ଔପନ୍ୟାସିକ ବିକ୍ରମ ସେଠ୍ଙ୍କ ମା’ ଜଷ୍ଟିସ ଲୀଲା ସେଠ୍ ହେଉଛନ୍ତି ପ୍ରଥମ ମହିଳା ବିଚାରପତି ଯିଏକି ହାଇକୋର୍ଟର ପ୍ରଧାନ ବିଚାରପତି ହୋଇଥିଲେ। ପ୍ରଥମେ ସେ ଦିଲ୍ଲୀ ହାଇକୋର୍ଟରେ ବିଚାରପତି ଭାବରେ ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ ଏବଂ ପରେ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ପ୍ରଧାନ ବିଚାରପତି ହୋଇଥିଲେ। ତା’ପରେ ପ୍ରଧାନ ବିଚାରପତି ଭାବରେ ତାଙ୍କୁ ହିମାଚଳ ପ୍ରଦେଶ ହାଇକୋର୍ଟକୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତର କରାଯାଇଥିଲା। ଯେଉଁଠାରେ ସେ ପ୍ରାୟ ୧୫ମାସ ରହିଥିଲେ। ପେଙ୍ଗୁଇନ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରକାଶିତ ତାଙ୍କ ଆତ୍ମଜୀବନୀ ‘ଘର୍ ଔର୍ ଅଦାଲତ’ରେ ଲୀଲା ସେଠ୍ ତାଙ୍କ କୋର୍ଟ ଦିନର ଅନେକ କାହାଣୀ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି।
ସେ ଯେତେବେଳେ ଦିଲ୍ଲୀ ହାଇକୋର୍ଟରେ ବିଚାରପତି ଥିଲେ ସେତେବେଳେ ଏକ ଘଟଣା ଘଟିଥିଲା। ସେ ଲେଖିଛନ୍ତି, ଦିନେ ମୁଁ ତିନି ଭଉଣୀଙ୍କଠାରୁ ଆଫିଡେଭିଟ ପାଇଲି, ଯେଉଁଥିରେ ସେମାନେ କହିଥିଲେ ଯେ; ସେମାନେ ସେମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ସମ୍ପତ୍ତି ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କ ନାଁରେ ଲେଖିଦେବେ। ଏହା ଦେଖି ମୁଁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇଗଲି। ହିନ୍ଦୁ ଉତ୍ତରାଧିକାର ଅଧିନିୟମ ୧୯୫୬ ଲାଗୁ ହେବାର ପ୍ରାୟ ୩୦ବର୍ଷ ବିତିଗଲା। କୌଣସି ପ୍ରକାର ଠକେଇ ଘଟୁଛି କି ନାହିଁ ଜାଣିବା ପାଇଁ ଏବଂ ଝିଅମାନେ କାହିଁକି ସେମାନଙ୍କର ଅଧିକାର ଛାଡୁଛନ୍ତି ତାହା ଜାଣିବା ପାଇଁ ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ କୋର୍ଟକୁ ଆସିବାକୁ କହିଲି।
ସେଠ୍ ଲେଖିଛନ୍ତି, ସେହି ଝିଅମାନଙ୍କର ଭାଇ କୋର୍ଟକୁ ଆସିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ନ ଥିଲେ। ବେଳେବେଳେ ଦୂରତା ଉଲ୍ଲେଖ କରନ୍ତି ତ ଆଉ କେତେବେଳେ ଖର୍ଚ୍ଚ। କିନ୍ତୁ ବହୁ ବିରୋଧ ପରେ ଭାଇମାନେ ତାଙ୍କୁ କୋର୍ଟକୁ ଆଣିବାକୁ ରାଜି ହୋଇଥିଲେ। ମୁଁ ସେହି ଝିଅମାନଙ୍କୁ ମୋ ଚାମ୍ବରକୁ ଡାକିଲି। ସେ ତାଙ୍କର ଆଇନଗତ ଅଧିକାର ବିଷୟରେ ଜାଣିଛନ୍ତି କି ବୋଲି ପଚାରିବାରୁ ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ହଁ କହିଲେ। ତା’ପରେ ମୁଁ ପଚାରିଲି ସେ କାହିଁକି ତାଙ୍କ ପୈତୃକ ସମ୍ପତ୍ତିରେ କୌଣସି ଭାଗ ନ ନେଇ କାଗଜପତ୍ରରେ ଦସ୍ତଖତ କଲେ। ସେ ଉତ୍ତର ଦେଇଛନ୍ତି, ସେ ତାଙ୍କ ଭାଇମାନଙ୍କ ସହ ସମ୍ପର୍କ ନଷ୍ଟ କରିବାକୁ ଚାହୁଁନାହାନ୍ତି। ବାପାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ତାଙ୍କ ଭାଇମାନଙ୍କ ଘର ହେଉଛି ଏକମାତ୍ର ସ୍ଥାନ ଯେଉଁଠାକୁ ସେ କିଛି ଅସୁବିଧା ହେଲେ ବୁଲିବାକୁ ଯାଇପାରିବେ। ଯଦି ସେ ଏକ ଭାଗ ଆଣିବେ। ତେବେ ଏହା ସେମାନଙ୍କ ସମ୍ପର୍କକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିବ।
ଲୀଲା ଲେଖିଛନ୍ତି ଯେ, ମୁଁ ସେହି ତିନି ଝିଅଙ୍କୁ ଆଫିଡେଭିଟ ପ୍ରତ୍ୟାହାର କରିବାକୁ ମନାଇବା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କଲି, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ତାହା କଲେ ନାହିଁ। ମୁଁ ଅନେକ ଦିନ ଧରି ଏହି ଘଟଣା ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କଲି।
ଲୀଲା ତାଙ୍କ ଆତ୍ମଜୀବନୀରେ ଆଉ ଏକ ଘଟଣା ବିଷୟରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି। ସେ ଲେଖିଛନ୍ତି, ଥରେ ଜଷ୍ଟିସ ସଚ୍ଚର ଏବଂ ମୁଁ ଏକାଠି ବସି ଆପରାଧିକ ଆବେଦନ ଶୁଣୁଥିଲୁ। ଏହି ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ଆମ ସମ୍ମୁଖରେ ଏକ ହତ୍ୟା ମାମଲା ଆସିଥିଲା ଯେଉଁଥିରେ ଜଣେ ଯୁବ ଅଭିଯୁକ୍ତଙ୍କୁ ଆଜୀବନ କାରାଦଣ୍ଡରେ ଦଣ୍ଡିତ କରାଯାଇଥିଲା। ଏହି ମାମଲାର ଶୁଣାଣି ପରେ ଆମେ ମତ ଦେଇଥିଲୁ ଯେ ତାଙ୍କୁ ଦୋଷୀ ସାବ୍ୟସ୍ତ କରିବାକୁ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ପ୍ରମାଣ ନାହିଁ। ଶେଷରେ ଆମେ ତାଙ୍କ ବିରୋଧରେ ଆସିଥିବା ଅଭିଯୋଗ ଏବଂ ଦଣ୍ଡକୁ ଖାରଜ କରିଦେଲୁ।
ଅଭିଯୁକ୍ତ ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳର ଥିଲେ। ମାମଲାର ଶୁଣାଣି ବେଳେ ଗାଁର ତାଙ୍କ ମା ମଧ୍ୟ କୋର୍ଟକୁ ଆସିଥିଲେ। ସେ ଲେଖିଛନ୍ତି, ଯେତେବେଳେ ଆମେ ଆମର ନିଷ୍ପତ୍ତି ଘୋଷଣା କଲୁ ଏବଂ ତାଙ୍କ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଆଦେଶ ଜାରି କଲୁ, ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କ ମା ଆନନ୍ଦରେ ଡେଇଁଲେ। କିଛି ବୁଝି ନ ପାରି ସେ ଦୁଇ ହାତ ବଢ଼ାଇ ଖୋଲା ହୃଦୟରେ ଏବଂ ଉଚ୍ଚ ସ୍ବରରେ ବେଞ୍ଚରେ ବସିଥିବା ଉଭୟ ବିଚାରପତିଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଏପରିକି ସେ କହିଲେ ତୁମେ ଦମ୍ପତି ଭାବରେ, ସବୁବେଳେ ଭଲରେ ରୁହ। ଏହା ଶୁଣି ଆମେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇଗଲୁ କି ଏକ କଥା ଶୁଣି ଆମ ଜୀବନସାଥୀ ଆମ ଦୁହିଁଙ୍କୁ କ’ଣ ଭାବିବେ।
