ପଲ୍ଲିଶ୍ରୀ ଦାଶ
ପୋଲିସ ସଂସ୍କାରର ମୂଳ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପୋଲିସ ଲୋକମାନଙ୍କ ସହ ବନ୍ଧୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ, ମାନବିକ ଅଧିକାର ଆଧାରିତ ବ୍ୟବହାର କରିବା ସହ ନିଜ କାମ ପାଇଁ ଉତ୍ତରଦାୟୀ ହେବା ଉଚିତ। ଏଥିପାଇଁ ପୋଲିସ ବିଭାଗର ମୂଲ୍ୟ, ସଂସ୍କୃତି, ନୀତି ଏବଂ ଅଭ୍ୟାସକୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିବା ଜରୁରୀ। ୧୮୬୧ ମସିହାରେ ହୋଇଥିବା ପୋଲିସ ଆଇନ ଆଜି ବି ପୋଲିସ ବିଭାଗରେ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରାଯାଉଛି।
୧୯୭୯ ମସିହାରେ ଜାତୀୟ ପୋଲିସ କମିଶନ ଦ୍ୱାରା କରାଯାଇଥିବା ମଡେଲ ପୋଲିସ ଆକ୍ଟରେ ନୂତନ ପୋଲିସ ଆକ୍ଟ ଗଠନ ପାଇଁ ଭାରତ ସରକାରଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ପ୍ରଦାନ କରିବାକୁ କହିଥିଲେ ଏବଂ ଏହା ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରିଥିଲେ କି ସମ୍ବିଧାନର ଧାରା ୧୪ ଅନୁଯାୟୀ ପୋଲିସ ତା’ର କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଆଇନ ପାଖରେ ଉତ୍ତରଦାୟୀ ରହିବ- କାରଣ କେହି ଆଇନଠାରୁ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ନୁହନ୍ତି। ୧୯୯୬ ମସିହାରେ ପୂର୍ବତନ ଡିଜିପି ପ୍ରକାଶ ସିଂ ସମ୍ବିଧାନର ଧାରା ୩୨ ଅନୁଯାୟୀ ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟରେ ଏକ ରିଟ୍ ପିଟିଶନ ଦାଖଲ କରି ପୋଲିସ ବିଭାଗରେ ସଂସ୍କାର ଆଣିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରିଥିଲେ। ୧୯୯୮ରେ କୋର୍ଟ ରିବେରୋ କମିଟି ଗଠନ କରିଥିଲେ, ଯାହା ୧୯୯୯ରେ ଏହାର ରିପୋର୍ଟ ଦାଖଲ କରିଥିଲା। ଏହା ପରେ ୨୦୦୦ ମସିହାରେ ପଦ୍ମନାଭୟା କମିଟି ରିପୋର୍ଟ ଆସିଥିଲା ଏବଂ ଶେଷରେ ପୋଲିସ ଆକ୍ଟ ଡ୍ରାଫ୍ଟିଂ କମିଟି (ପିଏଡିସି କିମ୍ବା ସୋଲି ସୋରାବଜୀ କମିଟି) ଗଠନ କରାଯାଇଥିଲା। ୨୦୦୬ରେ କୋର୍ଟ ଏହାର ରାୟ ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲେ, ଯାହା ସାଧାରଣତଃ ପ୍ରକାଶ ସିଂ ମାମଲା ଭାବରେ ଜଣାଶୁଣା। ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି ଯେ ପୋଲିସ ସଂସ୍କାର ହେବା ଆବଶ୍ୟକ। ରାଜ୍ୟ ଏବଂ କେନ୍ଦ୍ରଶାସିତ ଅଞ୍ଚଳକୁ ସାତଟି ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ ନିର୍ଦ୍ଦେଶାବଳୀ ଅନୁସରଣ କରିବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦିଆଯାଇଥିଲା, ଯାହା ସଂସ୍କାର ଆରମ୍ଭ କରିବ। କାର୍ଯ୍ୟନିର୍ବାହୀ ଆଦେଶ କିମ୍ବା ନୂତନ ପୋଲିସ ଆଇନ ମାଧ୍ୟମରେ କୋର୍ଟ ଏହାର ଆଦେଶକୁ ତୁରନ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ ବୋଲି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇଥିଲେ। ଏହି ନିର୍ଦ୍ଦେଶନାମାଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି-
ନିର୍ଦ୍ଦେଶନାମା ୧- ରାଜ୍ୟ ସରକାର ଏକ ରାଜ୍ୟ ସୁରକ୍ଷା ଆୟୋଗ ଗଠନ କରନ୍ତୁ, ନିଶ୍ଚିତ କରନ୍ତୁ ଯେ ପୋଲିସ ଉପରେ ଅଯଥା ପ୍ରଭାବ କିମ୍ବା ଚାପ ପ୍ରୟୋଗ କରିପାରୁ ନ ଥିବେ ଏବଂ ଏଥିପାଇଁ ବ୍ୟାପକ ନୀତି ନିର୍ଦ୍ଦେଶାବଳୀ ତିଆରି କରାଯିବା ସହ ରାଜ୍ୟ ପୋଲିସର କାର୍ଯ୍ୟଦକ୍ଷତାକୁ ମୂଲ୍ୟାଙ୍କନ କରାଯାଉ। ୨- ରାଜ୍ୟ ସରକାର ସୁନିଶ୍ଚିତ କରନ୍ତୁ ଯେ ପୋଲିସ ମହାନିର୍ଦ୍ଦେଶକଙ୍କ ନିଯୁକ୍ତି ମେରିଟ୍ ଆଧାରିତ ସ୍ବଚ୍ଛ ପ୍ରକ୍ରିୟା ମାଧ୍ୟମରେ ଏବଂ ସର୍ବନିମ୍ନ ଦୁଇ ବର୍ଷର କାର୍ଯ୍ୟକାଳ ରହିବା ଆବଶ୍ୟକ। ୩- ସୁନିଶ୍ଚିତ କର ଯେ ଅପରେଶନ ଡ୍ୟୁଟିରେ ଥିବା ଅନ୍ୟ ପୋଲିସ ଅଧିକାରୀଙ୍କୁ (ଏକ ଜିଲା ଦାୟିତ୍ୱରେ ଥିବା ପୋଲିସ ଅଧୀକ୍ଷକ ଏବଂ ପୋଲିସ ଦାୟିତ୍ୱରେ ଥିବା ଷ୍ଟେଶନ ହାଉସ ଅଫିସରଙ୍କ ସମେତ) ମଧ୍ୟ ସର୍ବନିମ୍ନ ଦୁଇ ବର୍ଷ କାର୍ଯ୍ୟକାଳ ଏକ ସ୍ଥାନରେ ଯୋଗାଇ ଦିଆଯାଉଛି। ୪- ପୋଲିସର ଅନୁସନ୍ଧାନ ଏବଂ ଆଇନ ଶୃଙ୍ଖଳା କାର୍ଯ୍ୟକୁ ପୃଥକ୍ କରନ୍ତୁ। ୫- ଡେପୁଟି ସୁପରିଣ୍ଟେଣ୍ଡେଣ୍ଟ ପଦବୀ ଏବଂ ଏହାର ତଳ ପାହ୍ୟାର ପୋଲିସ ଅଧିକାରୀଙ୍କ ସ୍ଥାନାନ୍ତର, ପୋଷ୍ଟିଂ, ପଦୋନ୍ନତି ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସେବା ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ବିଷୟ ସ୍ଥିର କରିବାକୁ ଏକ ପୋଲିସ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ବୋର୍ଡ ଗଠନ କରନ୍ତୁ। ୬- ଡେପୁଟି ସୁପରିଣ୍ଟେଣ୍ଡେଣ୍ଟ ପଦବୀ ତଥା ତଦୂର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ପୋଲିସ ଅଧିକାରୀଙ୍କ ବିରୋଧରେ ତଥା ପୋଲିସ ହେପାଜତରେ ନିର୍ଯାତନା କିମ୍ବା ବଳାତ୍କାର ଭଳି ଗୁରୁତର ଅସଦାଚରଣ ମାମଲାରେ ରାଜ୍ୟ ସ୍ତରରେ ପୋଲିସ ଅଭିଯୋଗ ପ୍ରାଧିକରଣ ଗଠନ କରନ୍ତୁ। ଗୁରୁତର ଅସଦାଚରଣ ମାମଲାରେ ଡେପୁଟି ସୁପରିଣ୍ଟେଣ୍ଡେଣ୍ଟ ପଦବୀ ତଳେ ଥିବା ପୋଲିସ କର୍ମଚାରୀଙ୍କ ବିରୋଧରେ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ଅଭିଯୋଗ ପାଇଁ ଜିଲା ସ୍ତର ଅନୁସନ୍ଧାନ ବୋର୍ଡ ଗଠନ କରାଯାଉ। ୭- ସର୍ବନିମ୍ନ ଦୁଇ ବର୍ଷର କାର୍ଯ୍ୟକାଳ ସହିତ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ପୋଲିସ ସଂଗଠନ(ସିପିଓ)ର ମୁଖ୍ୟ ଚୟନ ଏବଂ ସ୍ଥାନିତ ପାଇଁ ଏକ ପ୍ୟାନେଲ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବାକୁ ୟୁନିୟନ ସ୍ତରରେ ଏକ ଜାତୀୟ ସୁରକ୍ଷା ଆୟୋଗ ଗଠନ କରନ୍ତୁ। ନିର୍ଦ୍ଦେଶନାମା ୨ରେ ଏହା ଅଛି ଯେ ରାଜ୍ୟ ସରକାର ସୁନିଶ୍ଚିତ କରନ୍ତୁ, ଡିଜିପିଙ୍କ ନିଯୁକ୍ତି ମେରିଟ ଆଧାରିତ ସ୍ବଚ୍ଛ ପ୍ରକ୍ରିୟା ମାଧ୍ୟମରେ ସର୍ବନିମ୍ନ ଦୁଇ ବର୍ଷର କାର୍ଯ୍ୟକାଳ ସୁନିଶ୍ଚିନ୍ତ କରନ୍ତୁ। ଏହା ସ୍ବାଗତଯୋଗ୍ୟ ଯେ ରାଜ୍ୟ ସରକାର ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶନାମା ପାଳନ କରି ଡିଜିପିଙ୍କ ନିଯୁକ୍ତି ପାଇଁ ନାମ ସୁପାରିସ କରିଆସୁଛନ୍ତି। ବର୍ତ୍ତମାନ ପୋଲିସ ମହାନିର୍ଦ୍ଦେଶକଙ୍କ ନିଯୁକ୍ତି ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶାବଳୀ ଅନୁସାରେ କରାଯାଇଛି ଏବଂ ଏହା ସହ ରାଜ୍ୟ ସରକାର ଡିଆଇଜି ଓ ଏସ୍ପିମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟକାଳ ଏକ ସ୍ଥାନରେ ଯେପରି ନୂ୍ୟନତମ ଦୁଇ ବର୍ଷ ହେବ ତାହା ମଧ୍ୟ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରୁଛନ୍ତି କିନ୍ତୁ ଏହା ପ୍ରଶ୍ନବାଚୀ ସୃଷ୍ଟି କରୁଛି ଯେ ଅନ୍ୟ ଯେଉଁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶନାମାଗୁଡିକ ପୋଲିସ ସଂସ୍କାର ପାଇଁ ରାଜ୍ୟ ସରକାରଙ୍କୁ ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇଥିଲେ ଯାହା କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରିବାର ଥିଲା ତାହା ଆଜି ଯାଏ ହୋଇପାରିନାହିଁ।
ଓଡ଼ିଶା ସମେତ ରାଜ୍ୟଗୁଡିକ ମଡେଲ ପୋଲିସ ଆକ୍ଟ ୨୦୦୬ କିମ୍ବା ପ୍ରଚଳିତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସଂଶୋଧନ କରିବାରେ ବିଫଳ ହେବାରୁ ଗୃହ ବିଭାଗ ଅଧୀନରେ ଥିବା ସଂସଦୀୟ ଷ୍ଟାଣ୍ଡିଂ କମିଟି ଚିନ୍ତାପ୍ରକଟ କରି ସୂଚାଇ ଦେଇଥିଲେ ଯେ କେବଳ ୧୭ଟି ରାଜ୍ୟ ମଡେଲ ଆକ୍ଟ ପ୍ରଣୟନ କରିଛନ୍ତି କିମ୍ବା ସେମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସଂଶୋଧନ କରିଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଓଡ଼ିଶା ଏହି ତାଲିକାରୁ ଅନୁପସ୍ଥିତ ରହିଛି। ପୋଲିସ ସଂସ୍କାର କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରିବାରେ ଓଡ଼ିଶା ଅନ୍ୟ ରାଜ୍ୟ ତୁଳନାରେ ମନ୍ଥର ଗତି କରୁଥିବାବେଳେ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରାଜ୍ୟ ମଡେଲ ପୋଲିସ ଆକ୍ଟ ୨୦୦୬ ପ୍ରଣୟନ କରିଛନ୍ତି କିମ୍ବା ସେମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପରେ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ସଂଶୋଧନ କରିଛନ୍ତି।
ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନସଭାରେ ୨୦୧୫ ମସିହାରେ ଏକ ପୋଲିସ ସଂସ୍କାର ବିଲ୍ ପାରିତ ହୋଇଥିଲା, କିନ୍ତୁ ସେହି ବିଲ୍ରେ କିଛି ତ୍ରୁଟି ରହିଥିଲା, ସେଥିପାଇଁ ସାମାଜିକକର୍ମୀମାନେ ରାଜ୍ୟପାଳଙ୍କୁ ସ୍ମାରକପତ୍ର ପ୍ରଦାନ କରି ଏହି ବିଲ୍କୁ ଅଗ୍ରାହ୍ୟ କରିବାକୁ ନିବେଦନ କରିଥିଲେ। ତେଣୁ ଅଧିକ ଆଲୋଚନା ପାଇଁ ରାଜ୍ୟପାଳଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଫେରସ୍ତ କରାଯାଇଥିଲା। ଏହା ପୁଣି ବିଧାନସଭାକୁ ଫେରିବା ପରେ ଆଜି ଯାଏ ପୁଣି ପୋଲିସ ସଂସ୍କାର ବିଲ୍ ସଂଶୋଧନ ହୋଇ ପାରିତ ହୋଇପାରିନାହିଁ। ପୋଲିସ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଆବଶ୍ୟକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଣିବା ପାଇଁ ରାଜ୍ୟ ସରକାର ନୂଆ ପୋଲିସ ଆଇନ ପାଇଁ ତ୍ୱରିତ ପଦକ୍ଷେପ ନେବା ଜରୁରୀ।
ମୋ:୭୦୦୮୧୨୦୬୭୩
