ସମ୍ପ୍ରତି ଦିଲ୍ଲୀର ବାୟୁ ଗୁଣବତ୍ତା ସୂଚକାଙ୍କ (ଏକ୍ୟୁଆଇ) ବିପଦପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ତରରେ ପହଞ୍ଚିଛି। ଏହାଦ୍ବାରା ଅନେକ ଅଞ୍ଚଳରେ ଜନସାଧାରଣ ନିଃଶ୍ବାସ ନେବାରେ କଷ୍ଟ ଅନୁଭବ କରୁଛନ୍ତି। ଏହାର ମୁଖ୍ୟ କାରଣ ଭାବେ ଯାନବାହନ ଓ ଶିଳ୍ପ ଆଦିରୁ ଧୂଆଁ ନିଷ୍କାସନ, ନିର୍ମାଣ କାର୍ଯ୍ୟ, ଅଳିଆ ଏବଂ ନଡ଼ା ପୋଡ଼ିବାଜନିତ ପ୍ରଦୂଷଣ କୁହାଯାଉଛି। ଏହି ପ୍ରଦୂଷଣର ପ୍ରଭାବ କେବଳ ଦିଲ୍ଲୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୀମିତ ନୁହେଁ; ବିହାର, ହିମାଚଳ ପ୍ରଦେଶ, ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡ ଏବଂ ଚଣ୍ଡିଗଡ଼ ଭଳି ପାହାଡ଼ିଆ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରାଜ୍ୟରେ ବାୟୁ ଗୁଣବତ୍ତାକୁ ମଧ୍ୟ ଖରାପ କରୁଛି। ଠିକ୍ ଏହି ସମୟରେ ଜଳବାୟୁ ବିପଦ ସୂଚକାଙ୍କ ୨୦୨୬ର ଏକ ସଦ୍ୟ ରିପୋର୍ଟ ପ୍ରକାଶ ପାଇଛି, ଯାହା କି ଭାରତର ଜଳବାୟୁ ପ୍ରତି ଚରମ ଚେତାବନୀ ଦେଇଛି। ଏହି ରିପୋର୍ଟ ଅନୁଯାୟୀ ୧୯୯୫-୨୦୨୪ ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ଜଳବାୟୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ସମ୍ପର୍କିତ ଚରମ ପାଣିପାଗ ଘଟଣା (ବନ୍ୟା, ସାମୁଦ୍ରିକ ଝଡ଼, ଅଂଶୁଘାତ, ମରୁଡି ଇତ୍ୟାଦି) ପାଇଁ ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ସମ୍ବେଦନଶୀଳ ଶୀର୍ଷ ଦଶଟି ଦେଶ ମଧ୍ୟରେ ଭାରତ ସ୍ଥାନ ପାଇଛି। ଏହି ତିରିଶ ବର୍ଷର ସମୟ ମଧ୍ୟରେ, ଭାରତ ପ୍ରାୟ ୪୩୦ଟି ବିପର୍ଯ୍ୟୟର ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇଛି, ଯେଉଁଥିରେ ପ୍ରାୟ ଅଶୀ ହଜାର ଲୋକଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ହେବା ସହ ଶହେ କୋଟିରୁ ଅଧିକ ଲୋକ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଛନ୍ତି । ଏହି ସମୟରେ ଆନୁମାନିକ ଆର୍ଥିକ କ୍ଷତି ଥିଲା ପ୍ରାୟ ୧୭୦ ବିଲିୟନ । ଏହି ରିପୋର୍ଟ ଆହୁରି ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଛି ଯେ ଭାରତ ‘ନିରନ୍ତର ବିପଦ’ ବର୍ଗରେ ରହି ଆସିଛି ଓ ଦେଶରେ ଜଳବାୟୁ ବିପର୍ଯ୍ୟୟ ଏତେ ନିୟମିତ ଘଟୁଛି ଯେ ଗୋଟିଏ ବିପର୍ଯ୍ୟୟର ପ୍ରଭାବରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁକୁଳିବା ପୂର୍ବରୁ ଆଉ ଗୋଟିଏ ବିପର୍ଯ୍ୟୟ ଘଟି ଯାଉଛି । ଯଦି ଜଳବାୟୁ-ସ୍ମାର୍ଟ ନୀତି, ବିପର୍ଯ୍ୟୟ ପରିଚାଳନା, ସବୁଜ ଭିତ୍ତିଭୂମି, ଜଳ ସଂରକ୍ଷଣ, ଉପକୂଳ ସୁରକ୍ଷା ଏବଂ ଗ୍ରାମୀଣ ବିକାଶ ଉପରେ ତୁରନ୍ତ ଏବଂ ସକ୍ରିୟ ପଦକ୍ଷେପ ନିଆ ନ ଯାଏ, ତେବେ ଆଗାମୀ ଦଶନ୍ଧିଗୁଡ଼ିକରେ ଭାରତର ଦୁର୍ବଳତା ଆହୁରି ବୃଦ୍ଧି ପାଇପାରେ। ପ୍ରକାଶଯୋଗ୍ୟ ଯେ ଜଳବାୟୁ ବିପଦ ସୂଚକାଙ୍କ ହେଉଛି ଜର୍ମାନୱାଚ ନାମକ ଏକ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ପରିବେଶଭିତ୍ତିକ ସ୍ବାଧୀନ ସଂଗଠନର ଏକ ବାର୍ଷିକ ପ୍ରକାଶନ। ଏହି ସଂଗଠନ ୨୦୦୬ ମସିହାରୁ ଚରମ ପାଣିପାଗ ଘଟଣାଗୁଡ଼ିକର ମାନବ ଏବଂ ଆର୍ଥିକ କ୍ଷତିକୁ ସର୍ବେକ୍ଷଣ କରିଆସୁଛି।
ବ୍ରାଜିଲର ବେଲେମରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ଜଳବାୟୁ ବିପଦ ସୂଚକାଙ୍କ ସମ୍ମିଳନୀରେ ପ୍ରକାଶିତ ରିପୋର୍ଟ ପୁଣିଥରେ ବିଶ୍ୱ ସମ୍ମୁଖରେ ସେହି କଠୋର ସତ୍ୟକୁ ଉପସ୍ଥାପନ କରିଛି, ଯାହା ଆମେ ବର୍ଷ ବର୍ଷ ଧରି ଅନୁଭବ କରିଆସୁଛୁ। କିନ୍ତୁ ଏହାର ସମାଧାନ ଖୋଜିବାର ଗତି ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନଗଣ୍ୟ। ଏହି ରିପୋର୍ଟରେ ଭାରତର ଏକ ଭୟଙ୍କର ଜଳବାୟୁ ଚିତ୍ର ଯେପରି ଦର୍ଶାଯାଇଛି, ତାହାକୁ ଅଣଦେଖା କଲେ ତାହା ଜାତୀୟ ସୁରକ୍ଷା, ଅର୍ଥନୀତି, ଖାଦ୍ୟ ସୁରକ୍ଷା ଏବଂ ମାନବ ଜୀବନ ପାଇଁ ବିପଦପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବ। ଯେତେବେଳେ ଭାରତ ବିଶ୍ୱ ପ୍ଲାଟଫର୍ମରେ ବିକାଶକୁ ତ୍ୱରାନ୍ବିତ କରିବା, ନିଯୁକ୍ତି ସୃଷ୍ଟି କରିବା ଏବଂ ଭିତ୍ତିଭୂମିରେ ପ୍ରଚୁର ନିବେଶ କରିବା ବିଷୟରେ କଥାବାର୍ତ୍ତା କରୁଛି, ସେତେବେଳେ ଜଳବାୟୁ ସଙ୍କଟ ଆମ ବିକାଶରେ ନୂଆ ନୂଆ ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ସୃଷ୍ଟି କରୁଛି। ଭାରତର ଭୌଗୋଳିକ ବିବିଧତା ଏଥିପାଇଁ ସୁଯୋଗ ଏବଂ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ ସୃଷ୍ଟି କରୁଛି । ସାମୁଦ୍ରିକ ବାତ୍ୟା/ଘୂର୍ଣ୍ଣିବାତ୍ୟାର ବୃଦ୍ଧି ପାଉଥିବା ତୀବ୍ରତା, କିଛି ଅଞ୍ଚଳରେ ନିରନ୍ତର ମରୁଡ଼ି ଏବଂ ଅନେକ ରାଜ୍ୟରେ ବିନାଶକାରୀ ବନ୍ୟା – ଏହି ତିନୋଟି ମିଳିତ ଭାବରେ ଭାରତ ପାଇଁ ଏକ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି, ଯାହା ଖାଦ୍ୟ ଶୃଙ୍ଖଳ, ଜଳ ସୁରକ୍ଷା ଏବଂ ଜୀବିକା ପାଇଁ ଗମ୍ଭୀର ବିପଦ ଆଣିଛି। ଗତ ବର୍ଷର ପ୍ରବଳ ବର୍ଷା ଏବଂ ବନ୍ୟା ପ୍ରାୟ ଆଠ ନିୟୁତ ଲୋକଙ୍କୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥିଲା । ଏହି ସଂଖ୍ୟା ସୂଚାଇ ଦିଏ ଯେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜଳବାୟୁ ପ୍ରଭାବ ବର୍ତ୍ତମାନ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଲୋକଙ୍କ ଜୀବନକୁ ସିଧାସଳଖ ପ୍ରଭାବିତ କରୁଛି।
୧୪୦ କୋଟିରୁ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ଲୋକଙ୍କୁ ଖାଦ୍ୟ ଯୋଗାଇବା ନିଶ୍ଚିତ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଆହ୍ବାନ। ଜଳବାୟୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ କୃଷି ଚକ୍ରକୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିଛି। କୃଷି ତଥା ଆନୁଷଙ୍ଗିକ କୃଷିକୁ ଅନିଶ୍ଚିତ ପରିସ୍ଥିତିକୁ ଠେଲି ଦେଇଛି। ଋତୁଚକ୍ର ପରିବର୍ତ୍ତନ, ପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ ତାପମାତ୍ରା, ଅସମୟରେ ବର୍ଷା ଏବଂ ଦୀର୍ଘ ମରୁଡ଼ି ଅନେକ ଫସଲର ଉତ୍ପାଦନକୁ ଗଭୀର ଭାବରେ ପ୍ରଭାବିତ କରିଛି। ତେଣୁ, ଆଜି କେବଳ କୃଷି ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ନୁହେଁ ବରଂ ଚାଷୀ ସ୍ତରରେ ବ୍ୟାପକ ସଚେତନତା, ଫସଲ ବିବିଧତା, ଜଳ ସଂରକ୍ଷଣ ଏବଂ ତାପମାତ୍ରା-ପ୍ରତିରୋଧୀ ବିହନ ଉପରେ ଗବେଷଣା ମଧ୍ୟ ସମାନ ଭାବରେ ଜରୁରୀ। ଭାରତ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ପ୍ଲାଟଫର୍ମରେ ଏହାର ଜଳବାୟୁ ପ୍ରତିବଦ୍ଧତାକୁ ଗମ୍ଭୀରତାର ସହିତ ଅନୁସରଣ କରିଛି। ନବୀକରଣୀୟ ଶକ୍ତି, ବିଶେଷକରି ସୌର ଶକ୍ତି କ୍ଷେତ୍ରରେ ଭାରତର ଅଗ୍ରଗତି ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ। କିନ୍ତୁ କେବଳ ଲକ୍ଷ୍ୟ ସ୍ଥିର କରିବା ଯଥେଷ୍ଟ ନୁହେଁ, ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ହେଉଛି ତୃଣମୂଳ ସ୍ତରରେ ଏହାର ପ୍ରକୃତ ପ୍ରଭାବ କେତେ ତାହା ନିରୂପଣ ହେବା ଆବଶ୍ୟକ। ତାପମାତ୍ରା ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ପଦକ୍ଷେପ ହେଉ କିମ୍ବା କାର୍ବନ ନିର୍ଗମନ ହ୍ରାସ କରିବା ପାଇଁ ଯୋଜନା ହେଉ, ସେମାନଙ୍କର ଫଳାଫଳ କେବଳ କାଗଜପତ୍ରରେ ନୁହେଁ ବରଂ ଗ୍ରାମ ଏବଂ ସହରଗୁଡ଼ିକର ପ୍ରକୃତ ପରିସ୍ଥିତିରେ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହେବା ଉଚିତ। ଏହାକୁ ହାସଲ କରିବା ପାଇଁ, ଗ୍ରାମ ପଞ୍ଚାୟତଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ପୌର ସଂସ୍ଥା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମାଧାନ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ସାମିଲ କରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜରୁରୀ। ବିକାଶ ଏବଂ ପରିବେଶ ସୁରକ୍ଷାକୁ ଅସଙ୍ଗତ ବୋଲି ବିଚାର କରିବା ଏକ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ଭୁଲ୍। ପରିବେଶଗତ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଆଜି ସମସ୍ତ ବିକାଶ ମଡେଲ ସମ୍ବେଦନଶୀଳ ହେବା ଆବଶ୍ୟକ। ଯଦି ବିକାଶ ଜଙ୍ଗଲ କଟାର ମୂଲ୍ୟରେ ଆସେ, ତେବେ ଏହାର ଲାଭ କ୍ଷଣସ୍ଥାୟୀ ଏବଂ କ୍ଷତି ଅଧିକ । ଏହା ମଧ୍ୟ ଏକ ସତ୍ୟ ଯେ ବିଶ୍ୱ କାର୍ବନ ନିର୍ଗମନରେ ଯେଉଁ ଦେଶମାନଙ୍କର ଅବଦାନ ନଗଣ୍ୟ, ସେମାନେ ଜଳବାୟୁ ସଙ୍କଟର ଅଧିକ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଉଛନ୍ତି ।
ବିକାଶଶୀଳ ଦେଶମାନଙ୍କ ପାଖରେ ଜଳବାୟୁ ବିପର୍ଯ୍ୟୟର ମୁକାବିଲା ପାଇଁ ସୀମିତ ସମ୍ବଳ ଏବଂ ସୀମିତ କ୍ଷମତା ଅଛି। ତେଣୁ, ବିକଶିତ ରାଷ୍ଟ୍ରଗୁଡ଼ିକର ଦାୟିତ୍ୱ କେବଳ ଆର୍ଥିକ ସହାୟତାରେ ନୁହେଁ, ବରଂ ସେମାନଙ୍କର କାର୍ବନ ନିର୍ଗମନରେ ଯଥେଷ୍ଟ ଏବଂ ତୁରନ୍ତ ହ୍ରାସ କରିବାରେ ମଧ୍ୟ ରହିଛି। ଭାରତ ପାଇଁ, ଜଳବାୟୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଉ ଏକ ଦୂର ବିପଦ ନୁହେଁ; ଏହା ପ୍ରତିବର୍ଷ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଋତୁରେ ଆମ ଦ୍ୱାରକୁ କରାଘାତ କରୁଛି।
ଏହା କେବଳ ସରକାରୀ ନୀତି, ଶିଳ୍ପ କିମ୍ବା ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଚୁକ୍ତିନାମାର ବିଷୟ ନୁହେଁ, ବରଂ ସମଗ୍ର ସମାଜର ଦାୟିତ୍ୱ। ଯଦି ଏହାର ମୁକାବିଲାର ପ୍ରୟାସକୁ ଯୁଦ୍ଧକାଳୀନ ସ୍ତରରେ କରା ନ ଯାଏ, ତେବେ ଏହି ସଙ୍କଟ ଆଗାମୀ ଦଶନ୍ଧିରେ କେବଳ ମାନବ ସଙ୍କଟକୁ ବୃଦ୍ଧି କରିବ ନାହିଁ ବରଂ ଭାରତର ବିକାଶ ଯାତ୍ରାକୁ ଗୁରୁତର ଭାବରେ ବାଧା ଦେବ। ସାମଗ୍ରିକ ଭାବରେ, ଏହା କୁହାଯାଇପାରେ ଯେ ଜଳବାୟୁ ସଙ୍କଟ ଏକ ବିଶ୍ୱ ସଙ୍କଟ ଏବଂ ଭାରତକୁ ଏହା ପ୍ରତି ବିଶେଷ ଧ୍ୟାନ ଦେବାକୁ ପଡ଼ିବ। ଏହା ଏପରି ଏକ ସମସ୍ୟା ଯାହା ଆମ ସ୍ବାସ୍ଥ୍ୟଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଖାଦ୍ୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସବୁକିଛିକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରୁଛି। ତେଣୁ, ଏହାର ଭୟଙ୍କର ପରିସ୍ଥିତିକୁ ବୁଝିବା ଆବଶ୍ୟକ। ଯଦି ଆମେ ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ଜାଗ୍ରତ ନ ହେବା, ତେବେ ଏହି ସମସ୍ୟା ଆହୁରି ବଢ଼ିଯିବ। ଏହି ଅର୍ଥରେ, ଜଳବାୟୁ ବିପଦ ସୂଚକାଙ୍କ-୨୦୨୬ କେବଳ ଏକ ପରିସଂଖ୍ୟାନ ନୁହେଁ, ଏହା ଏକ ଚେତାବନୀ। ଏହା ଦର୍ଶାଏ ଯେ ଜଳବାୟୁ ସଙ୍କଟ ଆଉ ଭବିଷ୍ୟତର କଥା ନୁହେଁ, ବରଂ ବର୍ତ୍ତମାନର ଚରମ ବାସ୍ତବତା।
ପ୍ରକାଶ ତ୍ରିପାଠୀ
ମୋ:୯୪୩୭୨୩୨୪୬୩
Dharitri – The Largest & Most Trusted Odia Daily
