ଅସିତ୍ ମହାନ୍ତି
ସିଲ୍କ୍ୟାରା-ବାରକୋଟ ସୁଡ଼ଙ୍ଗରେ ୪୧ ଜଣ ଶ୍ରମିକଙ୍କ ଫସିରହିବା ଏବଂ ୧୭ ଦିନିଆ ଉଦ୍ୟମ ପରେ ସେମାନଙ୍କୁ ବାହାର କରିବା କେନ୍ଦ୍ର ସରକାର, ପ୍ରଶାସନ ଏବଂ ବିପର୍ଯ୍ୟୟ ପରିଚାଳନାର ପାରଦର୍ଶିତା ଏବଂ ପ୍ରସ୍ତୁତିକୁ ପରୀକ୍ଷା କରିଛି। ଶ୍ରମିକମାନଙ୍କୁ ଟନେଲରୁ ବାହାର କରିବାରେ ନିୟୋଜିତ ଥିବା ସମସ୍ତ ସରକାରୀ ଏଜେନ୍ସି ଟେକ୍ନିକାଲ ଅକ୍ଷମ ବୋଲି ପ୍ରମାଣିତ ହୋଇଥିବାବେଳେ ଏହି ଘଟଣା ପ୍ରମାଣ କରିଛି ଯେ, ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡ ପରି ଜଟିଳ ଭୂଗୋଳ ଏବଂ ଇକୋସିଷ୍ଟମ ଥିବା ରାଜ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ସରକାର ସବୁକିଛିକୁ କାଜୁଆଲ ଢଙ୍ଗରେ କରନ୍ତି। ସେ ପରିବେଶର ସୁରକ୍ଷା ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତି ନାହିଁ କିମ୍ବା ଶ୍ରମ ଆଇନ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ଧ୍ୟାନ ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ।
ଏହା ବାସ୍ତବରେ ସୁଖ ଏବଂ ବିଜୟର ସ୍ବାଦ ଥିଲା, ଯାହା ଦେଶରେ ତଥା ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସ୍ତରରେ ଆଲୋଚନାର ବିଷୟ ହୋଇଥିଲା। କିନ୍ତୁ ଏହା ବିଚାର କରିବା ଉଚିତ ଯେ ଏହି ଦୁର୍ଘଟଣା କାହିଁକି ଘଟିଲା, ଏହା ପରିବେଶ ତଥା ଇକୋ-ସିଷ୍ଟମ ଉପରେ କିପରି ପ୍ରଭାବ ପକାଉଛି, ପରିବେଶ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଠିକ କି, ସରକାରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବ ସଚେତନତା ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯାଇଥିଲା କି ନାହିଁ ଅନେକ ପ୍ରଶ୍ନ ରହିଛି? ଏସବୁ ବିଷୟରେ ଚର୍ଚ୍ଚା ହେବା ବାଞ୍ଛନୀୟ। ସର୍ବପ୍ରଥମେ, ଚାରିଧାମ ପ୍ରକଳ୍ପରେ ପରିବେଶ ଏବଂ ଶ୍ରମ ନିୟମ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରାଯାଇଛି – ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡରେ ଦ୍ରୁତ ବିକାଶମୂଳକ ପ୍ରକଳ୍ପ ଚାଲିଛି। କିନ୍ତୁ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ମାର୍ଗ ନିର୍ମାଣ ନାମରେ ଚାରିଧାମ ପ୍ରକଳ୍ପ ପର୍ବତର ଇକୋସିଷ୍ଟମକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେଇଛି। ନିର୍ମାଣାଧୀନ ସିଲ୍କ୍ୟାରା-ବାରକୋଟ ଟନେଲରେ ଦୁର୍ଘଟଣା ପର୍ବତରେ ମନୁଷ୍ୟକୃତ ବିପର୍ଯ୍ୟୟର ଅନେକ କାହାଣୀ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ; ଯାହା ଦେଶ ସାମ୍ନାରେ ଆସିଛି। କିନ୍ତୁ ବିକାଶ ନାମରେ ସେଠାରେ ଚାଲିଥିବା କର୍ପୋରେଟ ଲୁଟ ସମଗ୍ର ହିମାଳୟ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଏକ ବିପଦପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଞ୍ଚଳରେ ରଖିଛି। ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡକୁ ଦେବଭୂମି କୁହାଯାଏ। ଏହା କେବଳ ଚାରୋଟି ପ୍ରମୁଖ ହିନ୍ଦୁ ତୀର୍ଥସ୍ଥାନ ଏଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ ହେତୁ ନୁହେଁ, ବରଂ ବାସ୍ତବତା ହେତୁ ଏଠାରେ ବାସ କରୁଥିବା ବିଭିନ୍ନ ଜାତି ଏବଂ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ସମଗ୍ର ହିମାଳୟର ଦୃଶ୍ୟକୁ ପବିତ୍ର ବିବେଚନା କରନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କର ଦୃଢ଼ ବିଶ୍ୱାସ ଯେ, ହିମାଳୟକୁ କିଛି କ୍ଷତି ହେଲେ, କେବଳ ପର୍ବତବାସୀଙ୍କ ପାଇଁ ନୁହେଁ, ସମଗ୍ର ମାନବ ଜାତି ପାଇଁ ହିମାଳୟ ପର୍ବତ ବିପର୍ଯ୍ୟୟ ଆଣିପାରେ। ହିମାଳୟ ଏକ ଭୌଗୋଳିକ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରେ; ଯାହା ଜଙ୍ଗଲ, ଶିଖର, ଆଲ୍ପାଇନ ମାଳଭୂମି, ଉପତ୍ୟକା ଏବଂ ଜଳ କ୍ଷେତ୍ର ମାଧ୍ୟମରେ ଏକ ଜଟିଳ ପର୍ବତ ସଂରଚନାକୁ ସଂରକ୍ଷଣ କରେ ବୋଲି ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ। ଆଧୁନିକ ସମ୍ବଳ ପାଇଁ ଭୋକିଲା ଶିକ୍ଷିତ ଜନସଂଖ୍ୟା ପାଇଁ ଏହା ଅନ୍ଧ ବିଶ୍ୱାସ ହୋଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ପ୍ରକୃତ କଥା ହେଉଛି ଏହି ବିଶ୍ୱାସ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହିମାଳୟ ଅଞ୍ଚଳକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେଇଆସୁଛି, ଯାହା ବର୍ତ୍ତମାନ ବିକାଶ ଦ୍ୱାରା ଧୀରେ ଧୀରେ ନଷ୍ଟ କରାଯାଉଛି। ବାସ୍ତବରେ ବିକାଶ କାହା ପାଇଁ ? ମନୁଷ୍ୟ ପାଇଁ, କିନ୍ତୁ ଏହି ବିକାଶରେ ମନୁଷ୍ୟ ଏବଂ ପ୍ରକୃତିର ସମ୍ପର୍କ ଯଦି ନଷ୍ଟ ହୁଏ ତେବେ ଏହା ବିକାଶ ନୁହେଁ ବରଂ ବିନାଶ ।
୨୦୧୩ରେ କେଦାରନାଥ ବନ୍ୟା, ଜୋଷୀମଠରେ ଥିବା ଘର ଏବଂ ହୋଟେଲରେ ଫାଟ ସୃଷ୍ଟି ହେବା ପାର୍ବତ୍ୟ ସମ୍ପଦର ଶୋଷଣ ଏବଂ ବେପରୁଆ ନିର୍ମାଣ କାରଣରୁ ହୋଇଛି। ତେବେ, ଆଜି ଦିଲ୍ଲୀର ସିଂହାସନରେ ବସିଥିବା ନେତାମାନେ ଉତ୍ତରପ୍ରଦେଶର ଚାର ଧାମଙ୍କୁ ଜାତୀୟ ସ୍ତରରେ ଭୋଟ ପାଇବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି ଏବଂ ପାହାଡ଼କୁ କର୍ପୋରେଟାନଙ୍କ ପାଇଁ କ୍ଷୀର ଦେଉଥିବା ଗାଈ ଭାବରେ ଦେଖୁଛନ୍ତି। ପାହାଡ଼ର ଲୋକମାନେ ସେମାନଙ୍କ ଭାଗ୍ୟ ନିର୍ମାତାମାନଙ୍କ ସହିତ ଅଧିକ ସହାନୁଭୂତିର ଆଶା କରୁଛନ୍ତି; ଯେଉଁମାନେ ଏହି କ୍ଷେତ୍ରରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ବିପର୍ଯ୍ୟୟ ପାଇଁ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ଦାୟୀ । ହିମାଳୟ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ଜାଣନ୍ତି ଯେ ଚାର ଧାମ ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ନିର୍ମାଣ ହେବାକୁ ଥିବା ଦେଶର ବହୁମୁଖୀ ରାଜପଥ, ରେଳ ନେଟ୍ୱର୍କ, ହେଲିପ୍ୟାଡ ଏବଂ ରାଜପଥ ହେଉଛି ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ଥୋପା ହୋଇଥିବା ବିକାଶ; ଯାହା ଶତାବ୍ଦୀର ପରିବେଶ ସନ୍ତୁଳନକୁ ବାଧା ଦେବ ଏବଂ ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକଙ୍କୁ ବିପଦ ସୃଷ୍ଟି କରିବ। ଭବିଷ୍ୟତରେ ସମ୍ପ୍ରଦାୟଗୁଡ଼ିକୁ ଆଗାମୀ ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି ବିପର୍ଯ୍ୟୟର ଅନ୍ଧ ଟନେଲରେ ଠେଲି ଦେବ। ଦିୱାଲୀ ଦିନରେ ମଧ୍ୟ ଟନେଲ ନିର୍ମାଣ କାର୍ଯ୍ୟ ଚାଲିଥିଲା – ହୋଲି, ଦିୱାଲୀ, ଇଦ, ଖ୍ରୀଷ୍ଟମାସ, ୧୫ ଅଗଷ୍ଟ ଏବଂ ୨୬ ଜାନୁୟାରୀ ସାରା ଦେଶରେ ଛୁଟିଦିନ। ଏହି ଦିନ ଲୋକମାନେ ସରକାରୀ, ଅଣ-ସରକାରୀ ଏବଂ ଘରୋଇ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ବନ୍ଦ କରି ଏହି ପର୍ବ ପାଳନ କରନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ନୂତନ ଭାରତରେ ଟନେଲ ଭିତରେ ଶ୍ରମିକ ନିୟୋଜିତ ହୋଇଥିଲେ। ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅମାନବୀୟ ଏବଂ ଶ୍ରମ ନିୟମର ଉଲ୍ଲଂଘନ। ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ କଥା ହେଉଛି ଭାରତ ସରକାରଙ୍କ ଜାତୀୟ ରାଜପଥ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ ନିଜେ ଶ୍ରମ ଆଇନକୁ ଖଣ୍ଡନ କରିବାରେ ନିୟୋଜିତ ଅଛି। ବିପର୍ଯ୍ୟୟ ପରିଚାଳନାରେ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଏଜେନ୍ସିଗୁଡ଼ିକର ଅଭିଜ୍ଞତା ନାହିଁ ଏହା ମଧ୍ୟ ପ୍ରମାଣିତ ହେଲା। ଏହି ଘଟଣାର ତଦାରଖ କରିବାକୁ ଉକ୍ତ ସ୍ଥାନ ପରିଦର୍ଶନ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ପୁଷ୍କର ସିଂ ଧାମି, ସଡ଼କ ଓ ରାଜପଥ ମନ୍ତ୍ରୀ ନିତୀନ ଗଡକରୀ ଏବଂ ଜେନେରାଲ (ଅବସରପ୍ରାପ୍ତ) ଭି.କେ. ସିଂ, ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟାଳୟର ଡେପୁଟି ସେକ୍ରେଟାରୀଙ୍କଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ ସଚିବ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଛୋଟ କିମ୍ବା ବଡ଼ ପ୍ରଗତି ଉପରେ ନଜର ରଖିଥିଲେ। ଏଥିମଧ୍ୟରେ ଏନ୍ଡିଆର୍ଏଫ୍, ଏସ୍ଡିଆର୍ଏଫ୍, ବିଆର୍ଓ, ଜାତୀୟ ରାଜପଥ ଏବଂ ଭିତ୍ତିଭୂମି ବିକାଶ ନିଗମ ଲିମିଟେଡ୍, ନବଯୁଗ, ତୈଳ ଏବଂ ପ୍ରାକୃତିକ ଗ୍ୟାସ୍ ନିଗମ, ତେହେରୀ ହାଇଡ୍ରୋ ଡେଭଲପମେଣ୍ଟ କର୍ପୋରେଶନ, ସତଲୁଜ ଜଳ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ନିଗମ, ରେଳ ବିକାଶ ନିଗମ ଲିମିଟେଡ୍, ଟ୍ରେଞ୍ଚଲେସ ଇଞ୍ଜିନିୟରିଂ ୱାର୍କସ ରହିଛି। ଉଦ୍ଧାର କର୍ମଚାରୀମାନେ ଫସି ରହିଥିବା ଶ୍ରମିକଙ୍କ ନିକଟରେ ପହଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ଏକକାଳୀନ ପାଞ୍ଚଟି ଯୋଜନା ଉପରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ରଣନୀତି ଫ୍ଲପ୍ ବୋଲି ପ୍ରମାଣିତ ହେଲା। ଶେଷରେ ରେଟ ହୋଲ ଖଣିଗୁଡ଼ିକ (ଯାହା ଦେଶରେ ଆଇନ ଦ୍ୱାରା ନିଷେଧ) ନିୟୋଜିତ କରାଯାଇଥିଲା ଏବଂ ସେତେବେଳେ ହିଁ ସଫଳତା ହାସଲ କରାଯାଇଥିଲା। ଏଭଳି ପରିସ୍ଥିତିରେ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠେ ଯେ ଦେଶର ସମସ୍ତ ଏଜେନ୍ସି ଏବଂ ବିପର୍ଯ୍ୟୟ ପରିଚାଳନା ବିଭାଗ କେବଳ ହାତୀର ଦାନ୍ତ, ଯାହା କେବଳ ଶୋ ପାଇଁ?
ସୁଜନପୁର, ଯାଜପୁର
ମୋ: ୯୩୪୮୭୬୮୮୧୨
