କାଉ କଳା, କୋଇଲି ମଧ୍ୟ କଳା। ଯଦି କୌଣସି କାରଣରୁ ଉଭୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଝଗଡ଼ା ଲାଗେ କାଉ କହେ ମୁଁ ବଡ଼, କୋଇଲି ମଧ୍ୟ କୁହେ ସିଏ ବଡ଼। କେହି କାହାକୁ ଛାଡ଼ିବାର ନୁହନ୍ତି। କାଉ କହେ ମୁଁ ଯଦି ସକାଳେ ଓ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ କା’ କା’ ରାବନ୍ତି ନାହିଁ ତା’ହେଲେ ହୁଏତ ଲୋକମାନେ ଠିକ୍ ସମୟରେ ଶେଯ ଛାଡ଼ନ୍ତେ ନାହିଁ କି ସନ୍ଧ୍ୟାବତି ମଧ୍ୟ ଠିକ୍ ସମୟରେ ଦିଆଯାଆନ୍ତା ନାହିଁ। ସକାଳୁ ସନ୍ଧ୍ୟା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ଅଳିଆ ଆବର୍ଜନା ସଫା କରୁଛି ବୋଲି ମଣିଷଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ପଶୁ-ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତେ ଆରାମରେ ରହୁଛନ୍ତି। ମୁଁ ଆଉ କେଉଁ ପଶୁ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଭଳି ପଲପଲ ପିଲାଛୁଆ ଜନ୍ମ କରି ନିଜର ବଂଶବିସ୍ତାର କରି ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ଦୁଃଖ କିମ୍ବା ବିନାଶର କାରଣ ସାଜେ ନାହିଁ । ଆମକୁ ‘କାକବନ୍ଧ୍ୟା’ ଭଳି ଅପବାଦ ମିଳିଲେ ମଧ୍ୟ ପୁଅ ହେଉ କି ଝିଅ ହେଉ ଆମେ ଥରକରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇଥାଉ। କୋଇଲି ଲୋ’ ତୁ ଭଲ ଭାବରେ ଜାଣିଛୁ ମୋ ପାଇଁ ତୋର ବଂଶରକ୍ଷା ହୋଇପାରିଛି। ତୁ କେବଳ ଅଣ୍ଡା ଦେବା ଶିଖିଛୁ କିନ୍ତୁ ତାକୁ କେମିତି ପାଳିପୋଷି ଯନତ୍ ନେଇ ଛୁଆ କରିହେବ ସେ କଥା ତୋତେ ଆଦୌ ଜଣାନାହିଁ। ମୋତେ ଯାହା ଲଜ୍ଜା ନାହିଁ ତୋ ଅଣ୍ଡାର ଯନତ୍ନେଇ ମୁଁ ଛୁଆ କରୁଛି। ଆରେ ! ପିଲାମାନଙ୍କ ପାଖରୁ ତୁମେମାନେ ମା’ ବାପା ଡାକ ଶୁଣିବ କିନ୍ତୁ ମୁଁ ସାତ ପର ହୋଇଯିବି। କୃତଜ୍ଞତାର କ’ ଅକ୍ଷର ତୁମମାନଙ୍କୁ ଜଣା ନାହିଁ। ପର ଗାଲରେ ପିଠା ଖାଇବା ଭାରି ସହଜ, କିନ୍ତୁ ଚାଉଳ ବିରି ବତୁରାଇ ତାକୁ ବାଟି ତାଉଆରେ ପିଠା ବନାଇ ଖାଇବାରେ ଯେଉଁ କଷ୍ଟ ସେ କଥା ତୁମେମାନେ କାହୁଁ ଜାଣିବ ? ଏତକ ଶୁଣୁ ଶୁଣୁ କୋଇଲି ଆଉ କି ଛାଡେ, ସିଏ କହେ ରେ କାଉ! ତୋର କର୍କଶ ରାବ ଶୁଣି ଲୋକମାନେ କିଛି ଅଶୁଭ ଘଟଣା ଘଟିବ ବୋଲି ପରା ଆଶଙ୍କା କରି ଥାଆନ୍ତି। ହେଇ ଦେଖ ! ମୋର ସ୍ବର ମଧୁର ଆଉ ମୋର କୁହୁତାନ ଶୁଣିବା ପାଇଁ ଲୋକମାନେ କେତେ ବାଇଆ! ତେଣୁ ଯେଉଁ ଲୋକମାନଙ୍କର କଣ୍ଠ ମଧୁର ଥାଏ ସେମାନଙ୍କୁ କୋକିଳ କଣ୍ଠ ବୋଲି ଅଭିହିତ କରାଯାଇଥାଏ। ଆମର ପତି ପନତ୍ୀ ସମ୍ପର୍କ ମଧୁର। ମା’ କୋଇଲିର ସ୍ବରଠାରୁ ପୁରୁଷ କୋଇଲିର ସ୍ବର ମଧୁର, କିନ୍ତୁ ତାକୁ ନେଇ ଆମ ଭିତରେ ମନାନ୍ତର ନ ଥାଏ। ଆମ ସମ୍ପର୍କର ପବିତ୍ରତାକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ବିବାହ ପୂର୍ବରୁ କନ୍ୟାମାନେ କୋଇଲି ବୁଡ଼ (ବାଡ଼ୁଅପାଣି ଗାଧୁଆ) ପକାଇ ଥାଆନ୍ତି। କେବଳ ସେତିକି ନୁହେଁ ମୋର ମହତ୍ତ୍ୱ ଏବଂ ଗୁରୁତ୍ୱକୁ ଉପଲବ୍ଧି କରି ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରରେ ମଧ୍ୟ ‘କୋଇଲି ବୈକୁଣ୍ଠ’ ଭଳି ଅତି ମର୍ଯ୍ୟାଦାବନ୍ତ ସ୍ଥାନ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରାଯାଇଛି।
ଏସବୁ କଳି ଗଣ୍ଡଗୋଳ ଶୁଣି ସେଠାରେ ପହଞ୍ଚତ୍ଗଲା ‘କଜଳପାତି’ ଯାହାର ରଙ୍ଗ ମଧ୍ୟ କଳା। ଯେହେତୁ କଳିଗୋଳ ଲାଗୁଥିବା ଉଭୟ ପକ୍ଷଙ୍କର ରଙ୍ଗ କଳା, ତେଣୁ ତାକୁ ମଧ୍ୟସ୍ଥ ବା ଭଦ୍ରଲୋକି କରିବା ପାଇଁ କଷ୍ଟ ହେଲା ନାହିଁ। କାରଣ ଉଭୟ ପକ୍ଷରେ ତା’ର ଗ୍ରହଣୀୟତା ମଧ୍ୟ ଥିଲା। ଫରକ ଏତିକି ଥିଲା କାଉ ମୁହଁରେ କାଉକୁ ଟେକିବା ପୁଣି କୋଇଲି ମୁହଁରେ କୋଇଲିକୁ ପ୍ରଶଂସା କରିବାର କଳା କଜଳପାତିକୁ ଜଣାଥିଲା। ତା’ଛଡ଼ା ପକ୍ଷୀ ସମାଜ ମଧ୍ୟରେ ଯଦି ଏକତା ନ ରହିବ ତା’ହେଲେ ହୁଏତ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରିବାର ସୁଯୋଗ ମିଳି ଯାଇପାରେ। ପକ୍ଷୀ ସମାଜରେ ଶାନ୍ତି, ଶୃଙ୍ଖଳା ତଥା ଏକତା ବଜାୟ ରହିବା ସହିତ ବାହ୍ୟ ଆକ୍ରମଣରୁ ନିଜକୁ ବଞ୍ଚାଇବାର ଏହି ତଥାକଥିତ ପ୍ରୟାସକୁ ଅନ୍ୟ ପକ୍ଷୀମାନେ ମଧ୍ୟ ସମର୍ଥନ କରିବାକୁ ଚାଲି ଆସିଲେ। ଏକଥା କହିବା ବାହୁଲ୍ୟ ମାତ୍ର, ଏଠାରେ କଜଳପାତିକୁ ମଧ୍ୟସ୍ଥତା କରିବା ପାଇଁ ନା କାଉ ଡାକିଥାଏ ନା କୋଇଲି ଡାକିଥାଏ। ତେବେ ନିଜର ଗରିମା ବା ଗୁରୁତ୍ୱ ବଜାୟ ରଖିବା ପାଇଁ ହେଉ କିମ୍ବା ପକ୍ଷୀ ସମାଜର ବୃହତ୍ ସ୍ବାର୍ଥ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ହେଉ ତା’ର ଏହି ଅଭିନବ ପ୍ରୟାସର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବୁଝିବା ଏକ କଷ୍ଟକର ବ୍ୟାପାର। ତେଣିକି ତାକୁ କାଉ ଏବଂ କୋଇଲି ପଚାରିଲେ କି ନାହିଁ ତା’ର କିଛି ଯାଏ ଆସେ ନାହିଁ। ତେବେ ତା’ର ଉକ୍ତ ମଧ୍ୟସ୍ଥ ଭୂମିକାଟି ସାଧାରଣତଃ ପ୍ରଶଂସନୀୟ ହୋଇଥାଏ। ଯଦି କୌଣସି କାରଣରୁ ଉଭୟ କାଉ ଏବଂ କୋଇଲି, ‘ଏହି କଳି ସେମାନଙ୍କର ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ବିଷୟ ଏବଂ ଏଥିରେ ତୃତୀୟ ପକ୍ଷର ମଧ୍ୟସ୍ଥତାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ’ ବୋଲି କୁହନ୍ତି ଏବଂ ଏହାକୁ ଅନ୍ୟ ପକ୍ଷୀମାନେ ମଧ୍ୟ ସମର୍ଥନ କରି ଅନଧିକାର ଚର୍ଚ୍ଚା ନ କରନ୍ତି ତେବେ କଜଳପାତିକୁ ଭଦ୍ରଲୋକି କରିବାର ଅପନିନ୍ଦା ମିଳିଥାଏ। କାରଣ କଥାରେ ଅଛି ‘ମାନି, ଜାମିନି, ମଧ୍ୟସ୍ଥି, ମନା କରିଛନ୍ତି ଅଗସ୍ତି’।
ଏହା ପକ୍ଷୀ ସମାଜର ଏକ କାଳ୍ପନିକ କଥାବସ୍ତୁ ହୋଇପାରେ, ତେବେ ଆମ ସମାଜରେ କଜଳପାତିଆ ଚରିତ୍ରର ଅନେକ ଲୋକ ଅଛନ୍ତି ଯେଉଁମାନଙ୍କୁ କିଏ ଡାକୁ ବା ନ ଡାକୁ କିମ୍ବା ଖୋଜୁ ବା ନ ଖୋଜୁ ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନ କରିବା ନାଁରେ ସେମାନେ ଆସି ପର କଥାରେ ମୁଣ୍ଡ ପୂରାଇ ସମସ୍ୟାକୁ ଅଧିକ ଜଟିଳ କରି ତା’ର ଫାଇଦା ଉଠାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥାଆନ୍ତି। ଯଦିଓ ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅଳ୍ପ କିଛି ଉଭୟଙ୍କର ଆପତ୍ତି ଅଭିଯୋଗ ଶୁଣି ସାରି ନିଜର ଚମତ୍କାର ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱ ତଥା ବୁଝାମଣାର କଳାକୌଶଳ ଦ୍ୱାରା ଉଭୟ ପକ୍ଷଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଲାଗି ରହିଥିବା ସାମୟିକ କିମ୍ବା ଦୀର୍ଘ ଦିନର ମନାନ୍ତର, ମତାନ୍ତର ତଥା କଳି-ଗଣ୍ଡଗୋଳଗୁଡ଼ିକର ଆପୋସ ସମାଧାନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥାଆନ୍ତି, ତେବେ ଆମେ ସମସ୍ତେ ଏହି କଜଳପାତିଆ ଭଦ୍ରଲୋକମାନଙ୍କର ଭୂମିକାକୁ ଠିକ୍ ଭାବେ ତଉଲି ପାରିଲେ ଯାଇ ଅଯଥା ସମସ୍ୟାଗୁଡ଼ିକରୁ ମୁକୁଳି ପାରିବା ନ ହେଲେ ସମସ୍ୟାର ଜାଲରେ ଛନ୍ଦି ହେବା ସହିତ ଉକ୍ତ ମତାନ୍ତର ଏବଂ ମନାନ୍ତରଗୁଡ଼ିକ ବହୁଗୁଣିତ ହେବାର ଆଶଙ୍କା ରହିଛି।
ଭଦ୍ରକ, ମୋ: ୯୭୭୮୭୬୪୩୯୪
