ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ/ୱାଶିଂଟନ,୮ା୬: ମହାକାଶ ବିଜ୍ଞାନ ଜଗତରେ ଏକ ବଡ଼ ସଫଳତା ମିଳିଛି। ଆମ ଗାଲାକ୍ସି ଅର୍ଥାତ୍ ‘ମିଲ୍କି ୱେ’ (ଛାୟାପଥ)ର କେନ୍ଦ୍ରସ୍ଥଳରେ ଥିବା ସୁପରମାସିଭ୍ ବ୍ଲାକ୍ ହୋଲ୍ ‘ସାଜିଟେରିଅସ୍ ଏ*’ (ଏସ୍ଡିଆର ଏ*)ରୁ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପ୍ରବାହ ବା ପବନ ନିର୍ଗତ ହେବାର ପ୍ରଥମ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ପ୍ରମାଣ ପାଇଛନ୍ତି ଜ୍ୟୋତିର୍ବିଜ୍ଞାନୀମାନେ। ଏହି ଆବିଷ୍କାର ସହିତ ୧୯୭୦ ଦଶକରୁ ଗଷେବକମାନଙ୍କୁ ଆନ୍ଦୋଳିତ କରୁଥିବା ଏକ ପୁରୁଣା ରହସ୍ୟର ସମାଧାନ ହୋଇଛି। ଗତ ଜୁନ୍ ୪ରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ମହାକାଶ ବିଜ୍ଞାନ ପତ୍ରିକା ‘ଦି ଆଷ୍ଟ୍ରୋଫିଜିକାଲ ଜର୍ନାଲ ଲେଟର୍ସ’ରେ ଏହି ଗବେଷଣା ପତ୍ର ପ୍ରକାଶ ପାଇଛି।
ଆଷ୍ଟ୍ରୋଫିଜିକ୍ସ ମଡେଲ୍ ଅନୁସାରେ, ବ୍ଲାକ୍ ହୋଲ୍ ଭିତରକୁ ଯିବା ପୂର୍ବରୁ ଆଲୋକର ଗତି ସହ ସମାନ ବେଗରେ ଗତି କରୁଥିବା ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ ବଡ଼ ପରିମାଣରେ ‘ଜେଟ୍ସ’ ଏବଂ ‘ଉଇଣ୍ଡ୍’ ବାହାରିବା କଥା। ହେଲେ ଏହା ପୂର୍ବରୁ ଏହାର କୌଣସି ପ୍ରାମାଣିକ ସୂଚନା ମିଳି ନ ଥିଲା। ଏହି ସଫଳତା ପାଇଁ ଚିଲିରେ ଥିବା ‘ଆଟାକାମା ଲାର୍ଜ ମିଲିମିଟର/ସବ୍ ମିଲିମିଟର ଆରେ’ (ଆଲ୍ମା) ଟେଲିସ୍କୋପ୍ର ୫ ବର୍ଷର ଡାଟାକୁ ଗବେଷକମାନେ ବିଶ୍ଳେଷଣ କରିଥିଲେ। ଏହା ସାହାଯ୍ୟରେ ସେମାନେ ‘ସାଜିଟେରିଅସ୍ ଏ*’ ଚାରିପାଖରେ ଥିବା ଥଣ୍ଡା ମଲିକ୍ୟୁଲାର ଗ୍ୟାସ୍ର ଏକ ସ୍ପଷ୍ଟ ମାନଚିତ୍ର ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବାରେ ସଫଳ ହୋଇଥିଲେ। ବ୍ଲାକ୍ ହୋଲ୍ରୁ ବାହାରୁଥିବା ପ୍ରଖର ରେଡିଓ ଆଲୋକକୁ ଫିଲ୍ଟର କରିବା ପରେ ବିଜ୍ଞାନୀମାନେ ସେହି ଗ୍ୟାସ୍ ବାଦଲ ଭିତରେ ୩ ଆଲୋକବର୍ଷ (ଲାଇଟ ଇଅର୍) ଲମ୍ବର ଏକ କୋନ ଆକୃତିର ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ବା କ୍ୟାଭିଟି ଦେଖିବାକୁ ପାଇଥିଲେ। ନାସାର ‘ଚନ୍ଦ୍ର ଏକ୍ସ-ରେ ଅବଜରଭେଟୋରି’ରୁ ମିଳିଥିବା ଡାଟା ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଛି। ଏହି ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନଟି ପ୍ରତି ସେକେଣ୍ଡରେ ବହୁ ହଜାର କିଲୋମିଟର ବେଗରେ ବ୍ଲାକ୍ ହୋଲ୍ରୁ ବାହାରକୁ ଆସୁଥିବା ଗରମ ଏବଂ ହାଇସ୍ପିଡ୍ ଗ୍ୟାସ୍ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ ରହିଛି। ଏହି ଗବେଷଣାରେ ସାମିଲ ଥିବା ନର୍ଥୱେଷ୍ଟର୍ନ ୟୁନିଭର୍ସିଟିର ଆଷ୍ଟ୍ରୋଫିଜିସିଷ୍ଟ ମାର୍କ ଗୋର୍ସ୍କି ଏକ ବିବୃତିରେ କହିଛନ୍ତି, ‘ଯଦି ଏକ ବ୍ଲାକ୍ ହୋଲ୍ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାକ୍ୟୁମ୍ (ଶୂନ୍ୟତା)ରେ ନାହିଁ, ତେବେ ଏଥିରୁ ପବନ ବାହାରିବା ନିଶ୍ଚିତ। ଆଉ ମହାକାଶରେ କୌଣସି ସ୍ଥାନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାକ୍ୟୁମ୍ ନୁହେଁ। ନୂଆ ନିରୀକ୍ଷଣ ଯୋଗୁ ଆମେ ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ଏହି ପବନର ଚିହ୍ନକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଦେଖିପାରିଛୁ।’ ଗବେଷକଙ୍କ ଅନୁମାନ ଅନୁସାରେ, ଏହି ପବନ ପ୍ରାୟ ୨୦,୦୦୦ ବର୍ଷ ହେବ ବହି ଚାଲିଛି, କାରଣ ବର୍ତ୍ତମାନ ସାଜିଟେରିଅସ ଏ* ଏକ ଶାନ୍ତ ବା ‘ଡର୍ମାଣ୍ଟ’ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛି। ଗବେଷଣାର ଅନ୍ୟତମ ସହଯୋଗୀ ନର୍ଥୱେଷ୍ଟର୍ନ ୟୁନିଭର୍ସିଟିର ପ୍ରଫେସର ଏଲିନା ମୁରଚିକୋଭା କହିଛନ୍ତି ଯେ, ‘ବ୍ଲାକ୍ ହୋଲ୍ର ସବୁଠାରୁ ନିକଟରେ ଥିବା ମଲିକ୍ୟୁଲାର ଗ୍ୟାସ୍ ହିଁ ଏହାକୁ ଶକ୍ତି ଯୋଗାଉଛି ବୋଲି ଆମେ ପ୍ରଥମେ ଦର୍ଶାଇଛୁ।’ ନିଜ ଗାଲାକ୍ସିର କେନ୍ଦ୍ରକୁ ଦେଖିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟକର। ଗ୍ୟାସ, ଧୂଳିକଣା ଏବଂ ଆୟୋନାଇଜ୍ଡ ଷ୍ଟ୍ରକଚର ଯୋଗୁ ଏହାକୁ ଦେଖିବା ସହଜ ହୋଇ ନ ଥାଏ ବୋଲି ପ୍ରଫେସର ମୁରଚିକୋଭା ସୂଚନା ଦେଇଛନ୍ତି। ତେବେ ଏହି ଐତିହାସିକ ଆବିଷ୍କାର ଦ୍ୱାରା ଶାନ୍ତ ଥିବା ବ୍ଲାକ୍ ହୋଲ୍ଗୁଡ଼ିକ କିଭଳି ଭାବେ ନିଜ ପରିବେଶ ସହ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରନ୍ତି ଏବଂ ତାରା ଗଠନ (ଷ୍ଟାର୍ ଫର୍ମେଶନ) ଉପରେ ପ୍ରଭାବ ପକାନ୍ତି, ତାହା ବୁଝିବାରେ ଜ୍ୟୋତିର୍ବିଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କୁ ବଡ଼ ସହାୟତା ମିଳିବ।
