ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ,୨୦।୧୧: ଭାରତ ସମେତ ବିଶ୍ୱର ବହୁଳ ଅଂଶରେ ଆଣ୍ଟିବାୟୋଟିକ୍ ପ୍ରତିରୋଧକତା (Antimicrobial Resistance – AMR) ବା ସୁପରବଗ୍ ସଙ୍କଟ ଦିନକୁ ଦିନ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଛି। ବିଶ୍ୱ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସଂଗଠନ (WHO) ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଅଧ୍ୟୟନ ପରେ, ନିକଟରେ ‘ଦ ଲାନ୍ସେଟ୍’ (The Lancet) ସହ ଜଡ଼ିତ ଏକ ବୃହତ ଅଧ୍ୟୟନ ଏହି ସଙ୍କଟକୁ ଆହୁରି ତୀବ୍ରତର କରିଛି। ଏହି ସମସ୍ୟା ପାଇଁ ଭାରତରେ ବହୁଳ ଭାବରେ ବ୍ୟବହୃତ ଓ ଅତ୍ୟଧିକ ପ୍ରେସକ୍ରାଇବ୍ ହେଉଥିବା କେତେକ ସାଧାରଣ ଆଣ୍ଟିବାୟୋଟିକ୍ ମୁଖ୍ୟତଃ ଦାୟୀ ବୋଲି ଜଣାପଡ଼ିଛି।
ନିକଟ ଅଧ୍ୟୟନଗୁଡ଼ିକ ଅନୁଯାୟୀ, ଭାରତରେ ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ବ୍ୟବହାର ହେଉଥିବା ଏବଂ ଅତ୍ୟଧିକ ମାତ୍ରାରେ ଲେଖାଯାଉଥିବା ଆଣ୍ଟିବାୟୋଟିକ୍ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ:
ଆଜିଥ୍ରୋମାଇସିନ୍ (Azithromycin): ଶ୍ୱାସକ୍ରିୟା ସଂକ୍ରମଣ ପାଇଁ ଏହା ବହୁଳ ଭାବରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ। ‘ଲାନ୍ସେଟ୍ ରିଜିଓନାଲ୍ ହେଲ୍ଥ – ସାଉଥ୍ଇଷ୍ଟ ଏସିଆ’ରେ ପ୍ରକାଶିତ ଏକ ଜାତୀୟ ଅଧ୍ୟୟନ ଅନୁଯାୟୀ, ୨୦୧୯ ରେ ଭାରତରେ ଏହା ସର୍ବାଧିକ ବ୍ୟବହୃତ ଏକକ-ଅଣୁ ଆଣ୍ଟିବାୟୋଟିକ୍ ଥିଲା। ଏହା ବିନା ପ୍ରେସକ୍ରିପସନରେ ବିକ୍ରି ହେଉଥିବାରୁ ଏହାର ଅପବ୍ୟବହାର ବଢୁଛି।
ଆମୋକ୍ସିସିଲିନ୍ (Amoxicillin): କ୍ଲାଭୁଲାନେଟ୍ (Clavulanate) ସହ ମିଶ୍ରିତ ଆମୋକ୍ସିସିଲିନ୍ ହସ୍ପିଟାଲ୍ ଏବଂ ଘରୋଇ ସେଟିଂସରେ ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଛି। ଏହାର ସହଜ ଉପଲବ୍ଧତା ଏବଂ ଶସ୍ତା ଦାମ ପାଇଁ ଲୋକେ ଏହାକୁ ସାମାନ୍ୟ ଭାଇରାଲ୍ ସଂକ୍ରମଣରେ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟବହାର କରୁଛନ୍ତି।
ଓଫ୍ଲୋକ୍ସାସିନ୍ (Ofloxacin): ଏହି ଫ୍ଲୋରୋକ୍ୱିନୋଲୋନ୍ (Fluoroquinolone) ବର୍ଗର ଔଷଧ ସାଧାରଣତଃ ନରଫ୍ଲକ୍ସ (Norflox) ନାମରେ ଜଣାଶୁଣା। ଏହା ବିନା ପ୍ରେସକ୍ରିପସନରେ ବହୁଳ ଭାବରେ ବିତରଣ କରାଯାଏ। ଏହାର ଅତ୍ୟଧିକ ବ୍ୟବହାର ଇ.କୋଲାଇ (E. coli) ଏବଂ ସୁଡୋମୋନାସ୍ (Pseudomonas) ଭଳି ଜୀବାଣୁରେ ପ୍ରତିରୋଧକତାକୁ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ କରୁଛି।
ତେବେ ଅଧ୍ୟୟନଗୁଡ଼ିକ ଦର୍ଶାଉଛି ଯେ ଏହି ସାଧାରଣ ଆଣ୍ଟିବାୟୋଟିକ୍ଗୁଡ଼ିକର ଅନୁଚିତ ବ୍ୟବହାର ‘ସୁପରବଗ୍ସ’ ସୃଷ୍ଟି କରୁଛି। ଯେହେତୁ ଏହି ଔଷଧଗୁଡ଼ିକ ଭାଇରାଲ୍ ସଂକ୍ରମଣ ପାଇଁ, କିମ୍ବା ଡାକ୍ତରୀ ପରାମର୍ଶ ବିନା ବହୁଳ ଭାବରେ ଖିଆଯାଉଛି, ଏହା ଜୀବାଣୁମାନଙ୍କ ଉପରେ ଏକ ‘ଚୟନ ଚାପ’ (selection pressure) ସୃଷ୍ଟି କରୁଛି। ଏହା ଫଳରେ କେବଳ ପ୍ରତିରୋଧକ ଜୀବାଣୁ ବଞ୍ଚି ରହି ସଂଖ୍ୟା ବୃଦ୍ଧି କରୁଛନ୍ତି।
ନିକଟରେ ହସ୍ପିଟାଲ୍ ସେଟିଂସରେ ଭାରତୀୟ ରୋଗୀଙ୍କ ଉପରେ ହୋଇଥିବା ଏକ ଅଧ୍ୟୟନ ଅନୁଯାୟୀ, ଶତକଡ଼ା ୮୩ ଭାଗ ରୋଗୀଙ୍କଠାରେ ମଲ୍ଟି-ଡ୍ରଗ୍ ରେଜିଷ୍ଟାଣ୍ଟ ଜୀବାଣୁ (MDROs) ର ବହୁଳ କଲୋନାଇଜେସନ୍ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଛି।
AMR ସଙ୍କଟକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ପାଇଁ ନିମ୍ନଲିଖିତ ପଦକ୍ଷେପ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ:
ନିୟମ କଡାକଡି କରନ୍ତୁ: ଫାର୍ମାସିଷ୍ଟ ଏବଂ ନିୟାମକମାନେ ଫ୍ଲୋରୋକ୍ୱିନୋଲୋନ୍ ଭଳି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଆଣ୍ଟିବାୟୋଟିକ୍ଗୁଡ଼ିକର ବିନା ପ୍ରେସକ୍ରିପସନ୍ରେ ବିକ୍ରିକୁ କଠୋର ଭାବରେ ନିଷେଧ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଆଣ୍ଟିମାଇକ୍ରୋବିଆଲ୍ ଷ୍ଟିୱାର୍ଡସିପ୍ (AMS): ଡାକ୍ତରଖାନା ଏବଂ କ୍ଲିନିକ୍ଗୁଡ଼ିକରେ କେବଳ ଆବଶ୍ୟକ ସ୍ଥଳେ ତଥା ପରୀକ୍ଷା ରିପୋର୍ଟ ଆଧାରରେ ଔଷଧ ଲେଖିବାକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେବା ଉଚିତ୍।
ଜନସଚେତନତା: ଜନସାଧାରଣ ଭାଇରାଲ୍ ସଂକ୍ରମଣ ପାଇଁ କଦାପି ଆଣ୍ଟିବାୟୋଟିକ୍ ନ ମାଗିବା, ଡାକ୍ତରଙ୍କ ପରାମର୍ଶ ଅନୁଯାୟୀ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କୋର୍ସ ଶେଷ କରିବା ଏବଂ ଉତ୍ତମ ସ୍ୱଚ୍ଛତା ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଏହି ସାଧାରଣ ଆଣ୍ଟିବାୟୋଟିକ୍ଗୁଡ଼ିକର ଅପବ୍ୟବହାରକୁ ରୋକିବା ପାଇଁ ତୁରନ୍ତ ସମନ୍ୱିତ କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜରୁରୀ, ନଚେତ୍ ଭବିଷ୍ୟତରେ ସାଧାରଣ ସଂକ୍ରମଣର ଚିକିତ୍ସା କରିବା ଅସମ୍ଭବ ହୋଇପଡ଼ିବ।
