ଭାରତୀୟ ଗଣତନ୍ତ୍ରର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଶକ୍ତି ହେଉଛି ସମାନତା। ଆମ ସମ୍ବିଧାନ ପ୍ରତ୍ୟେକ ନାଗରିକଙ୍କୁ ଜାତି, ଧର୍ମ, ବର୍ଣ୍ଣ, ଲିଙ୍ଗ କିମ୍ବା ଆର୍ଥିକ ସ୍ଥିତିର ଭେଦଭାବ ବିନା ସମାନ ଅଧିକାର ଓ ସମାନ ସୁଯୋଗ ପ୍ରଦାନ କରିଛି। ଏହି ସାମ୍ବିଧାନିକ ଆଦର୍ଶର ଆଧାରରେ ମହିଳାମାନେ ରାଜନୀତି ଓ ପ୍ରଶାସନରେ ସମାନ ଅଂଶଗ୍ରହଣର ଅଧିକାର ପାଇଛନ୍ତି। ପଞ୍ଚାୟତଠାରୁ ସଂସଦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସଂରକ୍ଷଣ ବ୍ୟବସ୍ଥା ମହିଳାଙ୍କୁ ନେତୃତ୍ୱର ଦ୍ୱାର ଖୋଲିଛି। କିନ୍ତୁ ପ୍ରଶ୍ନ ହେଉଛି ସାମ୍ବିଧାନିକ ଅଧିକାର ବାସ୍ତବରେ ପ୍ରକୃତ ନେତୃତ୍ୱରେ ପରିଣତ ହୋଇଛି, ନା କେବଳ ପଦବୀରେ ସୀମିତ ରହିଯାଇଛି? ଗତ କିଛି ଦଶନ୍ଧି ମଧ୍ୟରେ ଭାରତରେ ମହିଳାଙ୍କ ରାଜନୈତିକ ଉପସ୍ଥିତି ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ଭାବେ ବଢ଼ିଛି। ଦେଶର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସାମ୍ବିଧାନିକ ପଦବୀରୁ ଆରମ୍ଭ କରି କେନ୍ଦ୍ର ମନ୍ତ୍ରିମଣ୍ଡଳ, ରାଜ୍ୟ ସରକାର, ସଂସଦ, ବିଧାନସଭା ଓ ପ୍ରଶାସନିକ ସେବାରେ ଅନେକ ମହିଳା ନିଜ ଦକ୍ଷତା, ଦୂରଦୃଷ୍ଟି ଓ ନେତୃତ୍ୱର ପରିଚୟ ଦେଇଛନ୍ତି। ସେମାନେ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଛନ୍ତି ଯେ ନେତୃତ୍ୱର ମାପକାଠି ଲିଙ୍ଗ ନୁହେଁ ବରଂ ଯୋଗ୍ୟତା, ସତ୍ୟନିଷ୍ଠା, ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେବାର କ୍ଷମତା ଓ ଜନସେବା ପ୍ରତି ଅଙ୍ଗୀକାର ହିଁ ପ୍ରକୃତ ପରିଚୟ।
କିନ୍ତୁ ଏହି ସଫଳତାର ଚିତ୍ର ସହ ଆଉ ଏକ ବାସ୍ତବତା ମଧ୍ୟ ଜଡ଼ିତ। ବିଶେଷକରି ପଞ୍ଚାୟତ ଓ ସହରାଞ୍ଚଳର ସ୍ଥାନୀୟ ସ୍ବୟଂଶାସିତ ସଂସ୍ଥାଗୁଡ଼ିକରେ ଅନେକ ନିର୍ବାଚିତ ମହିଳା ପ୍ରତିନିଧି ଆଜି ମଧ୍ୟ ପ୍ରକୃତ କ୍ଷମତାରୁ ବଞ୍ଚିତ। ସେମାନେ କାଗଜକଲମରେ ସରପଞ୍ଚ, ସମିତି ସଭ୍ୟା କିମ୍ବା କାଉନ୍ସିଲର ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ବାସ୍ତବରେ ସମସ୍ତ ନିଷ୍ପତ୍ତି ସେମାନଙ୍କ ସ୍ବାମୀ, ପରିବାରର ପୁରୁଷ ସଦସ୍ୟ କିମ୍ବା ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିଆଯାଉଛି। ଏପରି ପରିସ୍ଥିତିରେ ନିର୍ବାଚିତ ମହିଳା ଜଣକ କେବଳ ସରକାରୀ କାଗଜପତ୍ର, ଚେକ୍ କିମ୍ବା ବିଲ୍ ଉପରେ ଦସ୍ତଖତ କରିବା ଏବଂ କେତେକ ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ସଭାସମିତିରେ ଯୋଗଦେବା ଭିତରେ ସୀମିତ ରହିଯାଉଛନ୍ତି। ଏହି ପ୍ରବୃତ୍ତି କେବଳ ଜଣେ ମହିଳାଙ୍କ ସାମ୍ବିଧାନିକ ଅଧିକାରର ହନନ ନୁହେଁ, ବରଂ ଗଣତନ୍ତ୍ରର ମୂଳ ଆଦର୍ଶ ପ୍ରତି ଏକ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ। ଜନସାଧାରଣ ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଭୋଟ ଦେଇ ନିର୍ବାଚିତ କରିଛନ୍ତି, ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେବାର ଅଧିକାର ମଧ୍ୟ ସେହି ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କର ହେବା ଉଚିତ। ଅନ୍ୟ କୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତି ସେହି କ୍ଷମତାର ବ୍ୟବହାର କରିବା ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ମୂଲ୍ୟବୋଧ ସହ ସଙ୍ଗତିପୂର୍ଣ୍ଣ ନୁହେଁ। ସଂରକ୍ଷଣର ପ୍ରକୃତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କେବଳ ଆସନ ସଂରକ୍ଷିତ କରିବା ନୁହେଁ ବରଂ ମହିଳାଙ୍କୁ ନେତୃତ୍ୱ, ନିଷ୍ପତ୍ତି ଓ ଶାସନର କେନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁରେ ପହଞ୍ଚାଇବା।
ବାସ୍ତବରେ ଆଜିର ମହିଳା ଶିକ୍ଷା, ବିଜ୍ଞାନ, ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା, ମହାକାଶ ଗବେଷଣା, ପ୍ରଶାସନ, ନ୍ୟାୟବ୍ୟବସ୍ଥା, ସେନାବାହିନୀ, କ୍ରୀଡ଼ା ଓ ଉଦ୍ୟୋଗ ପ୍ରତ୍ୟେକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସେମାନଙ୍କ ସାମର୍ଥ୍ୟ ପ୍ରମାଣ କରିଛନ୍ତି। ରାଣୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀବାଈଙ୍କ ବୀରତ୍ୱ, ସାବିତ୍ରୀବାଈ ଫୁଲେଙ୍କ ଶିକ୍ଷା ବିପ୍ଳବ, ମଦର ଟେରେସାଙ୍କ ମାନବସେବା, କଳ୍ପନା ଚାଓଲାଙ୍କ ମହାକାଶ ଯାତ୍ରାଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଆଜିର ଭାରତୀୟ ମହିଳା ବିଜ୍ଞାନୀ, ପ୍ରଶାସକ ଓ ସୈନିକଙ୍କ ସଫଳତା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସବୁଠି ନାରୀ ନିଜର ଯୋଗ୍ୟତାର ପ୍ରମାଣ ଦେଇଛନ୍ତି। ତେବେ ସ୍ଥାନୀୟ ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ସେମାନଙ୍କୁ କାହିଁକି କେବଳ ପ୍ରତୀକାତ୍ମକ ପ୍ରତିନିଧି ଭାବେ ରଖାଯିବ? ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ଚିତ୍ର ନକାରାତ୍ମକ ନୁହେଁ। ଅନେକ ମହିଳା ସରପଞ୍ଚ, କାଉନ୍ସିଲର ଓ ଜନପ୍ରତିନିଧି ନିଜର ଦକ୍ଷତା ଓ ସ୍ବାଧୀନ ନେତୃତ୍ୱ ମାଧ୍ୟମରେ ଉନ୍ନୟନର ନୂଆ ଉଦାହରଣ ସୃଷ୍ଟି କରିଛନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କ ସଫଳତା ପ୍ରମାଣ କରୁଛି ଯେ ସୁଯୋଗ, ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ଓ ସାମାଜିକ ସହଯୋଗ ମିଳିଲେ ମହିଳାମାନେ ଯେକୌଣସି ଦାୟିତ୍ୱକୁ ସଫଳତାର ସହ ତୁଲାଇପାରନ୍ତି। ତେଣୁ ସମସ୍ୟା ମହିଳାଙ୍କ କ୍ଷମତାରେ ନୁହେଁ, ସମସ୍ୟା ରହିଛି ସମାଜର କିଛି ଅଂଶର ପୁରୁଷକୈନ୍ଦ୍ରିକ ମାନସିକତାରେ।
ସରକାର ମହିଳା ସଶକ୍ତୀକରଣ ପାଇଁ ସଂରକ୍ଷଣ, ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ, ସ୍ବୟଂସହାୟକ ଗୋଷ୍ଠୀ ଓ ବିଭିନ୍ନ କଲ୍ୟାଣମୂଳକ ଯୋଜନା ଆରମ୍ଭ କରିଛନ୍ତି। କିନ୍ତୁ କେବଳ ଆଇନ ପ୍ରଣୟନ କରିଦେଲେ ଯଥେଷ୍ଟ ନୁହେଁ। ଆବଶ୍ୟକ ସାମାଜିକ ଚିନ୍ତାଧାରାର ପରିବର୍ତ୍ତନ। ପରିବାର ମହିଳାଙ୍କ ଉପରେ ଆସ୍ଥା ରଖୁ, ସମାଜ ସେମାନଙ୍କ ନିଷ୍ପତ୍ତିକୁ ସମ୍ମାନ କରୁ ଏବଂ ପ୍ରଶାସନ ସେମାନଙ୍କୁ ସ୍ବାଧୀନ ଭାବେ କାମ କରିବାର ସୁରକ୍ଷିତ ପରିବେଶ ସୃଷ୍ଟି କରୁ। ପୁରୁଷମାନେ ସେମାନଙ୍କ ଅଧିକାରର ପ୍ରତିନିଧି ନୁହେଁ, ବରଂ ସହଯୋଗୀ ହେବା ହିଁ ସମୟର ଆବଶ୍ୟକତା। ଏପରି ପରିସ୍ଥିତି କେବଳ ମହିଳାଙ୍କ ଅଧିକାରର ଅବମାନନା ନୁହେଁ, ବରଂ ଗଣତନ୍ତ୍ରର ମୂଳ ଆଦର୍ଶ ପ୍ରତି ଏକ ପ୍ରଶ୍ନଚିହ୍ନ। ଜନତା ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଭୋଟ ଦେଇ ନିର୍ବାଚିତ କରିଛନ୍ତି, ଦାୟିତ୍ୱ ପାଳନ କରିବାର ଅଧିକାର ମଧ୍ୟ ସେହି ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କର ହେବା ଉଚିତ। ଅନ୍ୟ କେହି ସେହି କ୍ଷମତାକୁ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ମୂଲ୍ୟବୋଧ ସହ ସଙ୍ଗତିପୂର୍ଣ୍ଣ ନୁହେଁ। ବାସ୍ତବରେ ଅନେକ ମହିଳା ଶିକ୍ଷିତ, ସଚେତନ ଓ ନେତୃତ୍ୱ ଦେବାରେ ସମର୍ଥ। ସେମାନଙ୍କ ପାଖରେ ଲୋକଙ୍କ ସମସ୍ୟା ବୁଝିବାର କ୍ଷମତା, ବିକାଶମୂଳକ ଯୋଜନା କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରିବାର ଦକ୍ଷତା ଏବଂ ସମାଜକୁ ଆଗକୁ ନେବାର ଇଚ୍ଛାଶକ୍ତି ଅଛି। ଆବଶ୍ୟକ କେବଳ ପରିବାର, ସମାଜ ଓ ପ୍ରଶାସନର ସହଯୋଗ। ସୁଯୋଗ ମିଳିଲେ ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ନିଜର ଯୋଗ୍ୟତା ପ୍ରମାଣ କରିପାରିବେ।
ଏକ ବିକଶିତ, ସମୃଦ୍ଧ ଓ ସଶକ୍ତ ଭାରତର ସ୍ବପ୍ନ ସେତେବେଳେ ସାକାର ହେବ, ଯେତେବେଳେ ମହିଳାଙ୍କୁ କେବଳ ପଦବୀ ନୁହେଁ, ପ୍ରକୃତ ଅଧିକାର, ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେବାର ସ୍ବାଧୀନତା ଓ ନେତୃତ୍ୱର ସମ୍ମାନ ମିଳିବ। ନିର୍ବାଚିତ ମହିଳା ପ୍ରତିନିଧିଙ୍କୁ ସ୍ବାଧୀନ ଭାବେ କାମ କରିବାକୁ ଦେବା କେବଳ ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ସମ୍ମାନ ନୁହେଁ ବରଂ ଭାରତୀୟ ସମ୍ବିଧାନ ଓ ଗଣତନ୍ତ୍ର ପ୍ରତି ପ୍ରକୃତ ସମ୍ମାନ। ନାରୀ ଓ ପୁରୁଷଙ୍କ ସମାନ ଅଂଶଗ୍ରହଣରେ ହିଁ ଗଢ଼ିଉଠିବ ଏକ ନ୍ୟାୟଭିତ୍ତିକ, ପ୍ରଗତିଶୀଳ ଓ ସମୃଦ୍ଧ ଭାରତ।
ଗଞ୍ଜାମ, ମୋ: ୭୭୮୭୦୦୧୦୦୧
