କାଠମାଣ୍ଡୁ,୬ା୫: ନେପାଳର ବାଲେନ ସରକାର ଭାରତକୁ ନାଲିଆଖି ଦେଖାଇଛନ୍ତି। ନେପାଳ ସରକାର ମାନସରୋବର ଯାତ୍ରାର ପଥକୁ କଡ଼ା ବିରୋଧ କରିଛନ୍ତି। ଏହା ଭାରତ ଏବଂ ନେପାଳ ମଧ୍ୟରେ ଲିପୁଲେଖ ବିବାଦକୁ ପୁଣି ଥରେ ଚର୍ଚ୍ଚାକୁ ଆଣିଛି। ଭାରତ ଏବଂ ଚାଇନା ଲିପୁଲେଖ ଘାଟ ଦେଇ କୈଳାସ ମାନସରୋବର ଯାତ୍ରା ପୁନଃ ଆରମ୍ଭ କରିବାକୁ ରାଜି ହୋଇଛନ୍ତି। ବାଲେନ ସରକାର କହିଛନ୍ତି, କାଠମାଣ୍ଡୁର ସମ୍ମତି ବିନା ଏହି ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ଆୟୋଜନ କରାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ, କାରଣ ଲିପୁଲେଖ ନେପାଳର ଅଂଶ।
ନେପାଳ ସରକାର ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଭାରତ ଏବଂ ଚାଇନା ଉଭୟକୁ କୂଟନୈତିକ ଚିଠି ପଠାଇଛନ୍ତି। ଭାରତ ପୂର୍ବରୁ ନେପାଳର ଦାବିକୁ ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନ କରିସାରିଛି। ଚାଇନା ମଧ୍ୟ ନେପାଳର ସ୍ଥିତି ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ କୌଣସି ପଦକ୍ଷେପ ନେଇନାହିଁ। ବିଶ୍ଳେଷକମାନେ ବିଶ୍ୱାସ କରନ୍ତି ଯେ, ଲିପୁଲେଖ ବିବାଦ ସମ୍ପର୍କରେ ନେପାଳ ଗତ କିଛି ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ଏପରି ପଦକ୍ଷେପ ନେଇଛି ଯାହା ପରିସ୍ଥିତିକୁ ଆହୁରି ତୀବ୍ର କରିଛି।
ବିବାଦର ମୂଳ ହେଉଛି ଲିମ୍ପିଆଧୁରା, ଲିପୁଲେଖ ଏବଂ କଳାପାଣିର ତ୍ରି-ସଂଯୋଗ, ଯାହା ଭାରତର ଅଂଶ ଏବଂ ଭାରତ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ। ନେପାଳ ଏହି ଅଞ୍ଚଳକୁ ଦାବି କରେ ଏବଂ ୧୮୧୬ର ସୁଗୌଲି ଚୁକ୍ତିନାମା କଥା କହେ। ନେପାଳ କହିଛି, ଭାରତ କିମ୍ବା ଚାଇନା ତାଙ୍କ ସମ୍ମତି ବିନା ଲିପୁଲେଖ ଦେଇ ବାଣିଜ୍ୟ କିମ୍ବା ଯାତ୍ରା କରିପାରିବେ ନାହିଁ।
ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ନରେନ୍ଦ୍ର ମୋଦି ତାଙ୍କ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ କାର୍ଯ୍ୟକାଳରେ ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗ ଉପରେ ଆଲୋଚନା କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ଥିଲେ। ତେଣୁ ସେ ୨୦୧୪ରେ ନେପାଳ ଗସ୍ତ କରିଥିଲେ। ସେହି ସମୟରେ, ଉଭୟ ଦେଶର ବୈଦେଶିକ ସଚିବମାନଙ୍କୁ ଆଲୋଚନା କରିବାର ଦାୟିତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଥିଲା। କିନ୍ତୁ ପରେ ଏପରି ପରିସ୍ଥିତି ସୃଷ୍ଟି ହେଲା ଯେ ଗୋଟିଏ ବି ବୈଠକ ହୋଇପାରିଲା ନାହିଁ। ମେ’ ୨୦୨୦ରେ ନେପାଳର ଓଲି ସରକାର ଏକ ପଦକ୍ଷେପ ନେଇ ପରିସ୍ଥିତିକୁ ଆହୁରି ଖରାପ କରିଦେଲା।
ଓଲି ସରକାର ନେପାଳର ସୀମା ମଧ୍ୟରେ ଏହି ତିନୋଟି ଅଞ୍ଚଳକୁ ଦର୍ଶାଇ ଏକ ମାନଚିତ୍ର ପ୍ରକାଶ କଲେ ଏବଂ ସଂସଦ ଏହି ମାନଚିତ୍ରକୁ ଅନୁମୋଦନ କଲେ। ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ, ଜୁନ୍ ୨୦୨୦ରେ, ନେପାଳ ଜାତୀୟ ପ୍ରତୀକରେ ମାନଚିତ୍ରକୁ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ଏହାର ସମ୍ବିଧାନ ସଂଶୋଧନ କଲା। ଭାରତ ଏହାର ଦୃଢ଼ ବିରୋଧ କରିଥିଲା।
