ଭାରତରେ ଗୁଗଲ୍ର ପ୍ରସ୍ତାବିତ ଡାଟା ସେଣ୍ଟର ଏବଂ ଏହା ସହିତ ଜଡ଼ିତ ଜଳ ସଙ୍କଟ ଏକ ଗଭୀର ବିଡ଼ମ୍ବନାର ପର୍ଦ୍ଦାଫାଶ କରୁଛି। ସରକାର ଏହାକୁ ‘ଐତିହାସିକ ନିବେଶ’ ବୋଲି କହୁଥିବା ବେଳେ ଜନସାଧାରଣ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଉଛନ୍ତି: ଯଦି ପାନୀୟ ଜଳ ଉପଲବ୍ଧ ନ ହୁଏ, ତେବେ କୋଟି କୋଟି ଟଙ୍କାର ନିବେଶ କ’ଣ ଲାଭଦାୟକ ହେବ?
ଡାଟା ସେଣ୍ଟରଗୁଡ଼ିକର ପ୍ରକୃତିକୁ ବୁଝିବା ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ଏଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି ବିଶାଳ ସର୍ଭର ବିଲ୍ଡିଂ, ଯାହା ୨୪/୭ ଚାଲୁଥିବା ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ମେଶିନକୁ ଧାରଣ କରିଥାଏ। ଏହି ମେଶିନଗୁଡ଼ିକୁ ଥଣ୍ଡା ରଖିବା ପାଇଁ ପ୍ରଚୁର ପାଣି ଆବଶ୍ୟକ। ସର୍ଭରଗୁଡ଼ିକ ନିରନ୍ତର ତାପ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି ଏବଂ ଯଦି ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଥଣ୍ଡା କରାନଯାଏ, ତେବେ ସେସବୁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ବନ୍ଦ କରିଦେବେ। ପାଣି ବ୍ୟବହାର କରି ଶୀତଳତା ସୃଷ୍ଟି କରିବାର ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ପ୍ରକୃତରେ ‘ଶୀତଳୀକରଣ’ କୁହାଯାଏ ଏବଂ ଏହା ଅନେକ ଶିଳ୍ପ ପ୍ଲାଣ୍ଟ, ଡାଟା ସେଣ୍ଟର ଏବଂ ପାୱାର ପ୍ଲାଣ୍ଟରେ ଘଟେ। ମୌଳିକ ନୀତି ହେଉଛି ଯେ, ପାଣିର ତାପ ଶୋଷଣ ଏବଂ ବିଲୋପ କରିବାର କ୍ଷମତା ବହୁତ ଅଧିକ। ଯେତେବେଳେ ମେଶିନ୍, ସର୍ଭର କିମ୍ବା କୌଣସି ଭାରୀ ଉପକରଣ ନିରନ୍ତର ଚାଲୁଥାଏ, ସେମାନେ ତାପ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି। ଏହି ତାପ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ପାଇପ୍ କିମ୍ବା ଟ୍ୟାଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ପାଣି ପରିବ୍ୟାପ୍ତ ହୁଏ। ପାଣି ତାପ ଶୋଷଣ କରେ ଏବଂ ତା’ପରେ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। କେତେକ ସମୟରେ ଏହି ପାଣିକୁ ଏକ ଶୀତଳ ଟାୱାରକୁ ପଠାଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ବାୟୁ ଏବଂ ବାଷ୍ପୀଭବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ପାଣିକୁ ଥଣ୍ଡା କରିଥାଏ ଏବଂ ଏହାକୁ ପୁନଃ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇପାରିବ। ଏହି କାରଣରୁ ବିଶ୍ୱବ୍ୟାପୀ ଡାଟା ସେଣ୍ଟର ପାଇଁ ପାଣି ବ୍ୟବହାର ଏକ ଗମ୍ଭୀର ସମସ୍ୟା ପାଲଟିଛି। ଆକଳନ କରାଯାଉଛି ଯେ, ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶରେ ନିର୍ମିତ ଏହି କେନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ଦୈନିକ ୧୦ରୁ ୩୦ ଲକ୍ଷ ଲିଟର ପାଣି ଆବଶ୍ୟକ ହେବ।
ଏଠାରେ ବୁଝିବା ଆବଶ୍ୟକ ଯେ, ସର୍ଭର କ’ଣ ଯାହା ଏତେ ତାପମାତ୍ରା ସୃଷ୍ଟି କରେ। ସରଳ ଭାଷାରେ କହିବାକୁ ଗଲେ ସର୍ଭର ହେଉଛି ଏକ କମ୍ପ୍ୟୁଟର କିମ୍ବା ସଫ୍ଟୱେର୍ ସିଷ୍ଟମ୍, ଯାହା ଅନ୍ୟ କମ୍ପ୍ୟୁଟରଗୁଡ଼ିକୁ (ଯାହାକୁ କ୍ଲାଇଣ୍ଟ କୁହାଯାଏ) ତଥ୍ୟ, ସେବା କିମ୍ବା ସମ୍ବଳ ପ୍ରଦାନ କରେ। ଯେତେବେଳେ ଆପଣ ଏକ ୱେବ୍ସାଇଟ୍ ଖୋଲନ୍ତି, ଏକ ଇ-ମେଲ୍ ପଠାନ୍ତି କିମ୍ବା ଏକ ଫାଇଲ୍ ଡାଉନଲୋଡ୍ କରନ୍ତି, ସର୍ଭର ଆପଣଙ୍କ ଅନୁରୋଧକୁ ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ କରେ ଏବଂ ଉତ୍ତର ଦିଏ। ସର୍ଭରକୁ ବୁଝିବାର ସବୁଠାରୁ ସହଜ ଉପାୟ ହେଉଛି ‘କ୍ଲାଇଣ୍ଟ-ସର୍ଭର ମଡେଲ୍’। ଏଥିରେ, କ୍ଲାଇଣ୍ଟ- ଆପଣଙ୍କର ଲାପଟପ୍, ମୋବାଇଲ୍ କିମ୍ବା ଡିଭାଇସ୍- ଏକ ଅନୁରୋଧ ପଠାଏ ଏବଂ ସର୍ଭର ସେହି ଅନୁରୋଧକୁ ପୂରଣ କରେ ଏବଂ ଡାଟା କିମ୍ବା ସେବା ଫେରସ୍ତ କରେ। ଉଦାହରଣ ସ୍ବରୂପ: ଯେତେବେଳେ ଆପଣ ଗୁଗଲରେ ସନ୍ଧାନ କରନ୍ତି, ଗୁଗଲର ସର୍ଭରଗୁଡ଼ିକ ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନକୁ ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ କରେ ଏବଂ ଫଳାଫଳ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରେ। ଯେତେବେଳେ ଆପଣ ଏକ ଇ-ମେଲ୍ ପଠାନ୍ତି, ମେଲ୍ ସର୍ଭର ଠିକ୍ ଗନ୍ତବ୍ୟସ୍ଥଳକୁ ବାର୍ତ୍ତା ପ୍ରଦାନ କରେ।
ଉଲ୍ଲେଖଯୋଗ୍ୟ ଯେ, ଭାରତରେ ସ୍ବଚ୍ଛପାଣିର ଅଭାବ ରହିଛି। ବିଶାଖାପାଟଣାର ବାସ୍ତବତା ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀରେ ଏହି ପରିସ୍ଥିତିକୁ ବିଚାର କରନ୍ତୁ। ସେଠାକାର ନଗର ନିଗମ ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରାୟ ୭୦ ନିୟୁତ ଲିଟର ଜଳ ଅଭାବର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଉଛି। ଲୋକମାନେ ପାନୀୟ ଜଳ ପାଇଁ ସଂଘର୍ଷ କରୁଛନ୍ତି ଏବଂ ଏପରି ସମୟରେ ଏକ ଘରୋଇ କମ୍ପାନୀକୁ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଲିଟର ପାଣି ବଣ୍ଟନ ଅସମାନତା ଏବଂ ଅନ୍ୟାୟର ପ୍ରତୀକ ହୋଇଯାଏ। ନୀତି ଆୟୋଗ ପୂର୍ବରୁ ଚେତାବନୀ ଦେଇସାରିଛି ଯେ ୨୦୩୦ ସୁଦ୍ଧା ଭାରତରେ ୬୦୦ ନିୟୁତ ଲୋକ ପାନୀୟ ଜଳ ବିନା ରହିବେ। ଏହି ଚେତାବନୀ କେବଳ ପରିସଂଖ୍ୟାନର ବିଷୟ ନୁହେଁ, ବରଂ ଆଗାମୀ ସାମାଜିକ ସଙ୍କଟର ଏକ ଗଭୀର ପୂର୍ବାଭାସ।
ଯେତେବେଳେ ଗୁଗଲ୍ ଆମେରିକାରେ ଏକ ଡାଟା ସେଣ୍ଟର ନିର୍ମାଣ କରିବାକୁ ଯୋଜନା ଘୋଷଣା କଲା, ଜନସାଧାରଣ ପ୍ରତିବାଦ କଲେ। ଆମେରିକାର ଜନସଂଖ୍ୟା ଭାରତ ତୁଳନାରେ କମ୍, ତଥାପି ଏହାର ଅଧିକ ସମ୍ବଳ ଅଛି, ସେଠାକାର ଲୋକମାନେ ଜଳ ଏବଂ ପରିବେଶକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବା ପାଇଁ ଠିଆ ହୋଇଥିଲେ। ତଥାପି ଭାରତ ସରକାର ଏହାକୁ ବିଦେଶୀ ନିବେଶ ପାଇଁ ଏକ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ସୁଯୋଗ ବୋଲି କହି ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ଚିନ୍ତାକୁ ଅଣଦେଖା କରୁଛନ୍ତି। ଏଠି ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠିବା ସ୍ବାଭାବିକ, ଯେତେବେଳେ ବିରୋଧ ଯୋଗୁ ଆମେରିକା ଭଳି ଏକ ବିଶାଳ ଏବଂ ସମୃଦ୍ଧ ଦେଶରେ ଏକ ପ୍ରକଳ୍ପ ବନ୍ଦ ହୋଇଗଲା, ସେତେବେଳେ ସମାନ କମ୍ପାନୀ କାହିଁକି ଭାରତକୁ ଆସିବାକୁ ଚାହିଁବ। ଉତ୍ତର ହେଉଛି: ଭାରତୀୟ ସରକାରଗୁଡ଼ିକ ବିଦେଶୀ ନିବେଶ ପ୍ରତି ଏତେ ଉତ୍ସାହୀ ଯେ ସେମାନେ ପରିବେଶଗତ ଏବଂ ସାମାଜିକ ବିଚାରକୁ ଅଣଦେଖା କରନ୍ତି। ଭବିଷ୍ୟତ ଭୟଙ୍କର। ଜଳକଷ୍ଟ ବଢ଼ିବା ସହିତ ଧନୀ ଲୋକମାନେ ବୋତଲ ବନ୍ଦ ପାଣି ପାଇଁ ପ୍ରତି ଲିଟର ୫୦୦ ଟଙ୍କା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦେବେ। କିନ୍ତୁ ସାଧାରଣ ଲୋକ, ଚାଷୀ, ଶ୍ରମିକ ଏବଂ ଗରିବଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ସଙ୍କଟ ଜୀବନ ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁର ପ୍ରଶ୍ନ ହୋଇଯିବ। ଟଙ୍କା ଦେଇ ତୃଷା ମେଣ୍ଟାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ ଏବଂ ଏହି ସତ୍ୟ ଯେକୌଣସି ନିବେଶଠାରୁ ବଡ଼।
ଡାଟା ସେଣ୍ଟରର ଆବଶ୍ୟକତା ଏବଂ ଡିଜିଟାଲ୍ ଯୁଗର ଆବଶ୍ୟକତାକୁ ଅସ୍ବୀକାର କରାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ପ୍ରଶ୍ନ ହେଉଛି, ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ବିକାଶ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ମୌଳିକ ଆବଶ୍ୟକତା ମୂଲ୍ୟରେ ଆସିବା ଉଚିତ କି? ଯଦି ପାନୀୟ ଜଳ ଉପଲବ୍ଧ ନାହିଁ, ତେବେ ଡିଜିଟାଲ୍ ଭବିଷ୍ୟତ କାହା ପାଇଁ ହେବ? ଏହି ପ୍ରକଳ୍ପ ଆମକୁ ବିକାଶର ପ୍ରକୃତ ଅର୍ଥ ପୁନର୍ବିଚାର କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରୁଛି- ଏହା କେବଳ ନିବେଶ ଏବଂ ବିଦେଶୀ କମ୍ପାନୀଗୁଡ଼ିକର ଉପସ୍ଥିତି ନା ଏହା ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ମୌଳିକ ଆବଶ୍ୟକତାର ପୂରଣ ମଧ୍ୟ?
ଏହି ସମଗ୍ର ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀରେ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ବିଡ଼ମ୍ବନା ହେଉଛି ଯେ ସରକାର ଏହାକୁ ଏକ ‘ଐତିହାସିକ ପଦକ୍ଷେପ’ ବୋଲି କହୁଛନ୍ତି, ଯେତେବେଳେ ଜନସାଧାରଣ ପଚାରୁଛନ୍ତି- କାହାର ଇତିହାସ ଲେଖାଯାଉଛି? ନିବେଶର ଇତିହାସ ନା ତୃଷାର ଇତିହାସ? ପାଣି ନଥିବା ସମୟରେ ଡାଟା ସେଣ୍ଟରଗୁଡ଼ିକର ଚମକ କ’ଣ ଲାଭଦାୟକ ହେବ?
ଏହି ଲେଖାଟି ଆମକୁ ବୁଝିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରୁଛି ଯେ ଡାଟା ସେଣ୍ଟରଗୁଡ଼ିକୁ ଯାନ୍ତ୍ରିକୀକରଣ ପାଇଁ ପାଣି ଆବଶ୍ୟକ ହେଲେ ସେମାନଙ୍କର ସାମାଜିକ ପ୍ରଭାବ ବହୁତ ଗଭୀର। ଯଦି ସରକାର ଏହି ସନ୍ତୁଳନକୁ ବୁଝିବାରେ ବିଫଳ ହୁଅନ୍ତି, ତେବେ ଭବିଷ୍ୟତରେ ଭାରତର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ସଙ୍କଟ ବିଦ୍ୟୁତ୍ କିମ୍ବା ନିଯୁକ୍ତି ନୁହେଁ, ବରଂ ପାଣି ହେବ ଏବଂ ତା’ପରେ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗଳି ଏବଂ ଗାଁରେ ପ୍ରତିଧ୍ୱନିତ ହେବ: ଟଙ୍କା କ’ଣ ତୃଷା ମେଣ୍ଟାଇ ପାରିବ? କେବଳ ଏତିକି ନୁହେଁ, ଜନସାଧାରଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଏହାର ଭୟାବହତା ବିଷୟରେ ଜାଣିବା ଉଚିତ। ତା’ ନହେଲେ ଆଗାମୀ ପିଢ଼ି ପାଇଁ ଆମେ ଏକ ଭୟାନକ ବିପଦକୁ ସୃଷ୍ଟି କରୁଛୁ। ପୃଥିବୀରେ ପାଣି ହିଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯାହା ହେଉଛି ଜୀବନଦାୟୀ। ଯଦି ଜୀବନ ବଞ୍ଚି ରହେ, ତେବେ ଆମେ ପ୍ରଯୁକ୍ତିର ବିକାଶ କରିପାରିବା। ତେଣୁ ପ୍ରଥମେ ହେଉଛି ଜୀବନ।
ଅସିତ ମହାନ୍ତି
ସୁଜନପୁର, ଯାଜପୁର
ମୋ: ୯୪୩୭୨୮୮୦୨୮
