ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ,୧୬।୧୧: ଆଜିକାଲିର ଆଧୁନିକ ଯୁଗରେ, ବିବାହ କେବଳ ପାରମ୍ପରିକ ‘ସାତ ଫେରା’ କିମ୍ବା ରୀତିନୀତି ମଧ୍ୟରେ ସୀମିତ ହୋଇ ରହିନାହିଁ; ବିବାହ କରିବାର ଧାରାରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆସୁଛି। ଯଦିଓ ଅନେକ ଦିନରୁ କେତେକ ଲୋକ ପାରମ୍ପରିକ ଉତ୍ସବ ବଦଳରେ କୋର୍ଟ ବିବାହକୁ ବାଛି ଆସୁଛନ୍ତି, ତଥାପି ଏକ ନୂଆ ଧାରା ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଛି, ଯାହାକୁ ‘ଆତ୍ମ-ସମ୍ମାନ ବିବାହ’ (self-respect wedding) ବୋଲି କୁହାଯାଉଛି।
ପ୍ରଥମ ଦୃଷ୍ଟିରେ, ବିବାହ ଏବଂ ‘ଆତ୍ମ-ସମ୍ମାନ’ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସମ୍ପର୍କ ବୋଧହୁଏ ସେତେଟା ସ୍ପଷ୍ଟ ମନେ ହେଉନଥିବଆପଣ ମଧ୍ୟ ଏହା ସହ ଏକମତ ହେବେ ନା? ତେବେ ଆସନ୍ତୁ, ବିବାହର ଏହି ନୂତନ ପଦ୍ଧତି ବିଷୟରେ ଆଉ କିଛି ଜାଣିବା।
ସମ୍ପ୍ରତି ‘ଆତ୍ମ-ସମ୍ମାନ ବିବାହ’ (Self-respect weddings) ଚର୍ଚ୍ଚାର ବିଷୟ ପାଲଟିଛି। ଡକ୍ଟର ଟି.ଆର୍.ବି. ରାଜା ସୋସିଆଲ ମିଡିଆରେ ସୂଚନା ଦେଇଛନ୍ତି ଯେ, ସଙ୍ଗୀତ ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ଅନିରୁଦ୍ଧ ରବିଚନ୍ଦର ଏବଂ ବ୍ୟବସାୟୀ କଲାନିଧି ମାରାନଙ୍କ ଝିଅ କାବ୍ୟା ମାରାନ ଏହି ପ୍ରକାରର ବିବାହ ପଦ୍ଧତିକୁ ବାଛିଛନ୍ତି। ଏହି ଉତ୍ସବରେ ଉଭୟ ପରସ୍ପରକୁ ଫୁଲମାଳ ଓ ହାର ପିନ୍ଧାଇ ବିବାହ ବନ୍ଧନରେ ଆବଦ୍ଧ ହୋଇଛନ୍ତି।
ଯଦିଓ ‘ଆତ୍ମ-ସମ୍ମାନ ବିବାହ’ ନିକଟ ଅତୀତରେ ଅଧିକ ଲୋକଲୋଚନକୁ ଆସିଛି, ତଥାପି ଏହି ଧାରଣାଟି ୧୯୨୫ ମସିହାରେ ତାମିଲନାଡୁରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା। ଏହା ଇ. ଭି. ରାମାସାମୀ ‘ନାଇକର’ ପେରିୟାରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ପରିଚାଳିତ ‘ଆତ୍ମ-ସମ୍ମାନ ଆନ୍ଦୋଳନ’ (Self-Respect Movement) ର ଏକ ଅଂଶ ଥିଲା। ତାମିଲ ଭାଷାରେ ଏହି ପ୍ରକାର ବିବାହକୁ ‘ସୁୟାମାରିୟାଧାଇ ତିରୁମାନମ’ (Suyamariyadhai Thirumanam) ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଉଲ୍ଲେଖଯୋଗ୍ୟ ଯେ, ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନର ମୁଖ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଥିଲା ସମାଜରେ ଜାତିଗତ ଭେଦଭାବ ଏବଂ ପିତୃସତ୍ତାତ୍ମକ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କରିବା।
ବିବାହର ଏହି ରୂପ ପାରମ୍ପରିକ ପ୍ରଥାଠାରୁ ବେଶ ଭିନ୍ନ; କାରଣ ଏଥିରେ କୌଣସି ରୀତିନୀତି, ପୁରୋହିତ କିମ୍ବା ମନ୍ତ୍ରୋଚ୍ଚାରଣର ଆବଶ୍ୟକତା ନଥାଏ। ଏଥିରେ ସମାନତା, ସମ୍ମତି ଏବଂ ପାରସ୍ପରିକ ସମ୍ମାନ ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଏ। ଏହା କୋର୍ଟ ବିବାହ ସହିତ କିଛି ମାତ୍ରାରେ ସମାନ, ଯେଉଁଠାରେ ଘନିଷ୍ଠ ବନ୍ଧୁ, ପରିବାରବର୍ଗ ଏବଂ ସାକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତିରେ ବିବାହ ସମ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥାଏ। ଏହି ଉତ୍ସବ ସମୟରେ, ଦମ୍ପତି ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ପରସ୍ପରକୁ ଫୁଲମାଳ, ଚେନ କିମ୍ବା ମୁଦି ପ୍ରଦାନ କରି ନିଜର ସମ୍ପର୍କକୁ ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ରୂପ ଦେଇପାରନ୍ତି। ଏହାର ମୁଖ୍ୟ ପାର୍ଥକ୍ୟ ହେଉଛି ଯେ, କୋର୍ଟ ବିବାହ ଆଇନଗତ ଭାବରେ ଏକ ଚୁକ୍ତିନାମା (contract) ଭାବରେ ଗଠିତ ହୋଇଥାଏ।
‘ଆତ୍ମ-ସମ୍ମାନ ଆନ୍ଦୋଳନ’ (Self-Respect Movement) ତାମିଲନାଡୁରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା; ତେଣୁ ଏହି ରାଜ୍ୟରେ ‘ହିନ୍ଦୁ ବିବାହ ଆଇନ, ୧୯୫୫’ (Hindu Marriage Act, 1955) ରେ ‘ଧାରା ୭-ଏ’ (Section 7-A) ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରାଯାଇ ଏହି ପ୍ରଥାକୁ ଆଇନଗତ ସ୍ବୀକୃତି ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଛି। ଏହା ବ୍ୟତୀତ, କେନ୍ଦ୍ରଶାସିତ ଅଞ୍ଚଳ ପୁଡୁଚେରୀରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ପ୍ରକାରର ବିବାହ ସମ୍ପନ୍ନ କରାଯାଇପାରିବ।