କାର୍ଗିଲ ଯୁଦ୍ଧ କେବଳ ଏକ ସାମରିକ ସଂଘର୍ଷ ନ ଥିଲା, ଏହା ଭାରତର ସାର୍ବଭୌମତ୍ୱ, ରଣନୈତିକ ବୁଦ୍ଧି ଏବଂ ସୈନିକଙ୍କ ଅଦମ୍ୟ ସାହସର ପରୀକ୍ଷା ଥିଲା। ମେ’ ୧୯୯୯ରେ ଯେତେବେଳେ ପାକିସ୍ତାନୀ ସେନା ଏବଂ ଆତଙ୍କବାଦୀମାନେ ମିଶି କାର୍ଗିଲର ଉଚ୍ଚ ଶିଖରଗୁଡ଼ିକୁ କବ୍ଜା କରିଥିଲେ, ଭାରତକୁ ନିଜ ଅଞ୍ଚଳରେ ଯୁଦ୍ଧର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେବାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା। ଅନୁପ୍ରବେଶକାରୀଙ୍କୁ ଘଉଡ଼ାଇବା ପାଇଁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ଅପରେଶନ ବିଜୟ ଦୁଇ ମାସରୁ ଅଧିକ ସମୟ ଧରି ଚାଲିଥିଲା ଏବଂ ୨୬ ଜୁଲାଇ ୧୯୯୯ରେ ଭାରତ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶିଖରରେ ତ୍ରିରଙ୍ଗା ଉଡ଼ାଇ ବିଜୟ ଘୋଷଣା କରିଥିଲା।
ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ଭାରତୀୟ ସେନାର ଶକ୍ତି ଏବଂ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱରେ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ମିଳିତ ସମର୍ଥନକୁ ପ୍ରମାଣିତ କରିଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଏହି ବିଜୟ ପାଇଁ ଏକ ବଡ଼ ମୂଲ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ଶହ ଶହ ସୈନିକ ଶହୀଦ ହୋଇଥିଲେ, କୋଟି କୋଟି ଟଙ୍କା ଖର୍ଚ୍ଚ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ସାମରିକ ସମ୍ବଳ ବହୁ ପରିମାଣରେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଥିଲା। ତେଣୁ ଆଜି କାର୍ଗିଲ ଦିବସ ଅବସରରେ ଆସନ୍ତୁ ଆମେ ଆପଣଙ୍କୁ କହିବା ଯେ, କାର୍ଗିଲ ଯୁଦ୍ଧରେ କେଉଁ ଦେଶକୁ ସର୍ବାଧିକ ଖର୍ଚ୍ଚ ବହନ କରିବାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା ଏବଂ ଭାରତ ଏବଂ ପାକିସ୍ତାନ ମଧ୍ୟରୁ କାହାକୁ ସର୍ବାଧିକ କ୍ଷତି ସହିବାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା।
କାର୍ଗିଲ ଯୁଦ୍ଧ କେବଳ ଭାରତ ପାଇଁ ଏକ ସାମରିକ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ ନୁହେଁ ବରଂ ଏକ ଆର୍ଥିକ ପରୀକ୍ଷା ମଧ୍ୟ ଥିଲା। ଯଦି ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକୁ ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ, ତେବେ ଭାରତ ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରାୟ ୫ରୁ ୧୦ ହଜାର କୋଟି ଟଙ୍କା ଖର୍ଚ୍ଚ କରିଥିଲା। କେବଳ ଭାରତୀୟ ବାୟୁସେନା ୩୦୦ରୁ ଅଧିକ ବିମାନ ଆକ୍ରମଣ କରିଥିଲା ଯେଉଁଥିରେ ପ୍ରାୟ ୨୦୦୦ କୋଟି ଟଙ୍କା ଖର୍ଚ୍ଚ ହୋଇଥିଲା। ସେହି ସମୟରେ ସେନାର ଭୂମି ଅଭିଯାନର ଖର୍ଚ୍ଚ ପ୍ରତିଦିନ ପ୍ରାୟ ୧୦ରୁ ୧୫ କୋଟି ଟଙ୍କାରେ ପହଞ୍ଚିଥିଲା।
କିଛି ରିପୋର୍ଟ ଅନୁସାରେ, କାର୍ଗିଲ ଯୁଦ୍ଧର ଦିନଗୁଡ଼ିକରେ ଭାରତକୁ ଦୈନିକ ୧୪୬୦ କୋଟି ଟଙ୍କା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଖର୍ଚ୍ଚ କରିବାକୁ ପଡୁଥିଲା। ଏହା ସତ୍ତ୍ୱେ ସେତେବେଳେ ଭାରତର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅର୍ଥନୀତି, ୩୩.୫ ବିଲିୟନ ଡଲାରର ବୈଦେଶିକ ମୁଦ୍ରା ଭଣ୍ଡାର ଏବଂ ୧୦ ବିଲିୟନ ଡଲାରର ପ୍ରତିରକ୍ଷା ବଜେଟ୍ ଏହି ସଙ୍କଟକୁ ମୁକାବିଲା କରିବା ପାଇଁ ଶକ୍ତି ଦେଇଥିଲା।
ଆର୍ଥିକ କ୍ଷତି ଅପେକ୍ଷା ଅଧିକ ଭାରତ ଏହାର ୫୨୭ ବୀର ସୈନିକଙ୍କୁ ହରାଇଥିଲା। ଯେତେବେଳେ ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ୧୩୬୩ରୁ ଅଧିକ ସୈନିକ ଆହତ ହୋଇଥିଲେ। ଏହା ଏକ ବଳିଦାନ ଯାହାକୁ କୌଣସି ମୂଲ୍ୟରେ ମାପି ହେବ ନାହିଁ। ଏହି ଯୁଦ୍ଧର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଉଚ୍ଚ ଶିଖରଗୁଡ଼ିକୁ କବଜା କରିବା ସମୟରେ ଅନେକ ୟୁନିଟ୍ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଇଞ୍ଚ ଭୂମି ପାଇଁ ନିଜ ଜୀବନକୁ ବାଜି ଲଗାଇ ଦେଇଥିଲେ।
ଯଦି ତୁଳନା କରାଯାଏ, ତେବେ କାର୍ଗିଲ ଯୁଦ୍ଧରେ ପାକିସ୍ତାନକୁ ଭାରତ ଅପେକ୍ଷା ଅଧିକ ସାମରିକ କ୍ଷତି ସହିବାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା। କିଛି ରିପୋର୍ଟ ଅନୁଯାୟୀ, ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରାୟ ୩୦୦୦ ପାକିସ୍ତାନୀ ସୈନିକ ପ୍ରାଣ ହରାଇଥିଲେ ଯେତେବେଳେ ପାକିସ୍ତାନ ସରକାରୀ ଭାବରେ କେବଳ ୩୫୭ ସୈନିକଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଦାବି କରିଥିଲା। ଯୁଦ୍ଧ ପରେ ଯେତେବେଳେ ଭାରତୀୟ ସେନା ଉଚ୍ଚ ଅଞ୍ଚଳଗୁଡ଼ିକର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ପୁନଃପ୍ରାପ୍ତ କଲା, ସେଠାରେ ଶହ ଶହ ପାକିସ୍ତାନୀ ସୈନିକଙ୍କ ମୃତଦେହ ମିଳିଥିଲା। ପାକିସ୍ତାନ ସେମାନଙ୍କୁ ଫେରାଇ ନେବାକୁ ମଧ୍ୟ ମନା କରିଦେଇଥିଲା।
କେବଳ ଏତିକି ନୁହେଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ପାକିସ୍ତାନର ରଣନୈତିକ ବିଫଳତା ଏହାର ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ପ୍ରତିଛବିକୁ ମଧ୍ୟ କ୍ଷତି ପହଞ୍ଚାଇଥିଲା। ଲାହୋର ଘୋଷଣାନାମାର ମାତ୍ର କିଛି ମାସ ପରେ କାର୍ଗିଲ ଅନୁପ୍ରବେଶକୁ ବିଶ୍ୱବ୍ୟାପୀ ବିଶ୍ୱାସଘାତ ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଉସୁକାଇବାର ଷଡ଼ଯନ୍ତ୍ର ଭାବରେ ଦେଖାଯାଇଥିଲା।
