ସାମାଜିକ ସଂରଚନାରେ ମଧ୍ୟବିତ୍ତ ଶ୍ରେଣୀ ଏପରି ଏକ ଅଦୃଶ୍ୟ ସେତୁ, ଯିଏ ଗରିବର ଅଭାବ ଏବଂ ଧନୀର ବୈଭବ ମଝିରେ ନିଜକୁ ସନ୍ତୁଳିତ ରଖିବାକୁ ଆପ୍ରାଣ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି । ଏହି ଶ୍ରେଣୀ ପାଇଁ ଜୀବନ କେବଳ ବଞ୍ଚିବା ନୁହେଁ ବରଂ ପ୍ରତିଦିନ ସମାଜରେ ନିଜର ମର୍ଯ୍ୟାଦା ବଞ୍ଚାଇ ରଖିବାର ଏକ ନିରନ୍ତର ସଂଗ୍ରାମ। ଏମାନେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାକୁ ଦମନ କରି ଆବଶ୍ୟକତାକୁ ପ୍ରାଥମିକତା ଦିଅନ୍ତି ଏବଂ ନିଜର ସ୍ବପ୍ନକୁ ସାକାର କରିବା ପାଇଁ ବାସ୍ତବତା ସହିତ ଅହରହ ସାଲିସ କରିଥାନ୍ତି।
ଆଜିର ଜଟିଳ ଅର୍ଥନୀତି, ବଢୁଥିବା ମହଙ୍ଗା ପରିସ୍ଥିତି ଏବଂ ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଜୀବନଶୈଳୀର ପ୍ରଭାବ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟବିତ୍ତ ପରିବାରର ସମସ୍ୟାଗୁଡ଼ିକ କେବଳ ଆର୍ଥିକ ସୀମାରେ ଆବଦ୍ଧ ନୁହେଁ। ଏହା ମାନସିକ, ସାମାଜିକ ଏବଂ ପାରିବାରିକ ମୂଲ୍ୟବୋଧର ଏକ ଜଟିଳ ଆବର୍ତ୍ତ। ଯେଉଁଠି ଆୟ ତୁଳନାରେ ସମ୍ମାନର ମୂଲ୍ୟ ବହୁତ ଅଧିକ, ସେଠାରେ ସମସ୍ୟାର ଗଭୀରତାକୁ ବୁଝିବା ନିତାନ୍ତ ଜରୁରୀ।
ଲୋକେ କ’ଣ କହିବେ? ଏହି ଭୟ ମଧ୍ୟବିତ୍ତ ପରିବାରକୁ ସବୁବେଳେ ଘେରି ରହିଥାଏ। ସମାଜରେ ନିଜର ଆଭିଜାତ୍ୟ ବଜାୟ ରଖିବା ପାଇଁ ଅନେକ ସମୟରେ ସେମାନେ ନିଜର ଶକ୍ତି ବାହାରେ ଖର୍ଚ୍ଚ କରନ୍ତି। ବାହାଘର ହେଉ ବା ପର୍ବପର୍ବାଣି, ଋଣ କରି ସେମାନେ ସାମାଜିକ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରି ମାନସିକ ଚାପର ଶିକାର ହୁଅନ୍ତି।
ଭାରତର ସହରାଞ୍ଚଳରେ ମଧ୍ୟବିତ୍ତ ପରିବାରର ମଧ୍ୟ ସମସ୍ୟା ହେଉଛି ଜୀବନକୁ ପରିଭାଷିତ କରୁଥିବା ମୌଳିକ ଆବଶ୍ୟକତା- ଶିକ୍ଷା, ସ୍ବାସ୍ଥ୍ୟ ଏବଂ ବାସସ୍ଥାନ। ଏହି ତିନୋଟି କ୍ଷେତ୍ର ବର୍ଷ ବର୍ଷ ଧରି ସାଧାରଣ ମୁଦ୍ରାସ୍ଫୀତି ହାରଠାରୁ ବହୁତ ଅଧିକ ହାରରେ ମହଙ୍ଗା ହୋଇଛି। ଭାରତର ମୂଳ ମୁଦ୍ରାସ୍ଫୀତି ଏବେ ବି ମଧ୍ୟବିତ୍ତ ବର୍ଗର ପ୍ରକୃତ ଖର୍ଚ୍ଚକୁ ଠିକ ଭାବରେ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ ନାହିଁ। ଯେତେବେଳେ ଆମେ ଶିକ୍ଷାକୁ ଦେଖୁଛନ୍ତି, ଅନେକ ରାଜ୍ୟରେ ଘରୋଇ ସ୍କୁଲ ଫି ସାଧାରଣ ମୁଦ୍ରାସ୍ଫୀତି ଅପେକ୍ଷା ଅଧିକ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି। ଜାତୀୟ ନମୁନା ସର୍ଭେ କାର୍ଯ୍ୟାଳୟ(ଏନ୍ଏସ୍ଏଓ) ତଥ୍ୟ ଦର୍ଶାଏ ଯେ ଶିକ୍ଷା ମୁଦ୍ରାସ୍ଫୀତି ସବୁବେଳେ ସାଧାରଣ ସୂଚକାଙ୍କ ଉପରେ ରହୁଛି, ଯାହା ପରିବାରଗୁଡ଼ିକର ଖର୍ଚ୍ଚ ବୃଦ୍ଧି କରିବା ସହ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକତାକୁ ବଳିଦାନ ଦେବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରୁଛି।
ପରବର୍ତ୍ତୀ ହେଉଛି ସ୍ବାସ୍ଥ୍ୟ। ସ୍ବାସ୍ଥ୍ୟସେବାର କାହାଣୀ ସମାନ ରହିଛି । ବିଶ୍ୱ ସ୍ବାସ୍ଥ୍ୟ ସଂଗଠନ ଅନୁଯାୟୀ, ଭାରତରେ ମଧ୍ୟବିତ୍ତ ପରିବାରର ମୋଟ ଆୟର ଅଧାରୁ ଅଧିକ ଚିକିତ୍ସାରେ ଖର୍ଚ୍ଚ ହୁଏ। ବୀମା କଭରେଜ ବିସ୍ତାର ହୋଇଛି, କିନ୍ତୁ ଏହାର ଗଭୀରତା ସୀମିତ, ପ୍ରିମିୟମ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଛି ଏବଂ ପ୍ରମୁଖ ରୋଗର ମୂଲ୍ୟ ପ୍ରାୟତଃ ବୀମା ସୀମା ଅତିକ୍ରମ କରେ। ତୃତୀୟ ସମସ୍ୟା ହେଉଛି ବାସଗୃହ। ଗତ ଦଶନ୍ଧିରେ ପ୍ରମୁଖ ମହାନଗରଗୁଡ଼ିକରେ ଘର ମୂଲ୍ୟ ତିନି ଗୁଣରୁ ଅଧିକ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି। ବେଙ୍ଗାଲୁରୁ ଏବଂ ମୁମ୍ବାଇ ଭଳି ବଡ଼ ବଡ଼ ମହାନଗର ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଛୋଟ ସହରଗୁଡ଼ିକରେ ମଧ୍ୟ ଘର ଖଣ୍ଡେ କରିବା ପାଇଁ ମଧ୍ୟବିତ୍ତ ପରିବାରର ଗୃହକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ଅଣ୍ଟା ଭାଙ୍ଗି ଯାଏ। ବର୍ଦ୍ଧିତ ସୁଧ ହାର ଘର କ୍ରେତାଙ୍କ ପାଇଁ ମାସିକ କିସ୍ତି (ଇଏମ୍ଆଇ)ବୃଦ୍ଧି କରିଛି।
କାଗଜରେ ଆୟ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଛି ବୋଲି ମନେହୁଏ ଏବଂ ଆନୁଷ୍ଠାନିକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ମଜୁରି ବୃଦ୍ଧି ମୁଦ୍ରାସ୍ଫୀତି ହାର ସହିତ ସମାନ କିମ୍ବା ସାମାନ୍ୟ ଅଧିକ ହୋଇପାରେ। କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକୀୟ ଖର୍ଚ୍ଚକୁ ବିୟୋଗ କରାଯାଏ ଏବଂ ପ୍ରକୃତ ବ୍ୟବହୃତ ଆୟ ମୂଲ୍ୟାଙ୍କନ କରାଯାଏ, କାହାଣୀ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୁଏ। ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ମୁଦ୍ରା ପାଣ୍ଠି ଦ୍ୱାରା ବିଶ୍ଳେଷଣ ମଧ୍ୟବିତ୍ତ ବର୍ଗ ମଧ୍ୟରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଥିବା ସମସ୍ୟାକୁ ସୂଚିତ କରେ। ସମାଜର ନିମ୍ନ ବର୍ଗ ସରକାରୀ ସମର୍ଥନ ପାଇଛନ୍ତି ଏବଂ ଉପର ବର୍ଗ ବର୍ଦ୍ଧିତ ସମ୍ପତ୍ତି ମୂଲ୍ୟରୁ ଲାଭ ପାଇଛନ୍ତି କିନ୍ତୁ ମଧ୍ୟବିତ୍ତ ବର୍ଗ କେବଳ ସେମାନଙ୍କ ଦରମା ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ। ମଜୁରି ବୃଦ୍ଧି ମଧ୍ୟ ଅସମାନ ହୋଇଛି। ବେତନଭୋଗୀ ବର୍ଗର ଏକ ବଡ଼ ଅଂଶ ସାମାନ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି ଦେଖିଛନ୍ତି, ଯାହା ମୁଦ୍ରାସ୍ଫୀତିର ମୁକାବିଲା କରିବା ପାଇଁ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ନୁହେଁ। ବଢ଼ୁଥିବା ଚାକିରି ଅନିଶ୍ଚିତତା ଆୟ ସୁରକ୍ଷାକୁ ଆହୁରି କ୍ଷୁଣ୍ଣ କରିଛି। ବର୍ଦ୍ଧିତ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଟିକସ ବୋଝ ଏବଂ ଜିଏସ୍ଟି ମଧ୍ୟବିତ୍ତ ବର୍ଗର ସଞ୍ଚୟ କରିବାର କ୍ଷମତାକୁ ସୀମିତ କରିଛି। ଫଳସ୍ବରୂପ, ପରିବାରଗୁଡ଼ିକ କାଗଜରେ ସମୃଦ୍ଧ ଦେଖାଯାଉଥିବା ବେଳେ, ମୁକ୍ତ ଭାବରେ ଖର୍ଚ୍ଚ କରିବାରେ ସେମାନଙ୍କର କ୍ଷମତା କ୍ରମାଗତ ଭାବରେ ସଙ୍କୁଚିତ ହେଉଛି।
ମଧ୍ୟବିତ୍ତ ଶ୍ରେଣୀର ଏହି ଜୀବନ ଯୁଦ୍ଧରେ ସରକାରୀ ସ୍ତରରେ ସହାୟତା ଏବଂ ସାମାଜିକ ସ୍ତରରେ ସହାନୁଭୂତିର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଛି। ସମାଜର ଏହି ସ୍ତର, ନା ନିମ୍ନବର୍ଗର ଲୋକଙ୍କ ପରି ମୁକ୍ତ ଭାବେ ନିଜର ଅଭାବ ପ୍ରକାଶ କରିପାରେ ନା ଉଚ୍ଚବର୍ଗର ଲୋକଙ୍କ ପରି ବିଳାସପୂର୍ଣ୍ଣ ଜୀବନ ବିତାଇପାରେ । ଏହି ଦୋଛକି ସ୍ଥିତି ସେମାନଙ୍କ ଅସ୍ତିତ୍ୱକୁ ସନ୍ତୁଳିତ କରିବାରେ ବାଧକ ସାଜେ। ମାନସମ୍ମାନର ଆବରଣ ତଳେ, ଅନେକ ସମୟରେ ଅଭାବ ଓ ଅସନ୍ତୋଷ ମଧ୍ୟରେ ପରିବାରର ମୁଖ୍ୟ ନିଜର କଷ୍ଟକୁ ପ୍ରକାଶ ନ କରି ହସି ହସି ସବୁ ସହିଯାଆନ୍ତି। ଏସବୁ ପରେ ମଧ୍ୟ ସମାଜରେ ଏହି ଶ୍ରେଣୀର ସଞ୍ଚୟ ଓ ସଂସ୍କାର ହିଁ ଦେଶର ଅର୍ଥନୀତିକୁ ଗତିଶୀଳ କରେ। ତେଣୁ ମଧ୍ୟବିତ୍ତ ପରିବାରର ସମସ୍ୟାକୁ କେବଳ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ନ ଭାବି, ଏହାକୁ ଏକ ସୁସ୍ଥ ସମାଜ ଗଠନର ଆହ୍ବାନ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ।
ପ୍ରଣତି ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ମିଶ୍ର
ନୟାଗଡ଼
ମୋ:୯୪୩୭୬୪୨୯୪୭
