ତେହରାନ,୧୮।୪: ଇରାନ ଏବଂ ଚାଇନା ମଧ୍ୟରେ ବଢୁଥିବା ଘନିଷ୍ଠତା ଆମେରିକାର ଚିନ୍ତାକୁ ବୃଦ୍ଧି କରିଛି। ରିପୋର୍ଟ ଅନୁଯାୟୀ, ଗତ ତିନି ଦଶନ୍ଧି ଧରି, ଇରାନ ଚାଇନାର ବୈଷୟିକ ସହାୟତାରେ ଏହାର କ୍ଷେପଣାସ୍ତ୍ର ଏବଂ ସାମରିକ କ୍ଷମତାକୁ ଯଥେଷ୍ଟ ବୃଦ୍ଧି କରିଛି। ସାମ୍ପ୍ରତିକ ସଂଘର୍ଷରେ ବ୍ୟବହୃତ ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର ପୁଣି ଥରେ ଏହି ସହଯୋଗ ସମ୍ପର୍କରେ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠାଇଛି।
ଆମେରିକା ଏବଂ ଇସ୍ରାଏଲ ସହିତ ଜଡିତ ସାମ୍ପ୍ରତିକ ସଂଘର୍ଷରେ, ଇରାନ ପୋର୍ଟେବଲ ଏୟାର ଡିଫେନ୍ସ ମିସାଇଲ ସିଷ୍ଟମ (MANPADS) ଏବଂ ‘ନୂର’ ପରି ଜାହାଜ-ବିରୋଧୀ କ୍ଷେପଣାସ୍ତ୍ର ନିୟୋଜିତ କରିଥିଲା। ଏହା ସହିତ, ବେଇଡୋ ନାଭିଗେସନ ସିଷ୍ଟମ – ଯାହାକୁ ଆମେରିକାର GPS ର ବିକଳ୍ପ ଭାବରେ ବିବେଚନା କରାଯାଏ – ମଧ୍ୟ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଥିଲା।
ଆମେରିକୀୟ ଗୁଇନ୍ଦା ସଂସ୍ଥାଗୁଡ଼ିକ ସନ୍ଦେହ କରୁଛନ୍ତି ଯେ ଚାଇନା ଏହି ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର ଏବଂ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟାରେ ଇରାନକୁ ସହାୟତା କରିଛି। ତଥାପି, ଚାଇନା ଏହି ଅଭିଯୋଗଗୁଡ଼ିକୁ ଖଣ୍ଡନ କରିଛି। ରିପୋର୍ଟ ଅନୁଯାୟୀ, 1990 ଦଶକ ପରଠାରୁ, ଚାଇନା ସିଧାସଳଖ ସମାପ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର ବିକ୍ରୟ କରିବା ପରିବର୍ତ୍ତେ ଇରାନକୁ ସାମରିକ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ସହାୟତା ପ୍ରଦାନ କରିବା ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଦେଇଛି।
1980 ଦଶକରେ ଇରାନ-ଇରାକ ଯୁଦ୍ଧ ସମୟରେ, ଚାଇନା ଇରାନକୁ ବ୍ୟାପକ ପରିମାଣରେ ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର ବିକ୍ରି କରିଥିଲା। ଏଥିରେ କ୍ଷେପଣାସ୍ତ୍ର, ଲଢ଼ୁଆ ବିମାନ, ଟ୍ୟାଙ୍କ ଏବଂ ଆକ୍ରମଣ ରାଇଫଲ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ଥିଲା। ଷ୍ଟକହୋମ ଇଣ୍ଟରନ୍ୟାସନାଲ ପିସ ରିସର୍ଚ୍ଚ ଇନଷ୍ଟିଚ୍ୟୁଟ (SIPRI) ଅନୁଯାୟୀ, ଏହି ବିକ୍ରି 1982 ରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ 1987 ରେ ଶୀର୍ଷରେ ପହଞ୍ଚିଥିଲା।
ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ଭାବରେ, ଚାଇନା ଇରାକକୁ ମଧ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର ବିକ୍ରି କରିଥିଲା, ଯାହା ଫଳରେ ଉଭୟ ଦେଶ ପରସ୍ପର ବିରୁଦ୍ଧରେ ଚାଇନା ନିର୍ମିତ ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରିଥିଲେ। ସେହି ସମୟରେ, ଆମେରିକାର ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ରୋନାଲ୍ଡ ରିଗାନ ଚାଇନା ଦ୍ୱାରା ନିର୍ବାହିତ ଏହି ଭୂମିକାର ବିରୋଧ କରିଥିଲେ।
ଯୁଦ୍ଧ ପରେ, ଇରାନ ଏହାର ଘରୋଇ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ଶିଳ୍ପକୁ ସୁଦୃଢ଼ କରିବା ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଦେଇଥିଲା – ଏକ ପ୍ରୟାସ ଯେଉଁଥିରେ ଚାଇନା ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲା। ଇରାନ ଚାଇନା C-802 କ୍ଷେପଣାସ୍ତ୍ରରୁ ପ୍ରାପ୍ତ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ବ୍ୟବହାର କରି ‘ନୂର’ ଜାହାଜ ବିରୋଧୀ କ୍ଷେପଣାସ୍ତ୍ର ବିକଶିତ କରିଥିଲା। ସେଣ୍ଟର ଫର୍ ଷ୍ଟ୍ରାଟେଜିକ ଆଣ୍ଡ ଇଣ୍ଟରନ୍ୟାସନାଲ ଷ୍ଟଡିଜ (CSIS)ର ବିଶେଷଜ୍ଞ ବ୍ରାଏନ ହାର୍ଟଙ୍କ ଅନୁଯାୟୀ, ଚାଇନା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଇରାନକୁ ଏହାର କ୍ଷେପଣାସ୍ତ୍ର କ୍ଷମତା ବୃଦ୍ଧି କରିବାରେ ସହାୟତା କରିଆସୁଛି। ଏହି ସହଯୋଗ ମାଧ୍ୟମରେ, ଇରାନ ଧୀରେ ଧୀରେ ଏକ ଆତ୍ମନିର୍ଭରଶୀଳ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବା ଦିଗରେ ଅଗ୍ରସର ହୋଇଛି।
2000 ଦଶକରୁ, ଚାଇନା ଇରାନକୁ ‘ଦ୍ୱୈତ-ବ୍ୟବହାର’ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ଯୋଗାଇବା ଆରମ୍ଭ କରିଛି – ଯାହା ବେସାମରିକ ଏବଂ ସାମରିକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇପାରିବ। ୨୦୦୬ ମସିହାରେ ଇରାନର ପରମାଣୁ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଉପରେ ଜାତିସଂଘ ଦ୍ୱାରା ଲାଗୁ ହୋଇଥିବା ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ସତ୍ତ୍ୱେ ଏହି ସହଯୋଗ ଜାରି ରହିଥିଲା।
ଏହି ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟାରେ କ୍ଷେପଣାସ୍ତ୍ର ଇନ୍ଧନ, ଡ୍ରୋନ ଉପାଦାନ, ରେଡିଓ-ଫ୍ରିକ୍ୱେନ୍ସି ସଂଯୋଗକାରୀ ଏବଂ ଟରବାଇନ ବ୍ଲେଡ ସହିତ ଜଡିତ ରାସାୟନିକ ପଦାର୍ଥ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ – ଯାହା ମାଧ୍ୟମରେ ଇରାନ ଏହାର କ୍ଷେପଣାସ୍ତ୍ର ଏବଂ ଡ୍ରୋନ ପ୍ରଣାଳୀକୁ ସୁଦୃଢ଼ କରିଛି।
ଆମେରିକାର ଚିନ୍ତା କାହିଁକି ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି?
ଆମେରିକାର ଟ୍ରେଜେରୀ ବିଭାଗ ଅନେକ ଚାଇନା ଏବଂ ହଂକଂ-ଭିତ୍ତିକ କମ୍ପାନୀ ଉପରେ ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ଲଗାଇଛି। ଏହି ସଂସ୍ଥାଗୁଡ଼ିକ ଇରାନକୁ କ୍ଷେପଣାସ୍ତ୍ର ଏବଂ ଡ୍ରୋନ ଉପାଦାନ ଯୋଗାଣ କରୁଥିବା ଅଭିଯୋଗ ହୋଇଛି। ଏହା ବ୍ୟତୀତ, ଆମେରିକା ମଧ୍ୟ ସନ୍ଦେହ କରୁଛି ଯେ ଇରାନ ସାମରିକ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଚାଇନାର ବେଇଡୋ ନାଭିଗେସନ ସିଷ୍ଟମକୁ ବ୍ୟବହାର କରୁଛି।
