Delimitation ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଦେଶରେ ପୁଣିଥରେ ରାଜନୀତି ତୀବ୍ର ହୋଇଛି। ତାମିଲନାଡୁ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ଏମକେ ଷ୍ଟାଲିନ ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ମାର୍ଚ୍ଚ 5 ରେ ଏକ ସର୍ବଦଳୀୟ ବୈଠକ ଡାକିଛନ୍ତି। ସେ କହିଛନ୍ତି ଯେ Delimitation ପରେ ତାମିଲନାଡୁରେ ସଂସଦୀୟ ଆସନ ସଂଖ୍ୟା ହ୍ରାସ ପାଇପାରେ। ଷ୍ଟାଲିନଙ୍କ ଏହି ବୟାନକୁ ଦକ୍ଷିଣ ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକର ଅନ୍ୟ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ସମର୍ଥନ କରିଛନ୍ତି। ଯଦି ରିପୋର୍ଟଗୁଡ଼ିକୁ ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ, ତେବେ 2025-26 ରେ ଜନଗଣନା ପରେ Delimitation ହୋଇପାରେ, ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା 2028 ସୁଦ୍ଧା ସମାପ୍ତ ହେବାର ସମ୍ଭାବନା ଅଛି।
Delimitation in India: ଏବେ ପ୍ରଶ୍ନ ହେଉଛି Delimitation କ’ଣ? ଏଥିରେ ଲୋକ ସଭା ଆସନ ସଂଖ୍ୟା କିପରି ବୃଦ୍ଧି ଏବଂ ହ୍ରାସ ପାଏ? ଦେଶରେ ଶେଷ ଥର ପାଇଁ ସୀମା ର୍ନିଦ୍ଧାରଣ କେବେ ଏବଂ କିପରି କରାଯାଇଥିଲା? ଆସନ୍ତୁ ଜାଣିବା
ପ୍ରଥମେ ଜାଣନ୍ତୁ Delimitation କ’ଣ?
ଦେଶର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜନଗଣନା ପରେ Delimitation କରାଯାଏ। ଏହା ଏକ ସାମ୍ବିଧାନିକ ପ୍ରକ୍ରିୟା। ତଥାପି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜନଗଣନା ପରେ ସୀମା ର୍ନିଦ୍ଧାରଣ ହେବା ଆବଶ୍ୟକ ନୁହେଁ। ଏହା ଏକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଯାହା ଅଧୀନରେ ଲୋକ ସଭା ଏବଂ ବିଧାନସଭା ର୍ନିବାଚନମଣ୍ଡଳୀ ର୍ନିଣ୍ଣୟ କରାଯାଏ। ଜନସଂଖ୍ୟାରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଅନୁସାରେ ସମସ୍ତ ନାଗରିକଙ୍କ ସମାନ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବା ଏହାର ମୁଖ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ। ଦେଶ ସୱାଧୀନତା ପରେ, ପ୍ରତି 10 ବର୍ଷରେ ଥରେ ଜନଗଣନା କରାଯାଇଆସୁଛି। କିନ୍ତୁ, ୨୦୧୧ ପରେ କୌଣସି ଜନଗଣନା ହୋଇନାହିଁ। ଜନଗଣନା ପରେ, ଯଦି କିଛି ଅଞ୍ଚଳରେ ଜନସଂଖ୍ୟା ବୃଦ୍ଧି ପାଏ କିମ୍ବା ହ୍ରାସ ପାଏ, ତେବେ ସୀମା ର୍ନିଦ୍ଧାରଣ ଅନୁଯାୟୀ ଲୋକ ସଭା ଏବଂ ବିଧାନସଭା ର୍ନିବାଚନମଣ୍ଡଳୀର ସୀମା ପୁନଃର୍ନିମାଣ କରାଯାଏ। ଏଥିରେ, ସମୟ ସହିତ ସହର ଏବଂ ସହରର ସୀମା ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୁଏ।
ଭାରତୀୟ ସମ୍ବିଧାନର ଧାରା 81(2) ରେ କୁହାଯାଇଛି ଯେ ଏକ ରାଜ୍ୟର ଜନସଂଖ୍ୟା ଏବଂ ସେହି ରାଜ୍ୟର ସଂସଦ ସଦସ୍ୟଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ମଧ୍ୟରେ ଅନୁପାତ ସମସ୍ତ ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ସମାନ ହେବା ଉଚିତ। ଏହା ଅନୁଯାୟୀ, ଅଧିକ ଜନସଂଖ୍ୟା ଥିବା ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକର ଏମପି ଅଧିକ ଏବଂ କମ ଜନସଂଖ୍ୟା ଥିବା ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକର ଏମପି କମ। ଦକ୍ଷିଣ ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ଏହି ଜିନିଷକୁ ଭୟ କରୁଛନ୍ତି। ଅନେକ ଦକ୍ଷିଣ ରାଜ୍ୟରେ ଜନସଂଖ୍ୟା ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ହ୍ରାସ ପାଇଛି। ଏପରି ପରିସ୍ଥିତିରେ, ଯଦି Delimitation ହୁଏ, ତେବେ ଏହି ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକର ଲୋକ ସଭା ଆସନ ମଧ୍ୟ ଜନସଂଖ୍ୟା ଅନୁସାରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇପାରେ।
ଦେଶରେ କେବେ Delimitation ହୋଇଥିଲା?
ଯେତେବେଳେ ଦେଶରେ Delimitation ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ଏକ ସୀମା ର୍ନିଦ୍ଧାରଣ କମିଶନ ଗଠନ କରାଯାଏ। ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଭାରତରେ ୧୯୫୨, ୧୯୬୩, ୧୯୭୩ ଏବଂ ୨୦୨୨ ମସିହାରେ ଚାରିଥର ସୀମା ର୍ନିଦ୍ଧାରଣ କମିଶନ ଗଠନ କରାଯାଇଛି। ବିଶେଷ କଥା ହେଉଛି ଏହି କମିଶନକୁ ସମ୍ବିଧାନ ଦ୍ୱାରା କ୍ଷମତା ଦିଆଯାଇଛି। କମିଶନଙ୍କ ନିଷ୍ପତ୍ତିକୁ କୌଣସି କୋର୍ଟରେ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କରାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ।
ଲୋକ ସଭା ଆସନରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ କେବେ ହୋଇଥିଲା?
ଦେଶ ସୱାଧୀନତା ପରେ, ୧୯୫୨ ମସିହାରେ ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ Delimitation ପ୍ରକ୍ରିୟା ହୋଇଥିଲା। ସେତେବେଳେ ଦେଶରେ ୪୮୯ ଲୋକ ସଭା ଆସନ ଥିଲା। ଏହା ପରେ, 1963 ମସିହାରେ ସୀମା ର୍ନିଦ୍ଧାରଣ ହୋଇଥିଲା, ଯାହା ପରେ ଲୋକ ସଭା ଆସନ ସଂଖ୍ୟା 522 ହୋଇଗଲା। ଏହା ପରେ, 1973 ମସିହାରେ ସୀମା ର୍ନିଦ୍ଧାରଣ ଅନୁଯାୟୀ, ଲୋକ ସଭା ଆସନ ସଂଖ୍ୟା 543 କୁ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲା। ୧୯୬୭ ମସିହାରେ, ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀ ୪୨ତମ ସମ୍ବିଧାନ ସଂଶୋଧନ ମାଧ୍ୟମରେ ୨୫ ବର୍ଷ ପାଇଁ ସୀମା ର୍ନିଦ୍ଧାରଣକୁ ନିଷେଧ କରିଥିଲେ। ଏହା ପରେ, 2001 ମସିହାରେ ଜନଗଣନା କରାଯାଇଥିଲା ଏବଂ 2002 ମସିହାରେ ସୀମା ର୍ନିଦ୍ଧାରଣ କମିଶନ ଗଠନ କରାଯାଇଥିଲା। ତଥାପି, ତତ୍କାଳୀନ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଅଟଳ ବିହାରୀ ବାଜପେୟୀ 84ତମ ସମ୍ବିଧାନ ସଂଶୋଧନ ଅଧୀନରେ ପୁଣି ଥରେ 25 ବର୍ଷର ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ଲଗାଇଥିଲେ। ଏହି ସାମ୍ବିଧାନିକ ସଂଶୋଧନ ଅନୁଯାୟୀ, ଦେଶରେ ଲୋକ ସଭା ଆସନ ସଂଖ୍ୟା କେବଳ 2026 ପରେ ବୃଦ୍ଧି କରାଯାଇପାରିବ।
