ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଡୋନାଲ୍ଡ ଟ୍ରମ୍ପ ଦ୍ୱିତୀୟ ଥର ପାଇଁ ଆମେରିକାର ଶାସନ ଭାର ଗ୍ରହଣ କରିବା ପରେ ଆମେରିକା ଓ ଚାଇନା ମଧ୍ୟରେ ବାଣିଜ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଛି। ଏହି ଦୁଇ ଦେଶ ହେଉଛନ୍ତି ପୃଥିବୀର ଦୁଇ ବୃହତ୍ ଆର୍ଥିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଷ୍ଟ୍ର। ଗୋଟିଏ ଦେଶ ଆର୍ଥିକ ଭାବେ ଅନ୍ୟ ଦେଶକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛି। ଆମେରିକା ଚାଇନାରୁ ଆମଦାନୀ ହେଉଥିବା ସାମଗ୍ରୀ ଉପରେ ଅଧିକ ଟାରିଫ ବା ଆମଦାନୀ ଶୁଳ୍କ ଲଗାଇଛି। ଏହାର ଜବାବରେ ଚାଇନା ଆମେରିକାରୁ ଆମଦାନୀ ସାମଗ୍ରୀ ଉପରେ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ଶୁଳ୍କ ଘୋଷଣା କରିଛି।
ଏହି ବାଣିଜ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ଚାଇନା ହାତରେ ଅଛି ଗୋଟିଏ ଆମୋଘ ଅସ୍ତ୍ର। ତାହା ହେଉଛି ସାତଟି ବିରଳ ଧାତୁ। ମୌଳିକ ପଦାର୍ଥର ପର୍ଯ୍ୟାୟ ସାରଣୀରେ ସତରଟି ବିରଳ ଧାତୁ ଅଛି। ଏଗୁଡ଼ିକ ବିରଳ କହିବାର ତାତ୍ପର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛି ଯେ, ଭୂଗର୍ଭରେ ଏହାର ପରିମାଣ ହେଉଛି ବହୁତ କମ୍ ଏବଂ ପୁନଶ୍ଚ ଏହା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କେତେକ ଦେଶରେ ଉଲବ୍ଧ ହୋଇଥାଏ। ଅବଶ୍ୟ ସତରଟି ବିରଳ ମୌଳିକ ପଦାର୍ଥ ମଧ୍ୟରୁ କେତୋଟି ବାସ୍ତବରେ ବିରଳ ନୁହେଁ ଏବଂ ଏଗୁଡ଼ିକ ଭୂଗର୍ଭରେ ବହୁଳ ପରିମାଣରେ ଥିବାର ଜଣାଯାଇଛି। ମାତ୍ର ଆବିଷ୍କାର ସମୟରେ ଏଗୁଡ଼ିକ ବିରଳ ଥିବାରୁ ଏଗୁଡ଼ିକର ନାମ ଆଜିପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେହିପରି ଅଛି।
ଚାଇନା ଯେଉଁ ସାତଟି ବିରଳ ଓ ମୂଲ୍ୟବାନ ଧାତୁକୁ ବାଣିଜ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅସ୍ତ୍ର କରିଛି, ପ୍ରକୃତରେ ସେଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି ବିରଳ। ଏଥିରୁ ଅନେକ ଧାତୁ ମୁଖ୍ୟତଃ ଚାଇନାରେ ଉଲବ୍ଧ ଖଣିକୁ ନିଜ ଅକ୍ତିଆରରେ ରଖିଛି। ବର୍ତ୍ତମାନ ଚାଇନା ଏହି ସାତଟି ବିରଳ ଧାତୁକୁ ଆମେରିକାକୁ ରପ୍ତାନି ପାଇଁ ନିଷେଧ କରିଛି। ଏହାର ପ୍ରଭାବ କେବଳ ଆମେରିକାରେ ନୁହେଁ, ବରଂ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀରେ ଅନୁଭୂତ ହେବ। ଏହି ସାତଟି ବିରଳ ଧାତୁ ହେଉଛି ସମରିୟମ୍, ଗାଡୋଲିନିୟମ୍, ଟର୍ବିୟମ୍, ଡାଇସ୍ପ୍ରୋସିୟମ୍, ଲୁଟେଟିୟମ୍, ସ୍କାଣ୍ଡିୟମ୍ ଏବଂ ୟିଟିୟମ୍।
ଏହି ଧାତୁଗୁଡ଼ିକ ଜେଟ୍ ଇଞ୍ଜିନ, ଲେଜର, କାର୍, ହେଡ୍ଲାଇଟ୍ ଏବଂ କେତେକ ସ୍ପାର୍କ ପ୍ଲଗ ଓ କାପାସିଟର ଉତ୍ପାନରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ। ଏଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ କମ୍ପ୍ୟୁଟର ଚିପ୍ ଓ ସ୍କାର୍ଟଫୋନ୍ ପାଇଁ ଦରକାର ହେଉଛି। ଏଗୁଡ଼ିକ ଯାନବାହନ, ସେମିକଣ୍ଡକ୍ଟର, ଏରୋସ୍ପେସ୍, ରକେଟ, ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଗାଡ଼ି, କୃତ୍ରିମ ବୁଦ୍ଧିମତ୍ତା ଆଦି ଶିଳ୍ପ ପାଇଁ ଅତି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ଏହି ଧାତୁଗୁଡ଼ିକ ପାଇଁ ଚାଇନା ଉପରେ ଆମେରିକା ବହୁମାତ୍ରାରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ। ଏହି ବିରଳ ଧାତୁଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି ଆମେରିକା ପ୍ରତିରକ୍ଷା ଶିଳ୍ପର ମେରୁଦଣ୍ଡ। ଏହା ବ୍ୟତୀତ କାର, ଡ୍ରୋନ, ରୋବୋଟ, କ୍ଷେପଣାସ୍ତ୍ର ଆଦିରେ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥିବା ଚୁମ୍ବକ ମଧ୍ୟ ଚାଇନାରୁ ଆମେରିକା ଯାଇଥାଏ। ବର୍ତ୍ତମାନ ଚାଇନା ଏହି ଚୁମ୍ବକ ରପ୍ତାନି ଉପରେ ମଧ୍ୟ କଟକଣା କରିଛି। ସୂଚନାଯୋଗ୍ୟ ଯେ, ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଚୁମ୍ବକଗୁଡ଼ିକ ବିରଳ ଧାତୁରେ ନିର୍ମିତ ହୋଇଥାଏ।
ବିରଳ ଧାତୁ ଗଚ୍ଛିତ ଥିବା ଦେଶଗୁଡ଼ିକ ଯଥା ଚାଇନା, ଭିଏଟ୍ନାମ, ବ୍ରାଜିଲ ଓ ରୁଷିଆ ପରେ ରହିଛି ଭାରତ । ଚାଇନାରେ ପୃଥିବୀର ମୋଟ ବିରଳ ଧାତୁର ୪୪ ପ୍ରତିଶତ ଥିବାବେଳେ ଭିଏଟ୍ନାମ, ବ୍ରାଜିଲ, ରୁଷିଆ ଓ ଭାରତରେ ଏହା ଯଥାକ୍ରମେ ହେଉଛି ୨୨, ୨୧, ୧୯ ଓ ୬.୯ ପ୍ରତିଶତ। ଏହା ବ୍ୟତୀତ ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆରେ ୪.୨ ପ୍ରତିଶତ, ଆମେରିକାରେ ୨.୩ ପ୍ରତିଶତ ଏବଂ ଗ୍ରୀନଲାଣ୍ଡରେ ୧.୫ ପ୍ରତିଶତ ବିରଳ ଧାତୁ ଗଚ୍ଛିତ ଅଛି। ଆମେରିକାରେ କେବଳ ଗୋଟିଏ ବିରଳ ଧାତୁ ଖଣି ଅଛି ଏବଂ ଏହାର ଅବଶିଷ୍ଟ ଆବଶ୍ୟକତା ଚାଇନାରୁ ପୂରଣ ହୋଇଥାଏ। ଖଣିଜରୁ ଏହି ଧାତୁ ଗୁଡ଼ିକର ବିଶୋଧନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ହେଉଛି ଅତି ଜଟିଳ ଓ ବ୍ୟୟବହୁଳ। ପୃଥିବୀରେ ଉତ୍ତୋଳିତ ମୋଟ ବିରଳ ଧାତୁର ୯୦ ପ୍ରତିଶତର ବିଶୋଧନ କ୍ଷମତା ଚାଇନା ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ଅଛି। ଏପରିକି ଆମେରିକାରେ ଉତ୍ତୋଳିତ ବିରଳ ଧାତୁ ବିଶୋଧନ ପାଇଁ ଏହାକୁ ଚାଇନା ପଠାଯାଉଥିଲା। ଏହା ବ୍ୟତୀତ ମ୍ୟାନମାର ଓ ଲାଓସରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଧାତୁଗୁଡ଼ିକ ଅଳ୍ପ ପରିମାଣରେ ଉତ୍ତୋଳନ କରାଯାଉଛି। ମାତ୍ର ଏହାର ଉତ୍ତୋଳନ ଓ ବିଶୋଧନରେ ଚାଇନା ସଂଶ୍ଳିଷ୍ଟ ଅଛି।
ଆଉ ଦୁଇଟି ଅତି ବିରଳ ଧାତୁ ନିଓଡିମିୟମ ଓ ପ୍ରାସିଓଡିମିୟମ ସ୍ଥାୟୀ ଚୁମ୍ବକ ନିର୍ମାଣ ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଛି, ଯାହା ମୋଟର ଗାଡ଼ିରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ। ମାତ୍ର ଏହି ଦୁଇ ଧାତୁ ଚାଇନା ନିଷେଧ ତାଲିକାରେ ନାହିଁ।
ଆମେରିକା ଓ ଚାଇନା ମଧ୍ୟରେ ଅନେକ ବର୍ଷରୁ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ତରରେ ବାଣିଜ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧ ଲାଗି ରହିଛି। ଆମେରିକା ଚାଇନାରୁ ବିରଳ ଧାତୁର ଆମଦାନୀକୁ ୨୦୦୭ ମସିହାରେ ଥିବା ୮୦ ପ୍ରତିଶତ ବର୍ତ୍ତମାନ ୭୦ ପ୍ରତିଶତକୁ ହ୍ରାସ କରିଛି। ମାତ୍ର ଅନ୍ୟ ଦେଶରୁ ଆମଦାନୀ ଧାତୁଗୁଡ଼ିକର ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ ଓ ବିଶୋଧନରେ ମଧ୍ୟ ଚାଇନା ସଂଶ୍ଳିଷ୍ଟ ଅଛି। ଦୁଇ ଦେଶ ମଧ୍ୟରେ ଚାଲିଥିବା ବାଣିଜ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧରେ କେହି ପଛକୁ ହଟିବା ଜଣା ପଡୁନାହିଁ। ଏଣୁ ଆମେରିକା ବିରଳ ଧାତୁ ପାଇଁ ଗ୍ରୀନ୍ଲାଣ୍ଡଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ୟୁକ୍ରେନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚେଷ୍ଟା ଚଳାଇଛି। ଏହି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଧାତୁର ଗବେଷଣା ଓ ବିକାଶ ପାଇଁ ଆମେରିକା ଭାରତ ସହିତ ମଧ୍ୟ ଯୋଗାଯୋଗ କରିଛି।
ବର୍ତ୍ତମାନ ବାଣିଜ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ଚାଇନା ଆମେରିକାକୁ ଅନ୍ୟ ତିନୋଟି ବିରଳ ଧାତୁର ରପ୍ତାନି ଉପରେ ନିଷେଧ ଘୋଷଣା କରିଛି। ସେଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି ଗାଲିୟମ, ଜର୍ମାନିୟମ ଏବଂ ଏଣ୍ଟିମନ। ଏଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ଶିଳ୍ପରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଥାଏ। ଆମେରିକା-ଚାଇନା ବାଣିଜ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧ ଯୋଗୁ ବିରଳ ଧାତୁ ଗୁଡ଼ିକର ଆମଦାନୀ କଟକଣାର ପ୍ରଭାବ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀରେ ପଡ଼ିଲେ ଅନେକ ଶିଳ୍ପ ବନ୍ଦ ହୋଇଯିବ ଏବଂ ଅନେକ ଲୋକ ବେରୋଜଗାର ହୋଇଯିବାର ଆଶଙ୍କା ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ଇଂ. ମାୟାଧର ସ୍ବାଇଁ
ଲକ୍ଷ୍ମୀବିହାର, ଫେଜ୧, ଭୁବନେଶ୍ୱର,
ମୋ:୯୪୩୮୬୯୩୭୨୪
