ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ,୩୦।୭: ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆ, ଭାରତ, ଜାପାନ ଏବଂ ଆମେରିକା ସାମିଲ କ୍ଵାଡ୍(Quad) ଦେଶଗୁଡ଼ିକ ଚାଇନାର ବିରଳ ପୃଥିବୀ (Rare Earth Elements) ବଜାର ଉପରେ ଏକଛତ୍ର ଆଧିପତ୍ୟକୁ ରୋକିବା ପାଇଁ ଏକ ମିଳିତ ରଣନୀତି ଘୋଷଣା କରିଛନ୍ତି। ଜୁଲାଇ ପ୍ରଥମ ସପ୍ତାହରେ ୱାଶିଂଟନରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ କ୍ଵାଡ୍ ବୈଦେଶିକ ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ବୈଠକରେ ‘କ୍ରିଟିକାଲ ମିନେରାଲ୍ସ ଇନିସିଏଟିଭ’ ଆରମ୍ଭ କରାଯାଇଛି, ଯାହା ଚାଇନାର ଆର୍ଥିକ ଚାପ ଓ ଏକଛତ୍ରବାଦ ବିରୋଧରେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପଦକ୍ଷେପ ବୋଲି ବିବେଚନା କରାଯାଉଛି।
ଚାଇନା ବିଶ୍ୱର ପ୍ରାୟ ୬୦% ବିରଳ ପୃଥିବୀ ଉତ୍ପାଦନ ଏବଂ ୯୦% ଶୋଧନ (Refining) କ୍ଷମତା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରୁଛି, ଯାହା ଇଲେକ୍ଟ୍ରିକ ଯାନ, ପବନ ଟର୍ବାଇନ, ସ୍ମାର୍ଟଫୋନ, ମିସାଇଲ ଏବଂ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ଉପକରଣ ପାଇଁ ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ। ୨୦୧୦ରେ ଚାଇନା ଜାପାନ ବିରୋଧରେ ବିରଳ ପୃଥିବୀ ରପ୍ତାନି ଉପରେ ଅସ୍ଥାୟୀ ନିଷେଧାଜ୍ଞା ଲଗାଇଥିଲା, ଯାହା ବିଶ୍ୱବ୍ୟାପୀ ଶିଳ୍ପଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥିଲା। ଏହାକୁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ରଖି କ୍ଵାଡ୍ ଦେଶଗୁଡ଼ିକ ଲିଥିୟମ, ନିକେଲ, ଗ୍ରାଫାଇଟ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଖଣିଜର ବିକଳ୍ପ ଉତ୍ସ ବିକାଶ ପାଇଁ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତିବଦ୍ଧ ହୋଇଛନ୍ତି।
ଆମେରିକାର ବିଦେଶ ସଚିବ ମାର୍କୋ ରୁବିଓଙ୍କ ଅଧ୍ୟକ୍ଷତାରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ବୈଠକରେ କ୍ଵାଡ୍ ଦେଶଗୁଡ଼ିକ ଚାଇନାର ବାଣିଜ୍ୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କ୍ଷମତାକୁ ରୋକିବା ପାଇଁ ସାମୂହିକ ସହଯୋଗ ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇଛନ୍ତି। ପୂର୍ବତନ ଆମେରିକୀୟ ରାଷ୍ଟ୍ରଦୂତ ରାହମ ଇମାନୁଏଲ ଏକ ନାଟୋ-ଶୈଳୀର “ଆଣ୍ଟି-କୋଏର୍ସନ କୋଏଲିସନ” ଗଠନ କରି ଚାଇନାର ଆର୍ଥିକ ଚାପ ରୋକିବାକୁ ପରାମର୍ଶ ଦେଇଛନ୍ତି।
ଭାରତ ଏହି ପ୍ରୟାସରେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଛି। ଭାରତରେ ବିଶ୍ୱର ୫ମ ବୃହତ୍ତମ ବିରଳ ପୃଥିବୀ ଭଣ୍ଡାର (୬.୯ ନିୟୁତ ମେଟ୍ରିକ ଟନ) ରହିଛି। ଏହାକୁ କାମରେ ଲଗାଇବା ପାଇଁ ରାଷ୍ଟ୍ରାୟତ୍ତ ଖଣି ସଂସ୍ଥା IRELକୁ ଜାପାନକୁ ରପ୍ତାନି ବନ୍ଦ କରି ଦେଶୀୟ ଆବଶ୍ୟକତା ପୂରଣ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଦେବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି। ଏହା ସହ ଖଣିଜ ବିଦେଶ ଇଣ୍ଡିଆ ଲିମିଟେଡ (KABIL) ଆର୍ଜେଣ୍ଟିନା ସହ ଲିଥିୟମ ଯୋଗାଣ ଚୁକ୍ତି କରିଛି ଏବଂ ୨୦୨୩ରେ ମିନେରାଲ ସିକ୍ୟୁରିଟି ପାର୍ଟନରଶିପରେ ଯୋଗ ଦେଇଛି।
ଚାଇନାର ସାମ୍ପ୍ରତିକ ରପ୍ତାନି ନିୟନ୍ତ୍ରଣ, ଯେଉଁଥିରେ ସାମାରିୟମ, ଗାଡୋଲିନିୟମ, ଟେର୍ବିୟମ, ଡିସପ୍ରୋସିୟମ ଆଦି ସାତୋଟି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ବିରଳ ପୃଥିବୀ ଉପାଦାନ ଏବଂ ମ୍ୟାଗନେଟ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ, ବିଶ୍ୱ ଶିଳ୍ପଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିଛି। ଏହା ଆମେରିକା, ଜାପାନ, ଜର୍ମାନୀ ଏବଂ ଭାରତର ଅଟୋମୋବାଇଲ ଓ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ଶିଳ୍ପକୁ ବିପଦରେ ପକାଇଛି। ଚୁଆଡ଼ ଦେଶଗୁଡ଼ିକର ଏହି ନୂଆ ପଦକ୍ଷେପ ଇଣ୍ଡୋ-ପାସିଫିକ ଅଞ୍ଚଳରେ ମୁକ୍ତ ଓ ନିରପେକ୍ଷ ବାଣିଜ୍ୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଗଢ଼ିବା ସହ ଚାଇନାର ଆଧିପତ୍ୟକୁ ହ୍ରାସ କରିବା ଲକ୍ଷ୍ୟରେ ଏକ ମାଇଲଖୁଣ୍ଟ ବୋଲି ବିଶ୍ଳେଷକମାନେ ମତ ଦେଇଛନ୍ତି।
ଏହା ସହ, କ୍ଵାଡ୍ ଶିଖର ବୈଠକରେ ପୂର୍ବ ଓ ଦକ୍ଷିଣ ଚାଇନା ସାଗରରେ ଚାଇନାର ସାମରିକ ଆକ୍ରମଣାତ୍ମକତା, ସାଇବର ଆକ୍ରମଣ ଏବଂ ଉତ୍ତର କୋରିଆର ଅସ୍ଥିରକାରୀ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ଆଦି ଆଞ୍ଚଳିକ ସମସ୍ୟା ଉପରେ ଆଲୋଚନା ହୋଇଛି। କ୍ଵାଡ୍ ଦେଶଗୁଡ଼ିକ ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ସମାଧାନ ଓ ଆଞ୍ଚଳିକ ନିୟମାବଳୀ ପାଳନ ପାଇଁ ପୁନଃ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇଛନ୍ତି।
