ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ, ୭।୮: ସାଉଦୀ ସେନା ଏବଂ ସରକାର ସହ ଜଡ଼ିତ ସୂତ୍ରରୁ AFP ସୂଚନା ଦେଇଛି ଯେ ସାଉଦୀ ଆରବ, ତୁର୍କୀ ଏବଂ ପାକିସ୍ତାନ ଶୁକ୍ରବାର ଦିନ ଜେଦ୍ଦାରେ ଏକ ମିଳିତ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ଚୁକ୍ତି ସ୍ୱାକ୍ଷର କରିବେ। ଆମେରିକା ଏବଂ ଇରାନ ମଧ୍ୟରେ ଚାଲିଥିବା ଯୁଦ୍ଧ ଆବହାୱା ମଧ୍ୟରେ ଆଞ୍ଚଳିକ ଶକ୍ତିଗୁଡ଼ିକ ନିଜର ସୁରକ୍ଷା ସମ୍ପର୍କକୁ ମଜବୁତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛନ୍ତି। ଏହି ଯୁଦ୍ଧର ପ୍ରଭାବ ଗଲ୍ଫ (ଖାଡ଼ି) ଅଞ୍ଚଳକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭାବିତ କରିଛି ଏବଂ ହୋରମୁଜ୍ ପ୍ରଣାଳୀ (Strait of Hormuz) ଓ ଲୋହିତ ସାଗର (Red Sea) ଦେଇ ହେଉଥିବା ସାମୁଦ୍ରିକ ବ୍ୟବସାୟ ଉପରେ ଚାପ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି।
ନାମ ପ୍ରକାଶ ନକରିବା ସର୍ତ୍ତରେ AFP ସହ କଥା ହୋଇ ଜଣେ ସୂତ୍ର କହିଛନ୍ତି, “ଏହା ଉପରେ ଦୀର୍ଘ ଦିନରୁ ଆଲୋଚନା ଚାଲିଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଅଞ୍ଚଳରେ ଘଟିଥିବା ସାମ୍ପ୍ରତିକ ଘଟଣାବଳୀ ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ କରିଛି।”
ସାଉଦୀ ସରକାରଙ୍କ ସହ ଜଡ଼ିତ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ସୂତ୍ର ମଧ୍ୟ ନାମ ଗୋପନ ରଖି ନିଶ୍ଚିତ କରିଛନ୍ତି ଯେ ଶୁକ୍ରବାର ଦିନ ଏହି ଚୁକ୍ତି ସ୍ୱାକ୍ଷରିତ ହେବ। ସାଉଦୀ କ୍ରାଉନ୍ ପ୍ରିନ୍ସ ମହମ୍ମଦ ବିନ୍ ସଲମାନ ଲୋହିତ ସାଗର ଉପକୂଳବର୍ତ୍ତୀ ସହର ଜେଦ୍ଦାରେ ତୁର୍କୀ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ରେସେପ୍ ତାୟିପ୍ ଏର୍ଦୋଗାନ୍ ଏବଂ ପାକିସ୍ତାନ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଶେହବାଜ ଶରୀଫଙ୍କୁ ଭେଟିବେ।
ତୁର୍କୀ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି କାର୍ଯ୍ୟାଳୟ ଅନୁଯାୟୀ, ପାକିସ୍ତାନ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଶେହବାଜ ଶରୀଫ ଏବଂ ସେନାମୁଖ୍ୟ ଜେନେରାଲ ଆସିମ ମୁନୀର ଗୁରୁବାର ଦିନ ସାଉଦୀ ଆରବରେ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି ଏବଂ ଶନିବାର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେଠାରେ ରହିବେ, ଯେତେବେଳେ କି ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଏର୍ଦୋଗାନ୍ ଶୁକ୍ରବାର ପହଞ୍ଚିବାର ସମ୍ଭାବନା ରହିଛି। ପାକିସ୍ତାନ ବୈଦେଶିକ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ ଅନୁଯାୟୀ ଏହି ଗସ୍ତ ଅଗଷ୍ଟ ୬ ରୁ ୮ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲିବ।
ବୈଦେଶିକ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟର ପ୍ରବକ୍ତା ତାହିର ଅନ୍ଦ୍ରାବୀ ଗୁରୁବାର କହିଛନ୍ତି, “ଯଦିଓ ଏହି ଗସ୍ତ ଗଲ୍ଫ ଅଞ୍ଚଳରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥିବା ଉତ୍ତେଜନା ମଧ୍ୟରେ ହେଉଛି, କିନ୍ତୁ ଏହାର ଗୁରୁତ୍ୱ ତାତ୍କାଳିକ ସଙ୍କଟ ଏବଂ ସ୍ୱଳ୍ପମିଆଦୀ ପରିସ୍ଥିତିଠାରୁ ବହୁ ଅଧିକ।” ଏହି ତିନୋଟି ଦେଶ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ଭାବ୍ୟ ରଣନୈତିକ ମେଣ୍ଟକୁ ନେଇ ଗତ କିଛି ମାସ ହେବ କଳ୍ପନାଜଳ୍ପନା ପ୍ରକାଶ ପାଉଛି।
ପାକିସ୍ତାନ ଆମେରିକା-ଇରାନ ଯୁଦ୍ଧ ସମାପ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ମଧ୍ୟସ୍ଥତା କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଛି, ଯେତେବେଳେ କି ତୁର୍କୀ ଗାଜା ଯୁଦ୍ଧ ଶେଷ କରିବା ପାଇଁ କୂଟନୈତିକ ପଦକ୍ଷେପ ନେଇଛି। ସାଉଦୀ ଆରବ ଏବଂ ପାକିସ୍ତାନ ପୂର୍ବରୁ ୨୦୨୫ରେ ଏକ ମିଳିତ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ଚୁକ୍ତି ଘୋଷଣା କରିସାରିଛନ୍ତି। ଏହି ପଦକ୍ଷେପ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଆକର୍ଷଣ କରିଥିଲା, କାରଣ ପାକିସ୍ତାନ ମୁସଲିମ୍ ବିଶ୍ୱର ଏକମାତ୍ର ପରମାଣୁ ଶକ୍ତିସମ୍ପନ୍ନ ଦେଶ।
ବର୍ତ୍ତମାନ ଏହି ବୈଠକ କାହିଁକି ହେଉଛି?
ପଶ୍ଚିମ ଏସିଆରେ କ୍ରମାଗତ ଭାବେ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଥିବା ଉତ୍ତେଜନା ସମୟରେ ଏହି ତିନି ଦେଶର ବୈଠକ ହେଉଛି। ଇରାନ ସହ ଜଡ଼ିତ ସୁରକ୍ଷା ବିପଦ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି ଏବଂ ହୋରମୁଜ୍ ପ୍ରଣାଳୀ ଓ ଲୋହିତ ସାଗରର ସାମୁଦ୍ରିକ ସୁରକ୍ଷା ମଧ୍ୟ ଏକ ବଡ଼ ମୁଦ୍ଦା ପାଲଟିଛି। ଆସନ୍ତୁ ଏହାକୁ ଗୋଟିଏ ପରେ ଗୋଟିଏ ବୁଝିବା:
୧. ପଶ୍ଚିମ ଏସିଆରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଥିବା ଉତ୍ତେଜନା:
ଗତ କିଛି ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ପଶ୍ଚିମ ଏସିଆରେ ଅନେକ ସାମରିକ ଏବଂ ରାଜନୈତିକ ଉତ୍ତେଜନା ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଛି। ଅନେକ ଦେଶ ମଧ୍ୟରେ ସଂଘର୍ଷର ପରିସ୍ଥିତି ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି। ଇସ୍ରାଏଲ-ଇରାନ ସଂଘର୍ଷ, ଗାଜା ଯୁଦ୍ଧ, ଲେବାନନ୍ ଏବଂ ସିରିଆର ପରିସ୍ଥିତି ସମଗ୍ର ଅଞ୍ଚଳର ସୁରକ୍ଷାକୁ ଅଧିକ ସମ୍ବେଦନଶୀଳ କରିଦେଇଛି। ଏପରି ପରିବେଶରେ ଦେଶଗୁଡ଼ିକ ପାରସ୍ପରିକ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ସହଯୋଗ ବୃଦ୍ଧି କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛନ୍ତି।
୨. ଇରାନ ସହ ଜଡ଼ିତ ସୁରକ୍ଷା ବିପଦ:
ଆମେରିକା ଏବଂ ଇସ୍ରାଏଲ ସହିତ ଉତ୍ତେଜନା ବୃଦ୍ଧି ପାଇବା ପରେ ଇରାନ ନିଜର ସାମରିକ ଏବଂ ରଣନୈତିକ ପଦକ୍ଷେପକୁ ଜୋରଦାର କରିଛି। ଇରାନର କ୍ଷେପଣାସ୍ତ୍ର (ମିସାଇଲ) ଏବଂ ଡ୍ରୋନ୍ କ୍ଷମତା ସହିତ ଏହାର ବୃଦ୍ଧି ପାଉଥିବା ଆଞ୍ଚଳିକ ପ୍ରଭାବ ଗଲ୍ଫ ଦେଶଗୁଡ଼ିକର ସୁରକ୍ଷା ଚିନ୍ତା ବଢ଼ାଇଦେଇଛି। ଏହି କାରଣରୁ ନୂତନ ରଣନୈତିକ ଭାଗିଦାରୀର ସନ୍ଧାନ ତୀବ୍ର ହୋଇଛି।
୩. ହୋରମୁଜ୍ ପ୍ରଣାଳୀ ଏବଂ ଲୋହିତ ସାଗରରେ ସାମୁଦ୍ରିକ ସୁରକ୍ଷା:
ହୋରମୁଜ୍ ପ୍ରଣାଳୀ ଏବଂ ଲୋହିତ ସାଗର ବିଶ୍ୱର ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସାମୁଦ୍ରିକ ବ୍ୟବସାୟିକ ପଥଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଏହି ପଥଗୁଡ଼ିକ ଦେଇ ବିପୁଳ ପରିମାଣର ତୈଳ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବ୍ୟବସାୟିକ ସାମଗ୍ରୀ ପରିବହନ ହୋଇଥାଏ। ସାମ୍ପ୍ରତିକ ବର୍ଷଗୁଡ଼ିକରେ ଏହି ଅଞ୍ଚଳଗୁଡ଼ିକରେ ଜାହାଜ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ ଏବଂ ସୁରକ୍ଷା ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ ସାମୁଦ୍ରିକ ସହଯୋଗ ଓ ମିଳିତ ନଜରର ଆବଶ୍ୟକତାକୁ ବଢ଼ାଇଦେଇଛି।
୪. ଅଞ୍ଚଳରେ ନୂତନ ସୁରକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥାର ଆବଶ୍ୟକତା:
ପଶ୍ଚିମ ଏସିଆର ଅନେକ ଦେଶ ଏବେ କେବଳ ପାରମ୍ପରିକ ସୁରକ୍ଷା ସହଯୋଗୀଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି ରହିବାକୁ ଚାହୁଁନାହାନ୍ତି। ସେମାନେ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା, ମିଳିତ ସାମରିକ ଅଭ୍ୟାସ, ଗୁପ୍ତଚର ତଥ୍ୟ ଆଦାନପ୍ରଦାନ ଏବଂ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ଶିଳ୍ପରେ ସହଯୋଗ ମାଧ୍ୟମରେ ଏକ ମଜବୁତ ଆଞ୍ଚଳିକ ସୁରକ୍ଷା କାଠାମୋ ବିକଶିତ କରିବା ଦିଗରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି।
ଏହା କ’ଣ “ଇସଲାମିକ୍ ନାଟୋ (Islamic NATO)”?
ତିନୋଟି ଦେଶ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ଭାବ୍ୟ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ଚୁକ୍ତିକୁ ନେଇ ସାରା ବିଶ୍ୱରେ ଚର୍ଚ୍ଚା ଚାଲିଛି। ଅନେକ ଗଣମାଧ୍ୟମ ରିପୋର୍ଟରେ ଏହାକୁ ସମ୍ଭାବ୍ୟ “ଇସଲାମିକ୍ ନାଟୋ” ବୋଲି ଆଖ୍ୟା ଦିଆଯାଉଛି। କିନ୍ତୁ, ବର୍ତ୍ତମାନ ସୁଦ୍ଧା କୌଣସି ସରକାର ଏହାକୁ ନାଟୋ (NATO) ଭଳି ସାମୂହିକ ସୁରକ୍ଷା ଚୁକ୍ତି ବୋଲି କହିନାହାନ୍ତି। ତେଣୁ ବର୍ତ୍ତମାନ ପାଇଁ ଏହାକୁ ତିନି ଦେଶ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ସହଯୋଗ ବୃଦ୍ଧିର ଏକ ପଦକ୍ଷେପ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଉଛି।
ଭାରତ ପାଇଁ ଏହାର ଅର୍ଥ କ’ଣ?
ପାକିସ୍ତାନକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ସାଉଦୀ ଆରବ ଏବଂ ତୁର୍କୀ ଦୁହିଁଙ୍କ ସହ ଭାରତର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ସ୍ତରରେ ସମ୍ପର୍କ ରହିଛି। ଏଭଳି ପରିସ୍ଥିତିରେ ଏହି ଚୁକ୍ତି ଉପରେ ଭାରତର ନଜର ରହିବା ସ୍ୱାଭାବିକ। ଆସନ୍ତୁ ବୁଝିବା ଭାରତ ପାଇଁ ଏହାର ଗୁରୁତ୍ୱ କ’ଣ ହୋଇପାରେ:
୧. ପଶ୍ଚିମ ଏସିଆ ଭାରତ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ:
ପଶ୍ଚିମ ଏସିଆ ଏବଂ ଗଲ୍ଫ ଅଞ୍ଚଳ ଭାରତ ପାଇଁ ରଣନୈତିକ ଏବଂ ଅର୍ଥନୈତିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଭାରତୀୟ ଏହି ଦେଶଗୁଡ଼ିକରେ କାମ କରନ୍ତି ଏବଂ ପ୍ରତିବର୍ଷ ବିପୁଳ ପରିମାଣର ବୈଦେଶିକ ମୁଦ୍ରା ଭାରତକୁ ପଠାନ୍ତି। ସେହିପରି, ଭାରତ ନିଜର ଶକ୍ତି (ଊର୍ଜା) ଆବଶ୍ୟକତାର ଏକ ବଡ଼ ଭାଗ ସାଉଦୀ ଆରବ, ସଂଯୁକ୍ତ ଆରବ ଅମିରାତ (UAE), ଇରାକ ଏବଂ କତାର ଭଳି ଦେଶରୁ ପୂରଣ କରିଥାଏ। ଏଭଳି ପରିସ୍ଥିତିରେ କୌଣସି ନୂତନ ସାମରିକ ଚୁକ୍ତି କିମ୍ବା ଆଞ୍ଚଳିକ ଉତ୍ତେଜନାର ପ୍ରଭାବ ଭାରତର ଊର୍ଜା ଏବଂ ଅର୍ଥନୈତିକ ସ୍ୱାର୍ଥ ଉପରେ ପଡ଼ିପାରେ।
୨. ସାଉଦୀ ଆରବ ଏବଂ ତୁର୍କୀ ସହିତ ଭାରତର ପୃଥକ ରଣନୈତିକ ସମ୍ପର୍କ ରହିଛି:
ସାଉଦୀ ଆରବ ଭାରତର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଊର୍ଜା ସହଯୋଗୀ ହେବା ସହ ନିବେଶ, ଆତଙ୍କବାଦ ନିରୋଧୀ ସହଯୋଗ ଏବଂ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ସମ୍ପର୍କରେ ମଧ୍ୟ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାଗିଦାର। ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, ତୁର୍କୀ ସହିତ ଭାରତର ସମ୍ପର୍କ ସାମ୍ପ୍ରତିକ ବର୍ଷଗୁଡ଼ିକରେ, ବିଶେଷ କରି କାଶ୍ମୀର ମୁଦ୍ଦା ଉପରେ ତୁର୍କୀର ଆଭିମୁଖ୍ୟ ଯୋଗୁଁ, ସାମାନ୍ୟ କ୍ରମବଦ୍ଧ ହୋଇ ରହିଛି। ଏବେ ଏହି ଚୁକ୍ତିରେ ପାକିସ୍ତାନ ସାମିଲ ହେବା ପରେ, ଭବିଷ୍ୟତରେ ଭାରତ ପ୍ରତି ତୁର୍କୀର ଆଭିମୁଖ୍ୟ, ବିଶେଷ କରି କାଶ୍ମୀର ଭଳି ମୁଦ୍ଦାରେ କେଉଁ ଦିଗକୁ ଯାଉଛି ତାହା ଦେଖିବା ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବ।
୩. ପାକିସ୍ତାନର ଅଂଶଗ୍ରହଣ ଭାରତ ପାଇଁ ବଡ଼ ଚିନ୍ତାର କାରଣ ହୋଇପାରେ:
ଭାରତ ପାଇଁ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଚିନ୍ତା ଏହି ଚୁକ୍ତିରେ ପାକିସ୍ତାନର ଉପସ୍ଥିତି। ଯଦି ଭବିଷ୍ୟତରେ ଏହି ପ୍ରତିରକ୍ଷା ସହଯୋଗ ଅଧୀନରେ ପାକିସ୍ତାନକୁ ତୁର୍କୀ କିମ୍ବା ସାଉଦୀ ଆରବରୁ ଯୁଦ୍ଧପୋତ, ଡ୍ରୋନ୍, ପ୍ରତିରକ୍ଷା ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା କିମ୍ବା ସାମରିକ ତାଲିମ ଭଳି କ୍ଷେତ୍ରରେ ଅଧିକ ସହଯୋଗ ମିଳେ, ତେବେ ଭାରତ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଏହାର ରଣନୈତିକ ପ୍ରଭାବକୁ ଆକଳନ କରିବ। କିନ୍ତୁ, ବର୍ତ୍ତମାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚୁକ୍ତିର ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ନିୟମାବଳୀ ସାର୍ବଜନୀନ କରାଯାଇ ନାହିଁ।
୪. ଭାରତର ବୈଦେଶିକ ନୀତି ଉପରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭାବ ପଡ଼ିପାରେ:
ଭାରତ ଦୀର୍ଘ ଦିନରୁ “ମଲ୍ଟି-ଆଲାଇନ୍ମେଣ୍ଟ” (Multi-alignment) ନୀତି ଆପଣାଇ ଆସିଛି, ଅର୍ଥାତ୍ ନିଜର ଜାତୀୟ ସ୍ୱାର୍ଥ ଆଧାରରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଦେଶ ସହିତ ସନ୍ତୁଳିତ ସମ୍ପର୍କ ରକ୍ଷା କରିବା। ଯଦି ପଶ୍ଚିମ ଏସିଆରେ ନୂତନ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ମେଣ୍ଟ ମଜବୁତ ହୁଏ, ତେବେ ଭାରତକୁ ସାଉଦୀ ଆରବ, ସଂଯୁକ୍ତ ଆରବ ଅମିରାତ, ଇସ୍ରାଏଲ, ଇରାନ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସହଯୋଗୀ ଦେଶଗୁଡ଼ିକ ସହିତ ନିଜର ରଣନୈତିକ ସନ୍ତୁଳନକୁ ଅଧିକ ସାବଧାନତାର ସହ ସମ୍ଭାଳିବାକୁ ପଡ଼ିବ।
