ଡା. ପ୍ରଦ୍ୟୁତ୍ ରଞ୍ଜନ ଭୂୟାଁ
ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍ ଯେକୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ, ଯେକୌଣସି ସମୟରେ ଏବଂ ଯେକୌଣସିଠାରେ ହୋଇପାରେ। ସମ୍ପ୍ରତି ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱରେ ବିକଳାଙ୍ଗତାର ପ୍ରମୁଖ କାରଣ ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁର ଦ୍ୱିତୀୟ କାରଣ। ୩୦-୬୯ ବର୍ଷ ବୟସ ଶ୍ରେଣୀ ମଧ୍ୟରେ ୧.୩ ନିୟୁତ ମୃତ୍ୟୁ ହୃଦ୍ରୋଗ କାରଣରୁ ହେଉଥିବା ବେଳେ ୦.୪ ନିୟୁତ (୨୮.୦%) ମୃତ୍ୟୁ ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍ କାରଣରୁ ହୋଇଥାଏ। ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍ଜନିତ ସମୟ ପୂର୍ବ ମୃତ୍ୟୁର ଏକ ତୃତୀୟାଂଶ ଉତ୍ତରପୂର୍ବ ରାଜ୍ୟରେ ଘଟିଥାଏ। ଭାରତର ଜନସଂଖ୍ୟାର ଷଷ୍ଠଭାଗ ବାସ କରୁଥିବା ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ଏହାର ହାର ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ଭାବରେ ବୃଦ୍ଧି ହେବା ଦେଖାଯାଉଛି, ଯାହାକି ଜାତୀୟ ହାରଠାରୁ ତିନିଗୁଣ ଅଧିକ। ଭାରତର ବିଭିନ୍ନ ଭାଗରେ ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍ର କ୍ରମ ବର୍ଦ୍ଧନଶୀଳ ଘଟଣା ବିଗତ ଦୁଇ ଦଶନ୍ଧିରେ ବାର୍ଷିକ ୧୦୫ ରୁ ୧୫୨/୧,୦୦,୦୦୦ ବ୍ୟକ୍ତି ପିଛା ଥିଲା। ବିଶ୍ୱ ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍ ସଂଗଠନ ଅନୁସାରେ, ଏବେ ଦୁନିଆର ପ୍ରାୟ ୮୦ ମିଲିୟନ୍ ଲୋକ ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍ ଅନୁଭବ କରିଛନ୍ତି ଏବଂ ୫୦ ମିଲିୟନ୍ରୁ ଅଧିକ ବଞ୍ଚି ରହୁଥିବା ଲୋକେ ପରିଣାମସ୍ବରୂପ କୌଣସି ନା କୌଣସି ପ୍ରକାର ସ୍ଥାୟୀ ବିକଳାଙ୍ଗତାର ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇଥାନ୍ତି। ଯଦିଓ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍ ପର ଜୀବନ ପ୍ରାୟତଃ ସମାନ ହୋଇ ନ ଥାଏ, ଠିକ୍ ଯନତ୍ ଓ ସହାୟତା ସହିତ ଏକ ସାର୍ଥକ ଜୀବନ ଧାରଣ କରିବା ବି ସମ୍ଭବ ହୋଇଥାଏ।
ଠିକ୍ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ପରି ମସ୍ତିଷ୍କକୁ ରକ୍ତ ଏବଂ ଅମ୍ଳଜାନ ଦ୍ୱାରା ପୋଷକତ୍ବର ଆବଶ୍ୟକତା ହୋଇଥାଏ। ଯଦି ରକ୍ତର ଯୋଗାଣ ପ୍ରତିବନ୍ଧିତ ହୁଏ ବା ବନ୍ଦ ହୁଏ, ତେବେ ମସ୍ତିଷ୍କର କୋଷିକାଗୁଡ଼ିକ ମରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କରିଥାନ୍ତି। ଏହା ମସ୍ତିଷ୍କରେ କ୍ଷତ, ବିକଳାଙ୍ଗତା ଏବଂ ସମ୍ଭାବ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁର କାରଣ ହୋଇପାରେ। ଯେଉଁ ଲୋକମାନେ ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍ରୁ ବଞ୍ଚି ଯାଆନ୍ତି, ପ୍ରାୟତଃ ସେମାନଙ୍କ ମସ୍ତିଷ୍କରେ ଆଘାତ ଲାଗିବା କାରଣରୁ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ସମସ୍ୟା ଦେଖାଯାଇଥାଏ। କିଛି ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ପୁନର୍ବାସର ଲମ୍ବା ଅବଧି ଆବଶ୍ୟକ ହେଉଥିବା ବେଳେ କେତେକଙ୍କୁ ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍ ପ୍ରଭାବ ସହିତ ରହିବା ପାଇଁ ସମଯୋଜନର ଆବଶ୍ୟକତା ପଡ଼ିଥାଏ। ସ୍ବାସ୍ଥ୍ୟକର ଜୀବନଶୈଳୀରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆପଣଙ୍କୁ ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍ରୁ ରକ୍ଷା ପାଇବାରେ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଏକକୁ ପ୍ରତିରୋଧ କରିବାରେ ସହାୟକ ହୋଇପାରେ।
ଏକ ଇସ୍କେମିକ୍ ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍ ଏବଂ ଅନ୍ୟଟି ଏହେମୋରେଜିକ୍ ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍। ଦୁଇ ପ୍ରକାର ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍ ମସ୍ତିଷ୍କର କୋଷିକାକୁ କ୍ଷତି ପହଞ୍ଚାଇଥାଏ। ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍ର ଅନେକ ଆପଦ କାରକ ଅଛି। ଏହା ମଧ୍ୟରୁ କିଛି କାରକ ଏକ ପ୍ରକାର ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍ର ସମ୍ଭାବନାକୁ ବୃଦ୍ଧି କରୁଥିବା ବେଳେ ଅନ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ଉଭୟ ପ୍ରକାର ସମ୍ଭାବନାକୁ ବୃଦ୍ଧି କରେ। ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍ ଏପରି ଲୋକଙ୍କୁ ବି ହୋଇପାରେ ଯେଉଁମାନେ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ କି ସେମାନଙ୍କଠାରେ ବିପଦ ରହିଛି। ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍ର ପ୍ରମୁଖ କାରଣ। ଉଚ୍ଚ କୋଲେଷ୍ଟରଲ, ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଶର୍କରା, ହୃଦୟ ରୋଗ, ମେଦବହୁଳତା, ଅସ୍ବାସ୍ଥ୍ୟକର ଆହାର ଆଦି ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍ର ପ୍ରମୁଖ ଆପଦ କାରକ।
ଏକ ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍ ଏକ ଚିକିତ୍ସୀୟ ଆପତକାଳ। ଯଦି ଲାଗେ କି ଆପଣଙ୍କୁ ବା ଆପଣଙ୍କ ଆଖପାଖରେ କାହାରିକୁ ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍ ହେଉଛି ତେବେ ତୁରନ୍ତ ସହାୟତା ପାଇଁ ଫୋନ୍ କରନ୍ତୁ। ନିଜେ ହସ୍ପିଟାଲ୍ ଯିବାକୁ ପ୍ରୟାସ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ। ଆପତକାଳୀନ ଚିକିତ୍ସା ସେବା (ଇଏମ୍ଏସ୍)ର କାର୍ଯ୍ୟକର୍ତ୍ତା ଖୁବ୍ଶୀଘ୍ର ଉତ୍ତର ପ୍ରଦାନ କରିବେ ଏବଂ ଆପଣଙ୍କୁ ଏକ ହସ୍ପିଟାଲ୍କୁ ନେଇଯିବେ ଯିଏ ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍ ସମୟରେ ଏବଂ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଲୋକଙ୍କର ଯତ୍ନ ନେଇପାରେ। ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍ ହୋଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରତି ମିନିଟ୍ ମହତ୍ତ୍ବପୂର୍ଣ୍ଣ।
ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍ର ଉପଚାର ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍ର ପ୍ରକାର ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ। ଯଦି ଆପଣଙ୍କୁ ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍ ହୋଇଛି, ତେବେ ଆପଣ ଆପଣଙ୍କ ସ୍ବତନ୍ତ୍ରତାକୁ ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବାରେ ବହୁ ପ୍ରଗତି କରିପାରନ୍ତି। ଏକ ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍ ପରେ, ଆପଣଙ୍କୁ ଠିକ୍ ହେବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା ପାଇଁ ପୁନର୍ବାସ (ପୁନର୍ବସନ)ର ଆବଶ୍ୟକତା ହୋଇପାରେ। ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍ କାରଣ ଜାଣିବା ପାଇଁ ଏବଂ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍କୁ ରୋକିବା ଲାଗି ପଦକ୍ଷେପ ନେବା ନିମନ୍ତେ ସ୍ବାସ୍ଥ୍ୟ ଯନତ୍ ଟିମ୍ ସହିତ କାମ କରିବା ମହତ୍ତ୍ବପୂର୍ଣ୍ଣ।
ଏବେ ଆମେ ଯେଉଁ ବିକଳ୍ପ ବାଛିବା ତାହା ବୟସ ଅନୁସାରେ ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍କୁ ରୋକିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିପାରେ। ଏହା ଧ୍ୟାନ ଦେବା ମହତ୍ତ୍ବପୂର୍ଣ୍ଣ ଯେ ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍କୁ ରୋକାଯାଇପାରେ ଏବଂ ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍ ପାଇଁ ଆପଣଙ୍କ ଅସୁବିଧାକାରକକୁ ଜାଣିବା ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍କୁ ରୋକିବାର ପ୍ରଥମ ପଦକ୍ଷେପ। ନିୟମିତ ଭାବେ ଚିକିତ୍ସକୀୟ ଯାଞ୍ଚ ଏବଂ ଆପଣଙ୍କ ଅସୁବିଧାକୁ ଜାଣି, ଆପଣ ଏହି ବିଷୟ ଉପରେ ଧ୍ୟାନକେନ୍ଦ୍ରିତ କରିପାରିବେ କି ଆପଣ କ’ଣ ବଦଳାଇ ପାରିବେ ଏବଂ ଆପଣଙ୍କ ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍ର ଆପଦକୁ କମ୍ କରିପାରିବେ। ନ୍ୟାଶନାଲ୍ ଇନ୍ଷ୍ଟିଚ୍ୟୁଟ୍ ଅଫ୍ ନ୍ୟୁରୋଲୋଜିକାଲ୍ ଡିସ୍ଅର୍ଡର ଆଣ୍ଡ ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍ ଅନୁସାରେ ଏହି ପ୍ରମୁଖ ଲକ୍ଷଣ ପ୍ରତି ଧ୍ୟାନ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ। ମୁହଁ, ବାହୁ ବା ଗୋଡ଼ରେ ହଠାତ୍ ବଧିରା ବା ଦୁର୍ବଳତା। ଅଚାନକ ଭ୍ରମ ବା ଅନ୍ୟକୁ କହିବା ବା ବୁଝିବାରେ ଅସୁବିଧା। ଅଚାନକ ଏକ ବା ଦୁଇ ଆଖିକୁ ଦେଖିବାରେ ଅସୁବିଧା। ଅଚାନକ ଚାଲିବାରେ ଅସୁବିଧା, ମୁଣ୍ଡ ବୁଲାଇବା ବା ସନ୍ତୁଳନ ବା ସମନ୍ବୟର ଅଭାବ। ବିନା କୌଣସି ଜ୍ଞାତ କାରଣରେ ଅଚାନକ ତୀବ୍ର ମୁଣ୍ଡବ୍ୟଥା।
ଦୁଇ ପ୍ରକାରର ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍ ରହିଛି। ଏକ ଇସ୍କେମିକ୍ ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍ ସେତେବେଳେ ହୋଇଥାଏ ଯେତେବେଳେ ରକ୍ତ ଥକ୍କା ବା ଅନ୍ୟ କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ମସ୍ତିଷ୍କକୁ ଆସୁଥିବା ରକ୍ତବାହିକାଗୁଡ଼ିକୁ ଅବରୁଦ୍ଧ କରିଦେଇଥାଏ। ପ୍ଲାକ୍ ନାମକ ଫ୍ୟାଟିଜମା ବି ରକ୍ତବାହିକାରେ ଜମି ଅବରୁଦ୍ଧ ବା ବ୍ଲକେଜ୍ର କାରଣ ହୋଇପାରେ। ରକ୍ତସ୍ରାବୀ ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍ ସେତେବେଳେ ହୋଇଥାଏ ଯେତେବେଳେ ମସ୍ତିଷ୍କରେ ରକ୍ତବାହିକା ଫାଟି ଯାଇଥାଏ, ରକ୍ତ ଜମି ଥାଏ ଏବଂ ମସ୍ତିଷ୍କର ପାର୍ଶ୍ୱବର୍ତ୍ତୀ କୋଷିକାକୁ କ୍ଷତି ପହଞ୍ଚାଇଥାଏ।
ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍ର ଆଶଙ୍କାକୁ କମ୍ କରନ୍ତୁ ଓ ଏଥିପାଇଁ ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍ ପ୍ରତିରୋଧର ଏବିସିଏସକୁ ଜାଣିବା ଆବଶ୍ୟକ। ଆସ୍ପିରିନ୍ ଆପଣଙ୍କ ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍ ଆପଦକୁ ନିମ୍ନତର କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିପାରେ। ରକ୍ତକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତୁ। କୋଲେଷ୍ଟରଲ୍ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତୁ ଓ ଧୂମପାନ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତୁ।
ସିନିୟର କନ୍ସଲଟାଣ୍ଟ ନ୍ୟୁରୋଲୋଜିଷ୍ଟ, ଆମ୍ରି ହସ୍ପିଟାଲ, ଭୁବନେଶ୍ୱର
ମୋ: ୯୯୩୭୭୭୯୭୬୩
