ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ, ୨୯।୪: ଜମ୍ମୁ ଓ କଶ୍ମୀର ଏବଂ ପାକିସ୍ତାନ ଅଧିକୃତ କଶ୍ମୀର (ପିଓକେ) ନେଇ ଭାରତ ଓ ପାକିସ୍ତାନ ମଧ୍ୟରେ ଦୀର୍ଘ ଦିନର ବିବାଦ ଏବେ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ତେଜନାର କାରଣ ହୋଇଛି। ଏହି ବିବାଦର ମୂଳ ରହିଛି ୧୯୪୭ ମସିହାରେ ଭାରତ ଓ ପାକିସ୍ତାନ ମଧ୍ୟରେ ବିଭାଜନ ସମୟରେ, ଯେତେବେଳେ ଜମ୍ମୁ ଓ କଶ୍ମୀର ନେଇ ଉଭୟ ଦେଶ ନିଜ ନିଜର ଦାବି ଉପସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ। ତେବେ, POKରେ ଜମ୍ମୁ-କଶ୍ମୀର ମଧ୍ୟରୁ କାହାର ଅଧିକ ଅଂଶ ରହିଛି? ଆସନ୍ତୁ ଜାଣିବା ଚମକାଇଲା ଭଳି ତଥ୍ୟ।
ଜମ୍ମୁ ଓ କଶ୍ମୀରର ମୋଟ କ୍ଷେତ୍ରଫଳ ପ୍ରାୟ ୨,୨୨,୨୩୬ ବର୍ଗ କିଲୋମିଟର। ଏହା ମଧ୍ୟରୁ ଭାରତ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଅଞ୍ଚଳ ଜମ୍ମୁ, କଶ୍ମୀର ଓ ଲଦାଖ ମିଶି ପ୍ରାୟ ୧,୦୧,୩୮୭ ବର୍ଗ କିଲୋମିଟର (ମୋଟର ୪୫.୬%)। ପାକିସ୍ତାନ ଅଧିକୃତ କାଶ୍ମୀର (ପିଓକେ) ପ୍ରାୟ ୭୮,୧୧୪ ବର୍ଗ କିଲୋମିଟର (ମୋଟର ୩୫.୨%)। ଏହା ଅଧୀନରେ ଗିଲଗିଟ-ବାଲୁଚିସ୍ତାନ ଓ ଆଜାଦ କାଶ୍ମୀର ରହିଛି।
ଚାଇନା ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଅଞ୍ଚଳ: ଅକ୍ସାଇ ଚୀନ ଓ ଶାକ୍ସଗାମ ଉପତ୍ୟକା ମିଶି ପ୍ରାୟ ୪୨,୭୩୫ ବର୍ଗ କିଲୋମିଟର (ମୋଟର ୧୯.୨%)। ଏହି ହିସାବ ଅନୁସାରେ, ଭାରତ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଜମ୍ମୁ ଓ କଶ୍ମୀରର ଅଂଶ ପାକିସ୍ତାନ ଅଧିକୃତ କାଶ୍ମୀରଠାରୁ ଅଧିକ, କିନ୍ତୁ ମୋଟ କ୍ଷେତ୍ରଫଳର ଅଧା ଅଂଶରୁ କମ ଭାରତର ଅଧୀନରେ ରହିଛି।
୧୯୪୭ରେ ଭାରତ-ପାକିସ୍ତାନ ବିଭାଜନ ପରେ ଜମ୍ମୁ ଓ କଶ୍ମୀରର ମହାରାଜା ହରି ସିଂହ ଭାରତ ସହିତ ଯୋଗଦାନ ପାଇଁ ସ୍ଥିର କରିଥିଲେ। କିନ୍ତୁ, ପାକିସ୍ତାନ ସମର୍ଥିତ କବାଇଲୀ ଆକ୍ରମଣକାରୀମାନେ ରାଜ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ଫଳରେ ପ୍ରଥମ ଭାରତ-ପାକିସ୍ତାନ ଯୁଦ୍ଧ (୧୯୪୭-୪୮) ହୋଇଥିଲା। ଏହା ପରେ ସଂଯୁକ୍ତ ରାଷ୍ଟ୍ରର ମଧ୍ୟସ୍ଥତାରେ ଏକ ସୀମାରେଖା (ଲାଇନ ଅଫ କଣ୍ଟ୍ରୋଲ) ସ୍ଥିର ହୋଇଥିଲା, ଯାହା ଜମ୍ମୁ ଓ କଶ୍ମୀରକୁ ଦୁଇ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରିଥିଲା। ପାକିସ୍ତାନ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଅଞ୍ଚଳକୁ ପିଓକେ ଏବଂ ଭାରତ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଜମ୍ମୁ ଓ କଶ୍ମୀର ରାଜ୍ୟ (ବର୍ତ୍ତମାନ କେନ୍ଦ୍ରଶାସିତ ଅଞ୍ଚଳ) ଭାବେ ଗଣାଯାଏ।
ଜମ୍ମୁ-କଶ୍ମୀରର ଯେଉଁ ଅଂଶ ପାକିସ୍ତାନ ସହିତ ଅଛି ତାହାକୁ ପିଓକେ ଅର୍ଥାତ ପାକ ଅଧିକୃତ କଶ୍ମୀର କୁହାଯାଏ। କଶ୍ମୀରର ପ୍ରାୟ ୩୫ ପ୍ରତିଶତ ପାକିସ୍ତାନର ମାଲିକାନା। ଜମ୍ମୁ ବିଷୟରେ କହିବାକୁ ଗଲେ, ଏହା 36,315 ବର୍ଗ କିଲୋମିଟରରେ ବିସ୍ତୃତ, ପାକିସ୍ତାନର ମୋଟ କ୍ଷେତ୍ରଫଳ 13,297 କିଲୋମିଟର, ଯାହାକୁ ଆମେ POK ଭାବରେ ଜାଣୁ। ପାକିସ୍ତାନରେ ଭମ୍ବେର, କୋଟଲି, ମିରପୁର, ପୁଞ୍ଚ ହାଭେଲି, ବାଗ, ସୁଧନ୍ତୀ, ମୁଜାଫରବାଦ, ହାତିୟାନ ଏବଂ ହାଭେଲି ଭଳି ଅଞ୍ଚଳ ରହିଛି।
ପାକିସ୍ତାନରେ, ଜମ୍ମୁର ଏହି ସମସ୍ତ ଅଂଶକୁ ଆଜାଦ କାଶ୍ମୀର କୁହାଯାଏ। ପିଓକେ ନିକଟରେ ଥିବା କଶ୍ମୀରର ଅନ୍ୟ ଏକ ଅଂଶକୁ ଗିଲଗିଟ ବାଲ୍ଟିସ୍ତାନ କୁହାଯାଏ।
ପ୍ରାୟ ୭୨,୭୮୫ ବର୍ଗ କିଲୋମିଟର ପରିମିତ ଗିଲଗିଟ ବାଲ୍ଟିସ୍ତାନ ପାକିସ୍ତାନର ମାଲିକାନା; ଏହା ଜମ୍ମୁ ଏବଂ କଶ୍ମୀରର ଉତ୍ତର-ପଶ୍ଚିମ ଅଂଶ। ଏହା ଅନୁସାରେ, ପିଓକେରେ ଗିଲଗିଟ ବାଲ୍ଟିସ୍ତାନ (କାଶ୍ମୀର)ର ଏକ ବଡ଼ ଅଂଶ ରହିଛି।
