ଭାରତ ଭଳି ବିକାଶଶୀଳ ଦେଶରେ ଶିକ୍ଷାକୁ ସର୍ବଦା ରାଷ୍ଟ୍ର ଗଠନର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ମାଧ୍ୟମ ବୋଲି ବିଚାର କରାଯାଇଛି । ହେଲେ ବିଡମ୍ବନାର ବିଷୟ , ଏବେ ଭାରତରେ କାର୍ କିଣିବା ସହଜ ହେଉଥିବାବେଳେ ଉଚ୍ଚ ଶିକ୍ଷା ପାଇବା କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ ଓ ବ୍ୟୟବହୁଳ ହୋଇଚାଲିଛି। ବ୍ୟାଙ୍କ ଆପଣଙ୍କୁ ନୂଆ କାର୍ କିଣିବା ପାଇଁ ଆକର୍ଷଣୀୟ ସୁଧ ହାରରେ ତୁରନ୍ତ ଋଣ ଦେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଯାଉଛି, କିନ୍ତୁ ସେହି ବ୍ୟାଙ୍କ ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ଛାତ୍ରକୁ ଶିକ୍ଷା ଋଣ ଦେଉଛି, ସେତେବେଳେ ସୁଧ ହାର ବଢ଼ିଯାଏ, ନିୟମ କଠୋର ହୋଇଯାଏ ଏବଂ ଭବିଷ୍ୟତକୁ ବିପଜ୍ଜନକ ମାନି ନିଆଯାଏ। ଏହି ପରିସ୍ଥିତି କେବଳ ବ୍ୟାଙ୍କିଙ୍ଗ ପ୍ରଣାଳୀର ବୈଷୟିକ ସମସ୍ୟା ନୁହେଁ, ବରଂ ଆମର ସାମାଜିକ ଓ ଆର୍ଥିକ ପ୍ରାଥମିକତା ଉପରେ ଏହା ଏକ ଗମ୍ଭୀର ପ୍ରଶ୍ନବାଚୀ ମଧ୍ୟ।
ଭାରତରେ ଉଚ୍ଚଶିକ୍ଷାର ଖର୍ଚ୍ଚ ସାଧାରଣ ପରିବାରର ସାମର୍ଥ୍ୟଠାରୁ ବାହାରକୁ ଚାଲିଯାଉଛି। ମେଡିକାଲ, ଇଞ୍ଜିନିୟରିଂ, ମ୍ୟାନେଜମେଣ୍ଟ, ଲ’, ଘରୋଇ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟରେ ପାଠପଢା କିମ୍ବା ବିଦେଶରେ ଶିକ୍ଷା, ପ୍ରତିଟି କ୍ଷେତ୍ରରେ ଫିସ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଟଙ୍କାରେ ପହଞ୍ଚିଗଲାଣି। ମଧ୍ୟବିତ୍ତ ପରିବାର ନିଜ ପିଲାଙ୍କ ପାଠପଢା ପାଇଁ ବର୍ଷ ବର୍ଷର ସଞ୍ଚୟ ଖର୍ଚ୍ଚ କରିଦେଉଛନ୍ତି, ଗହଣା ବିକ୍ରି କରୁଛନ୍ତି, ଭବିଷ୍ୟ ନିଧି ଭାଙ୍ଗୁଛନ୍ତି, ତଥାପି ଶିକ୍ଷା ଋଣ ନେବାକୁ ପଡୁଛି। ଦୁଃଖର କଥା, ଯେଉଁ ଶିକ୍ଷା ଦ୍ୱାରା ଜଣେ ଯୁବକର ଭବିଷ୍ୟତ ଗଢିବାକୁ ହେବ, ତାହା ଉପରେ ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ସୁଧର ବୋଝ ଲଦି ଦିଆଯାଉଛି। କାର୍ ଲୋନର ସୁଧ ହାର ଅନେକ ସମୟରେ ଶିକ୍ଷା ଋଣଠାରୁ କମ ହୋଇଥାଏ । ଅର୍ଥାତ ଏକ ଉପଭୋକ୍ତା ବସ୍ତୁ କିଣିବା ଶିକ୍ଷା ପାଇବାଠାରୁ ଶସ୍ତା ପଡୁଛି।
ବ୍ୟାଙ୍କିଙ୍ଗ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ଯୁକ୍ତି ହେଉଛି ଯେ କାର୍ ଲୋନ ସୁରକ୍ଷିତ, କାରଣ କାର୍ ବ୍ୟାଙ୍କ ପାଇଁ ବନ୍ଧକ ସମ୍ପତ୍ତି ଭାବରେ କାମ କରେ। ଯଦି ଋଣ ନେଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ପଇସା ପରିଶୋଧ ନ କରନ୍ତି, ତେବେ କାର୍ ଜବତ କରାଯାଇପାରିବ। କିନ୍ତୁ ଶିକ୍ଷା ଋଣରେ ବ୍ୟାଙ୍କ ପାଖରେ କୌଣସି ଭୌତିକ ସମ୍ପତ୍ତି ନ ଥାଏ। ସେଠାରେ କେବଳ ଛାତ୍ରର ଯୋଗ୍ୟତା, ତା’ର ଡିଗ୍ରୀ ଏବଂ ତା’ର ଭବିଷ୍ୟତ ଥାଏ। ସେଥିପାଇଁ ବ୍ୟାଙ୍କ ଏହାକୁ ବିପଜ୍ଜନକ ନିବେଶ ବୋଲି ମାନେ । ଏହି ଯୁକ୍ତି ବ୍ୟାଙ୍କିଙ୍ଗ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଠିକ ମନେହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଜାତୀୟ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସଂକୀର୍ଣ୍ଣ। ଯେକୌଣସି ରାଷ୍ଟ୍ର ପାଇଁ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ନିବେଶ ହେଉଛି ତା’ର ଯୁବପିଢ଼ି । ଜଣେ ଛାତ୍ର ଯେତେବେଳେ ଡାକ୍ତର, ଇଞ୍ଜିନିୟର, ବୈଜ୍ଞାନିକ, ଶିକ୍ଷକ, ଗବେଷକ କିମ୍ବା ପ୍ରଶାସକ ହୁଏ, ତେବେ ସମାଜ ତାହା ଦ୍ୱାରା ଉପକୃତ ହୁଏ। ଏଭଳି ସ୍ଥିତିରେ ଶିକ୍ଷା ଋଣକୁ କେବଳ ବ୍ୟାପାରିକ ଉତ୍ପାଦ ଭଳି ଦେଖିବା ଦୂରଦର୍ଶିତା କୁହାଯିବ ନାହିଁ।
ଶିକ୍ଷା ଋଣ କେବଳ ଆର୍ଥିକ ସହାୟତା ନୁହେଁ, ବରଂ ମାନସିକ ଚାପର କାରଣ ମଧ୍ୟ ହେଉଛି। ଅନେକ ଲକ୍ଷ ଛାତ୍ର ପାଠପଢ଼ା ଶେଷ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ଇଏମଆଇ ଏବଂ ସୁଧ ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ୁଛନ୍ତି। ଚାକିରି ପାଇବା ପୂର୍ବରୁ କରଜର ଭୟ ତାଙ୍କୁ ବିବ୍ରତ କରୁଛି। ଅନେକ ଛାତ୍ର ନିଜର ରୁଚି ଏବଂ ପ୍ରତିଭା ଅନୁସାରେ କ୍ୟାରିଅର ବାଛିବା ପରିବର୍ତ୍ତେ କେବଳ ଅଧିକ ଦରମା ଥିବା ଚାକିରି ଆଡକୁ ଦୌଡ଼ୁଛନ୍ତି, ଯେପରି ସେମାନେ ଋଣ ଶୁଝିପାରିବେ। ଫଳସ୍ବରୂପ ଗବେଷଣା, ଅଧ୍ୟାପନା, ସାହିତ୍ୟ, ସାମାଜିକ ସେବା ଏବଂ କଳା ଭଳି କ୍ଷେତ୍ରରେ ପ୍ରତିଭାବାନ୍ ଯୁବକଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା କମିବାରେ ଲାଗିଛି । ସମାଜ ଧୀରେ ଧୀରେ କେବଳ ଦରମା ଭିତ୍ତିକ ସଫଳତାର ସମର୍ଥକ ହୋଇଚାଲିଛି ।
ଏହି ସମସ୍ୟାର ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରଭାବ ଭାରତୀୟ ମଧ୍ୟବିତ୍ତ ଶ୍ରେଣୀ ଉପରେ ପଡୁଛି। ଆର୍ଥିକ ରୂପେ ସମ୍ପନ୍ନ ପରିବାର ମହଙ୍ଗା ଶିକ୍ଷାର ଖର୍ଚ୍ଚ ସହଜରେ ଉଠାଇ ନିଅନ୍ତି। ଗରିବ ବର୍ଗ ପାଇଁ ସରକାରଙ୍କ କିଛି ଯୋଜନା ଏବଂ ଛାତ୍ରବୃତ୍ତି ଉପଲବ୍ଧ ଥାଏ। କିନ୍ତୁ ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ସଂଘର୍ଷ ସେହି ବର୍ଗକୁ କରିବାକୁ ପଡେ ଯିଏ ‘ଗରିବ’ ଶ୍ରେଣୀରେ ଆସେ ନାହିଁ, ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଟଙ୍କାର ଫିସ ବହନ କରିବାକୁ ସମର୍ଥ ହୁଏ ନାହିଁ। ଏଭଳି ପରିବାର ପାଇଁ ଶିକ୍ଷା ଋଣ ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ ହୋଇଯାଏ। ଜଣେ ବାପା ନିଜର ସାରା ଜୀବନର ରୋଜଗାର ପୁଅ କିମ୍ବା ଝିଅର ପାଠପଢାରେ ଲଗାଇ ଦିଏ, ଏହି ଆଶାରେ ଯେ ଶିକ୍ଷା ଭବିଷ୍ୟତକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରିବ। କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ସେହି ଶିକ୍ଷା ଉପରେ ଭାରୀ ସୁଧ ଲାଗିଯାଏ, ସେତେବେଳେ ସେହି ସ୍ବପ୍ନ ଆର୍ଥିକ ବୋଝରେ ପରିଣତ ହେବାରେ ଲାଗେ।
ଭାରତରେ ଶିକ୍ଷାର ଘରୋଇକରଣ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ବଢିଛି। ସରକାରୀ ଶିକ୍ଷାନୁଷ୍ଠାନ ଗୁଡିକରେ ସୀମିତ ସିଟ୍ ଯୋଗୁ ଅନେକ ଲକ୍ଷ ଛାତ୍ରୀଛାତ୍ରଙ୍କୁ ଘରୋଇ କଲେଜର ଆଶ୍ରୟ ନେବାକୁ ପଡୁଛି। ସେଠାରେ ଫିସ ଏତେ ଅଧିକ ଯେ ସାଧାରଣ ପରିବାର ପାଇଁ ବିନା ଋଣରେ ପାଠପଢା ସମ୍ଭବ ହୁଏ ନାହିଁ। ଅନେକ ସମୟରେ ଛାତ୍ରୀଛାତ୍ର କେବଳ ଫିସ ଏବଂ ସୁଧ ପାଇଁ ନିଜର ସ୍ବପ୍ନର ଅନୁଷ୍ଠାନ ଛାଡି ଦିଅନ୍ତି। ପ୍ରତିଭା ଆର୍ଥିକ କ୍ଷମତା ସାମ୍ନାରେ ହାରିଯାଏ। ଏହି ପରିସ୍ଥିତି ଯେକୌଣସି ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ଏବଂ ପ୍ରଗତିଶୀଳ ସମାଜ ପାଇଁ ଚିନ୍ତାଜନକ।
ଏଭଳି ସ୍ଥିତିରେ ଯଦି ଶିକ୍ଷା ମହଙ୍ଗା ଏବଂ ଋଣ ବୋଝରେ ଗତି କରିବ, ତେବେ ସାମାଜିକ ଅସମାନତା ବଢିବ। ଯେଉଁ ପରିବାର ଆର୍ଥିକ ରୂପେ ମଜଭୁତ, ସେମାନେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଯିବେ, ଯେତେବେଳେ କି ସୀମିତ ସାଧନ ଥିବା ପ୍ରତିଭାବାନ୍ ଛାତ୍ରୀଛାତ୍ର ପଛରେ ରହିଯିବେ। ଏହା କେବଳ ବ୍ୟକ୍ତିର ହାନି ହେବ ନାହିଁ, ବରଂ ଦେଶ ନିଜର ସମ୍ଭାବ୍ୟ ପ୍ରତିଭା ହରାଇବ।
ଭାରତ ସରକାରଙ୍କୁ ଏହି ଦିଗରେ ଗମ୍ଭୀର ଓ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ପଦକ୍ଷେପ ନେବାର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଛି। ସର୍ବପ୍ରଥମେ ଶିକ୍ଷା ଋଣର ସୁଧ ହାରକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ କରାଯିବା ଉଚିତ। ଯଦି ସରକାର ବାହନ ଶିଳ୍ପ, ରିଏଲ ଇଷ୍ଟେଟ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିବା ପାଇଁ ବିଶେଷ ଆର୍ଥିକ ନୀତି ପ୍ରଣୟନ କରିପାରୁଛନ୍ତି, ତେବେ ଶିକ୍ଷା ଭଳି ମୌଳିକ କ୍ଷେତ୍ର ପାଇଁ ଅଲଗା ଆର୍ଥିକ ନୀତି କାହିଁକି ପ୍ରଣୟନ କରାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ? ଶିକ୍ଷା ଋଣ ଉପରେ ସୁଧ ସର୍ବନିମ୍ନ ହେବା ଉଚିତ ଏବଂ ପାଠପଢା ଶେଷ ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୁଧ ସ୍ଥଗିତ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଲାଗୁ କରାଯିବା ଉଚିତ। ଏହା ବ୍ୟତୀତ ରୋଜଗାର ମିଳିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଋଣ ପରିଶୋଧରେ ନମନୀୟତା ରହିବା ଉଚିତ । ବର୍ତ୍ତମାନ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଅନେକ ଛାତ୍ରୀଛାତ୍ରଙ୍କ ଉପରେ ଡିଗ୍ରୀ ଶେଷ ହେବା ମାତ୍ରେ ଇଏମଆଇର ଚାପ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଯାଏ, ଯେତେବେଳେ କି ଚାକିରି ପାଇବାକୁ ସମୟ ଲାଗିପାରେ। ଏହି ମାନସିକ ଚାପ ଯୁବକମାନଙ୍କ ଶକ୍ତି ଏବଂ ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସ ଉଭୟକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରେ।
ମାନସ କୁମାର କର
କୋତାଙ୍ଗ, କୋଣାର୍କ
ମୋ: ୭୩୮୧୩୮୨୨୧୦
