ ବୋଧହୁଏ ପୁଣି ଥରେ ରାମରାଜ୍ୟ ଫେରିଆସିବ। ଏପରିକି ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ଗଢ଼ିଥିବା ଶିଳ୍ପୀ ବି କହୁଛନ୍ତି ଯେ, ସେ ଗଢ଼ିଥିବା ମୂର୍ତ୍ତି ପ୍ରାଣପ୍ରତିଷ୍ଠା ପରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜୀବନ୍ତ ମନେ ହେଉଛନ୍ତି। ବିଭିନ୍ନ ମିଡ଼ିଆରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଚାର ହେଉଛି ଯେ, ସ୍ବୟଂ ରାମଚନ୍ଦ୍ର ପୁନଶ୍ଚ ଅଯୋଧ୍ୟା ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ କରିଛନ୍ତି। ଏହା ନିରାଟ ସତ୍ୟ ଯେ ଅଧର୍ମର ବିନାଶ ନିଶ୍ଚୟ ହେବ। ଉପନିଷଦ୍ରେ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି ‘ସତ୍ୟମେବ ଜୟତେ’ ସତ୍ୟର ସର୍ବଦା ବିଜୟ ହୁଏ। କିନ୍ତୁ ସ୍ବତଃ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠେ,‘କିନ୍ତୁ କେମିତି? ’ସତ କହିବାକୁ ଗଲେ ସ୍ରଷ୍ଟାଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୃଷ୍ଟି ମନୁଷ୍ୟ। କାରଣ କେବଳ ମାତ୍ର ମନୁଷ୍ୟ ପାଖରେ ହିଁ ଭୁଲ୍ ଠିକ୍ ବିବେଚନା କରିବାର ଦକ୍ଷତା ଥାଏ। କିନ୍ତୁ ସାମୟିକ ଲୋଭର ବଶବର୍ତ୍ତୀ ହୋଇ ସେ ନିଜ ଦେବତ୍ୱକୁ ଭୁଲି ଆସୁରିକ ପ୍ରବୃତ୍ତିକୁ ଆପଣେଇ ନିଏ।
ଆଉ ସବୁ ମଣିଷ ହିଁ ଜଣେ ଜଣେ ରାମଚନ୍ଦ୍ର। କେବଳ ସେମାନେ ନିଜ ନିଜର ମହାନତାକୁ ଭୁଲି, ସଂଯମତାକୁ ଭୁଲି ଆସୁରିକ ପ୍ରବୃତ୍ତି ଆପଣେଇ ନେଉଥିବାରୁ ସବୁଠି ଅରାଜକତା, ଆଉ ଅଧର୍ମର ରାଜୁତି। ଅନ୍ୟଥା ଆମ ନିଜ ହୃଦୟ ଭିତରେ ହିଁ ରାମଚନ୍ଦ୍ର ଓ ରାବଣ ବିରାଜମାନ କରୁଛନ୍ତି। ମନ ଯଦି ରାବଣ ହୁଏ ବିବେକ ରାମଚନ୍ଦ୍ର। ମନ ଓ ବିବେକର ଲଢ଼େଇରେ ଯେତେଦିନ ଯାଏ ମନର ଆଦେଶରେ ଆମେ ପରିଚାଳିତ ହେଉ, ସବୁ ଆସୁରିକ ପ୍ରବୃତ୍ତି ଯଥା କ୍ରୋଧ, ଲୋଭ, ମୋହ, ଗର୍ବ, ଅହଂକାର ଓ କାମନା ଆମକୁ ବାନ୍ଧି ପକାଏ। ଆମେ ନାଚାର ହୋଇ ସେମାନଙ୍କ ଇସାରାରେ ନାଚି ଚାଲୁ ଠିକ୍ ମଦ୍ୟାଶକ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତିଟିଏ ପରି। ଆଉ ଯଦି ବିବେକ ଜିତିଯାଏ, ଆମେ ନିରହଂକାର, ଶାନ୍ତ ସରଳ ହୋଇ ଯାଉ। ଯୁକ୍ତିଠାରୁ ନୀରବତାକୁ ଆଉ ଆଳସ୍ୟଠାରୁ କର୍ମପ୍ରବଣତାକୁ ଚୟନ କରୁ। କାହାର କଟୂକ୍ତି ବା ନିନ୍ଦା ଆମକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିପାରେ ନାହିଁ। ବରଂ ଆମେ ଘୂରି ବୁଲୁ ଅମୃତତ୍ତ୍ୱର ସନ୍ଧାନରେ। ଦୟା, କ୍ଷମା, ପ୍ରେମ, ଆଉ ସେବାକୁ ଜୀବନର ମୂଳମନ୍ତ୍ର ଭାବି ଦିବ୍ୟତ୍ୱର ଅନୁଭବ ପାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁ।
ଯୁଗେ ଯୁଗେ ମନ୍ଥରା ଭଳି ଚରିତ୍ର ସମାଜରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ସେଇ ଚରିତ୍ରକୁ ଅଣଦେଖା କରି ଶ୍ରୀରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଭରତ, ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କର ତ୍ୟାଗ, ସେବା ଓ ନିଷ୍ଠାପରତାକୁ ହୃଦୟଙ୍ଗମ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ। ଯେଉଁଠି କୈକେୟୀ ଭଳି ଚରିତ୍ର ନିଜ ସନ୍ତାନ ପ୍ରେମରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ ପ୍ରଭୁ ରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ବନ ଗମନ ନିମନ୍ତେ ପ୍ରେରିତ କରୁଛନ୍ତି, ସେଇଠି ସାନରାଣୀ ସୁମିତ୍ରା ନିଜ ପୁତ୍ର ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଭାଇ ଭାଉଜଙ୍କ ସେବାରେ ନିୟୋଜିତ କରିବାକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ କରୁଛନ୍ତି। ରାଜପଥ ନୁହେଁ ବରଂ ବନବାସକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାର୍ଗ ହିସାବରେ ଚୟନ କରିଥିଲେ ପ୍ରଭୁ ରାମଚନ୍ଦ୍ର। ରାଜ ସିଂହାସନକୁ ତ୍ୟାଗକରି ବନବାସକୁ ନିର୍ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରେ ଜ୍ଞାନପଥ ରୂପେ ବିବେଚନା କରି, ବିନା ପ୍ରତିବାଦରେ ଆପଣେଇ ନେଇ ସେ ସୂଚିତ କରିଦେଇଥିଲେ ଯେ ସବୁ କିଛି ବିଧିର ନିର୍ଦ୍ଦେଶରେ ସମ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଆମର ପ୍ରତିଟି କାର୍ଯ୍ୟର ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ସେଇ ଅଦୃଶ୍ୟ ଶକ୍ତି, ଯାହା ଆଗରେ ଆମେ ନାଚାର। ଅଥଚ ସ୍ବାର୍ଥରେ ଟିକେ ବି ବାଧା ଆସିଲେ ଆମେ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାଶୀଳ ହୋଇଉଠୁ। ଭୁଲିଯାଉ ଯେ ପରମାତ୍ମାଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ବିନା ଏ ସଂସାରରେ ପତ୍ରଟିଏ ବି ହଲେନାହିଁ। ନିଃଶ୍ୱାସ ସହ ପ୍ରଶ୍ୱାସ ମିଶି ରହିଲା ଭଳି, ଭଲ ସହ ମନ୍ଦ ଯୁଗେ ଯୁଗେ ମିଶି ରହିଥାଏ। କିନ୍ତୁ ଚୟନ କରିବା ହିଁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ନିଜ ଗୋଡ଼ରେ ନିଜେ କୁରାଢ଼ି ମାରିଲାପରି ଯଦି ସବୁ ଖରାପ ପ୍ରବୃତ୍ତି ଆମ ମନ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ ତେବେ ବିନାଶ ସୁନିଶ୍ଚିତ। ତେଣୁ ଆସୁରିକ ପ୍ରବୃତ୍ତିକୁ ଭୁଲି କେବଳ ଈଶ୍ୱରୀୟ ପ୍ରବୃତ୍ତିକୁ ଆପଣେଇନେଲେ ଆପେ ଆପେ ରାମରାଜ୍ୟ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ହୋଇପାରିବ। ନିଜକୁ ଓ ନିଜର ପ୍ରତିଟି କାର୍ଯ୍ୟକୁ ପରାମାତ୍ମାଙ୍କୁ ସମର୍ପିଦେଲେ ସବୁକିଛି ନିଦର୍ବନ୍ଦ୍ୱରେ ହୋଇଯିବ। ନିନ୍ଦା, ପରଶ୍ରୀକାତରତା ନୁହେଁ ବରଂ ପ୍ରଶଂସା, ସମ୍ବେଦନଶୀଳତା ହିଁ ଆମକୁ ଅମୃତତ୍ତ୍ୱର ସନ୍ଧାନ ଦେବ। ବିବେକକୁ ମୁଖ୍ୟ ପରାମର୍ଶଦାତା କଲେ ଆମେ ଆତ୍ମତୃପ୍ତି ପାଇପାରିବା।
ରାମାୟଣର ଦୁଇ ମୁଖ୍ୟ ଚରିତ୍ର ହିଁ ଆମ ଜୀବନର ଦୁଇଟି ମୁଖ୍ୟ ମାର୍ଗକୁ ଦର୍ଶାଇଥାଏ। ଗୋଟିଏ ପଟେ ପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀରାମ ସତ୍ୟ, ଧର୍ମ ଓ ତ୍ୟାଗର ମାର୍ଗ ଚୟନ କଲାବେଳେ ରାବଣ ଅସତ୍ୟ, ଅଧର୍ମ ଓ ଅହଂକାରର ପ୍ରତୀକ ସ୍ବରୂପ ପ୍ରତୀୟମାନ ହୋଇଥାଏ। ଠିକ୍ ସେପରି ପ୍ରତ୍ୟେକ ମନୁଷ୍ୟଠାରେ ଦୈବୀ ଓ ଆସୁରିକ ଦୁଇଟି ପ୍ରବୃତ୍ତି ଅବଶ୍ୟ ରହିଥାଏ। କିନ୍ତୁ କେବଳ ବିବେକି ମନୁଷ୍ୟ ହିଁ ଚୟନ କରିଥାଏ ଉପଯୁକ୍ତ ମାର୍ଗ। ଯଦି ପ୍ରତ୍ୟେକ ମନୁଷ୍ୟ ନିଜ ଭିତରେ ଦିବ୍ୟତ୍ୱର ସନ୍ଧାନ କରି ନିଜକୁ ସତ୍ମାର୍ଗରେ ପରିଚାଳିତ କରିପାରିବ, ତା’ହାଲେ ଅଭିପ୍ସିତ ରାମରାଜ୍ୟ ଏକ କଳ୍ପନା ନ ହୋଇ ବାସ୍ତବିକତା ହୋଇପାରିବ, ଏଥିରେ ତିଳେମାତ୍ର ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଅଧ୍ୟାପିକା
ମୋ: ୯୮୬୧୧୯୨୪୪୫
