ଗୀତା ଧର୍ମ, କର୍ମ ଓ ବାସ୍ତବତାର ପ୍ରକୃତି ଉପରେ ଗଭୀର ଶିକ୍ଷା ପ୍ରଦାନ କରି ନିଃସ୍ବାର୍ଥପର କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଭକ୍ତିକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇଥାଏ, ଯାହା ସଙ୍କଳ୍ପକୁ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରେ ଏବଂ ଫଳାଫଳ ସହିତ ସଂଲଗ୍ନ ନ କରି ଜଣେ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ ବୋଲି ଶିକ୍ଷା ଦିଏ। କର୍ମଯୋଗରେ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଲାଭରେ ସଂଲଗ୍ନ ନ ହୋଇ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ନୈବେଦ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରିବା କାର୍ଯ୍ୟକୁ ବୁଝାଇଥାଏ, ଯାହା ସମ୍ପ୍ରତି ମଣିଷସମାଜ ପାଳନ କରିବା ପାଇଁ ଅସମର୍ଥ। ଗୀତା ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତିର ଗୁରୁତ୍ୱ ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱାରୋପ କରି ପରାମର୍ଶ ଦେଇଥାଏ ଯେ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ନିକଟରେ ପ୍ରେମ ଓ ଆତ୍ମସମର୍ପଣ ମୁକ୍ତି ଆଣିପାରେ। ସମ୍ପ୍ରତି ଭାବନା ଆସିଥାଏ ଯେ, ଆତ୍ମସମର୍ପଣ ହେଉଛି ଏକ ପରାଜୟର ବା ଅପାରଗତାର ବିନ୍ୟାସ, ମାତ୍ରା ତାହା ଭୁଲ୍। ଏହା ହେଉଛି ବଳିଷ୍ଠ ମାନବଧର୍ମୀର ପରାକାଷ୍ଠା, ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଜ୍ଞାନ ଆହରଣ କରିବାର ଏକ ମାଧ୍ୟମ ଭାବରେ ଗୀତା ଜ୍ଞାନ ଖୋଜିବା ଓ ବାସ୍ତବତାର ପ୍ରକୃତ ପ୍ରକୃତିକୁ ବୁଝିବାର ଗୁରୁତ୍ୱ ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱାରୋପ କରେ। ଏହା ମଧ୍ୟ ଶିକ୍ଷା ଦେଇଥାଏ ଯେ, ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଈଶ୍ୱର ଅଛନ୍ତି ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଓ କରୁଣାରେ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ।
ଯେଉଁଠି ବସୁଧୈବ କୁଟୁମ୍ବକମ୍ ମାନସିକତା କେବଳ ବାକ୍ୟ ଓ ଲିଖନରେ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଥାଏ, ସେତେବେଳେ ମଣିଷ ଗୀତାର ଜୀବନାଦର୍ଶକୁ ଯଦି ବୁଝିବାରେ ସମର୍ଥ ହୁଅନ୍ତା, ତେବେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ମଣିଷ ବା ପ୍ରାଣୀଠାରେ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ସ୍ବରୂପ ମଣିଷ ଉପଲବ୍ଧି କରିପାରନ୍ତା। ମଣିଷ ଏତେମାତ୍ରାରେ ହିଂସାର ବଶବର୍ତ୍ତୀ ହୁଅନ୍ତା ନାହିଁ। ପ୍ରତିକୂଳ ପରିସ୍ଥିତିରେ, ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଶାନ୍ତି ଓ ସମାନତା ଖୋଜିବାର ଗୁରୁତ୍ୱ ଉପରେ ଗୀତା ଗୁରୁତ୍ୱାରୋପ କରିଥାଏ, ଯାହା ଜନ୍ମ ମୃତ୍ୟୁଚକ୍ରରୁ ମୁକ୍ତିର ପଥ ବର୍ଣ୍ଣନା କରି ଆତ୍ମ-ହୃଦୟଙ୍ଗମ ଓ ସାଂସାରିକ ଇଚ୍ଛାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେବାର ସୂତ୍ର ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱାରୋପ କରିଥାଏ। ବିଡ଼ମ୍ବନାର ସମୟ ଯେ ଅନେକ ମଣିଷ ଜୀବନର ସ୍ବାଦକୁ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚତୁରତାର ସହ ସମ୍ମୁଖୀନ ନ ହୋଇ ଅମୂଲ୍ୟ ଜୀବନକୁ ଆତ୍ମହତ୍ୟା କରୁଛି ବା ଜଣେ ଅନ୍ୟକୁ ହତ୍ୟା କରୁଛି, ଯାହା ଗୀତାର ବିପରୀତଧର୍ମୀ କାର୍ଯ୍ୟ। ଗୀତାରେ କୃଷ୍ଣ ଐଶ୍ୱରୀୟ ଶିକ୍ଷକ ଭାବରେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଜୀବନର ଜଟିଳତା ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଜ୍ଞାନର ପଥ ଦେଇ ମାର୍ଗଦର୍ଶନ କରିବାର ଚାତୁରୀକୁ ଶିକ୍ଷା ଦେଇଛନ୍ତି। ଏହାକୁ ମଣିଷ ଶିକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ। ମାତ୍ର ତାହା ନ କରି ମଣିଷ ଗୀତାର ବାକ୍ୟକୁ ଉଦ୍ଧାର ପୂର୍ବକ କେବଳ ବାକ୍ୟାଳାପରେ ସଙ୍କୁଚିତ କରି ନିଜକୁ ଏକ ଅକ୍ଷମଣୀୟ ଅପରାଧ ମଧ୍ୟରେ ଆବୃତ କରିଛି। ଗୀତା ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତି ଓ ଦର୍ଶନ ଉପରେ ଗଭୀର ପ୍ରଭାବ ବିସ୍ତାର କରିଥାଏ, ଯାହାର ଶିକ୍ଷା ବିଶ୍ୱରେ ଆଦୃତ ହେଉଥିଲାବେଳେ ମଣିଷସମାଜରେ ତାହା କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହୋଇପାରୁନାହିଁ। ଉକ୍ତ ଶିକ୍ଷା ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ଓ ବ୍ୟକ୍ତିବିଶେଷଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରାସଙ୍ଗିକ ବୋଲି ବିଚାର କରାଯାଏ। କାରଣ ଏହା ଧର୍ମ, କର୍ମ ଓ ସତ୍ୟ ଅନୁସରଣର ନୀତି ଉପରେ ଆଧାରିତ। ମାତ୍ର ମଣିଷ ତାହାର ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନଚର୍ଯ୍ୟା ଓ ଜୀବନର ଆତ୍ମଚରିତରେ ତାହାକୁ ଭିନ୍ନ ଉପାୟରେ ବ୍ୟବହାର କରିଥାଏ। ଗୀତା ବିଶେଷତଃ ଜ୍ଞାନଯୋଗ, ଭକ୍ତିଯୋଗ ଓ କର୍ମଯୋଗ ବିଷୟରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଥାଏ, ଯେଉଁଥିରେ ମଣିଷ ପରିମାର୍ଜିତ ହୋଇ ଜୀବନରେ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଶିକ୍ଷା କରିଥାଏ। ଜ୍ଞାନଯୋଗରେ ଚିନ୍ତା ଓ ମୂଲ୍ୟାଙ୍କନ ମାଧ୍ୟମରେ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନ ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା ହୋଇଥାଏ। ବ୍ୟକ୍ତି ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଆତ୍ମଶକ୍ତି ସହିତ ଜଡ଼ିତ ବିଷୟରେ ଜ୍ଞାନ ଆହରଣ କଲା ପରେ ସେ କାର୍ଯ୍ୟର ପଥକୁ ଆଧାର କରିଥାଏ, ଯାହା ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି କିପରି ନିଜ ପରିବାର ତଥା ସମାଜ ପ୍ରତି କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପାଳନ କରିପାରିବ ସେ ବିଷୟରେ ଶିକ୍ଷାଦିଏ। କର୍ମର ମାର୍ଗ କର୍ମଯୋଗ ମାଧ୍ୟମରେ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ଅନୁଭବ କିମ୍ବା ଜ୍ଞାନରୁ ହୃଦୟଙ୍ଗମ କରେ ଯେ, ଏହା କାହାର କାର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ ବରଂ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ସହିତ ସଂଲଗ୍ନ, ଯାହା ନିଜର ବନ୍ଧନ ପାଇଁ ଉତ୍ତରଦାୟୀ।
ଶାସ୍ତ୍ରରେ ବ୍ୟକ୍ତି ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରଦାନ କରିବାକୁ ଶିକ୍ଷା ଦେଇଥାଏ। ଗୀତା ହେଉଛି ମଣିଷ ଜୀବନର ଏକ ମାନଚିତ୍ର ଓ ମାର୍ଗଦର୍ଶକ ପୁସ୍ତକ। ଏହା ଜୀବନର ଏକ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ସମୀକ୍ଷା ପ୍ରଦାନ କରେ ଓ ଜୀବନ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟକୁ ସମର୍ଥନ କରେ। ହେନେରୀ ଡେଭିଡ୍ ଥେରକ୍ସ, ଜନ କିଟ୍ସ, ୱାଲ୍ଟର ହାଗାନ ଓ ବିଥୋଭେନ ପ୍ରମୁଖ ଗୀତାରେ ଜୀବନ ଦର୍ଶନର ମାର୍ଗଦର୍ଶନ ପାଇଥିବା ଜଣାଯାଏ, କାରଣ ଏଥିରେ ପ୍ରୟୋଗ ଥାଏ ବାସ୍ତବତା। ଗାନ୍ଧୀ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ବିଶିଷ୍ଟ ବ୍ୟକ୍ତି, ଯିଏ ଗୀତାକୁ ତାଙ୍କ ଜୀବନର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଉନ୍ମୋଚନ କରିବାରେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପାଦାନ ବୋଲି ବିବେଚନା କରିଥିଲେ। ଯେତେବେଳେ ଜୀବନକୁ ପରିସ୍ଥିତିର ଆହ୍ବାନ ଉପରେ ବିଶ୍ଳେଷଣ କରାଯାଏ, ସେତେବେଳେ ନିଜକୁ ପଚାରି ପାରିବା କି, ମୁଁ ମୋର କର୍ତ୍ତବ୍ୟକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ପ୍ରତିପାଦନ କରୁଛି? ଗୀତାର ବିଶ୍ଳେଷଣ ଓ ତର୍ଜମା କଲେ ସିଦ୍ଧାନ୍ତରେ ଉପନୀତ ହୋଇଥାଏ ଯେ, ଗୀତାରେ ମଣିଷ କେବଳ ଧର୍ମ ଭାବନାରେ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ ବରଂ ଏହା ଏକ ଜୀବନର ସତ୍ୟର ଆଦର୍ଶ। ଅନେକ ମଣିଷ ସେମାନଙ୍କ ଜୀବନୀ ବା ଆତ୍ମଜୀବନୀ ଲେଖିଥା’ନ୍ତି, ମାତ୍ର ବିଡ଼ମ୍ବନାର ବିଷୟ ଏଥିରେ କେବଳ ଥାଏ କିଛି ଘଟଣା, ଶ୍ରେୟଃ ତଥା ତୁଷ୍ଟୀକରଣ ଉପାଦାନ। ଏଥିରେ ନଥାଏ ସତ୍ୟର ଆବିଷ୍କାର, ନୀତିର ବନ୍ଧୁର ପଥ ଓ ଆଦର୍ଶର ଗାଥା, କାରଣ ଏ ସମାଜରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ମଣିଷ ଗୋଟିଏ ଗୋଟିଏ ଗୀତା, ଯାହା ସତ୍ୟ। ଆତ୍ମଜୀବନୀରେ ସତ୍ୟର ଅବତାରଣା ହେଉଛି ଗୀତା, କାରଣ ଗୀତାରେ ମିଛ ନ ଥାଏ। ତେଣୁ ମଣିଷର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜୀବନ ହେଉଛି ଏକ ଏକ ଗୀତାର ବାକ୍ୟ, ଯାହାକୁ ଗୀତାର ନିର୍ମଳ ବାତାବରଣରେ ପ୍ରବାହ କରି ଆତ୍ମଜୀବନୀରେ ତାହାର ଯଥାର୍ଥ ପ୍ରୟୋଗ କଲେ ସତ୍ୟର ଅବତାରଣା ହୋଇ ସୁସ୍ଥ ସମାଜ ଗଠନ ହୋଇପାରନ୍ତା।
ଡ.ସତ୍ୟ ନାରାୟଣ ମିଶ୍ର
ସହାୟକ ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ,
ଜାତୀୟ ଅଭିଲେଖାଗାର,ଭୁବନେଶ୍ୱର
ମୋ: ୯୯୩୭୩୪୫୯୦୦
