ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ,୨୭।୧୦: ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକା (USA) ଏବଂ ସୋଭିଏତ ୟୁନିଅନ (USSR) ମଧ୍ୟରେ ହୋଇଥିବା ‘ଶୀତଳ ଯୁଦ୍ଧ’ (Cold War) ବିଷୟରେ ସମସ୍ତେ ଅବଗତ ଅଛନ୍ତି। ଯଦିଓ ଏହି ଦୁଇ ମହାଶକ୍ତି ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ସାମରିକ ସଂଘର୍ଷ ହୋଇନଥିଲା, ତଥାପି ନିଜର ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ବିସ୍ତାର କରିବା ଲକ୍ଷ୍ୟରେ ଉଭୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ତୀବ୍ର ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱିତା ଦେଖାଦେଇଥିଲା। ଭାରତୀୟ କ୍ରିକେଟରେ ମଧ୍ୟ ଏକ ସମାନ ଧରଣର ‘ଶୀତଳ ଯୁଦ୍ଧ’ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥିଲା, ଯାହା କପିଲ ଦେବ ଏବଂ ସୁନୀଲ ଗାଭାସ୍କରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ମତଭେଦ ବା ତିକ୍ତତା ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତ ହୋଇଥିଲା। ଯଦିଓ ସେମାନେ ବହୁତ କମ ସମୟ ପାଇଁ ସିଧାସଳଖ ପରସ୍ପର ସହ ମୁହାଁମୁହିଁ ହୋଇଥିଲେ, ତଥାପି ଉଭୟେ ପର୍ଯ୍ୟାୟକ୍ରମେ ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କୁ ଖେଳୁଥିବା ଏକାଦଶ (playing eleven) ଦଳରୁ ବାଦ ଦେଇଥିଲେ।
ଏହା ବ୍ୟତୀତ, ଯେତେବେଳେ ଗାଭାସ୍କର ଅଧିନାୟକତ୍ୱ ଗ୍ରହଣ କଲେ, ସେ କପିଲ ଦେବଙ୍କୁ ଦଳରୁ ବାଦ ଦେଇଥିଲେ। ଏକ ପ୍ରକାରରେ କହିଲେ, ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚାଲିଥିବା ଏହି ‘ଶୀତଳ ଯୁଦ୍ଧ’ ୨୫ ବର୍ଷ ଧରି ଜାରି ରହିଥିଲା। ତେବେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ସଂଘର୍ଷର ଶେଷରେ ଅନ୍ତ ଘଟିଥାଏ; ଗାଭାସ୍କର ଏବଂ କପିଲଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଏହି ବିବାଦ ୨୫ ବର୍ଷ ପରେ ସମାପ୍ତ ହେଲା ଏବଂ ଉଭୟ ପୁନର୍ବାର ପରସ୍ପର ସହ କଥାବାର୍ତ୍ତା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଆସନ୍ତୁ, ଏହି ଦୁଇ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ ଖେଳାଳିଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ୨୫ ବର୍ଷର ଦୀର୍ଘ ମତଭେଦ ବିଷୟରେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ଜାଣିବା।
୧୯୮୩ ବିଶ୍ୱକପ ସମୟରେ କପିଲ ଦେବ ଭାରତୀୟ ଦଳର ଅଧିନାୟକ ଥିଲେ। ଭାରତୀୟ ଦଳ ନିଜର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ମ୍ୟାଚଗୁଡ଼ିକରେ ପରାଜୟର ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇଥିଲା। ଏହି ଟୁର୍ଣ୍ଣାମେଣ୍ଟରେ ସୁନୀଲ ଗାଭାସ୍କର ଆଶାନୁରୂପ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିପାରିନଥିଲେ ଏବଂ ଛଅଟି ଇନିଂସରେ ମାତ୍ର ୬୪ ରନ ସଂଗ୍ରହ କରିପାରିଥିଲେ। ଭାରତ ପାଇଁ ମ୍ୟାଚ ଜିତାଇବାର କ୍ଷମତା ରଖୁଥିବା ଏଭଳି ଜଣେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଖେଳାଳିଙ୍କ ଖରାପ ଫର୍ମ ଦଳ ପାଇଁ ଚିନ୍ତାର କାରଣ ପାଲଟିଥିଲା। ୱେଷ୍ଟ ଇଣ୍ଡିଜ ବିପକ୍ଷ ମ୍ୟାଚ ପାଖେଇ ଆସୁଥିବାରୁ, ଦଳର ଏକ ବୈଠକ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା।
ଏକ ବୈଠକରେ, ଅଧିନାୟକ କପିଲ ଦେବ ଗାଭାସ୍କରଙ୍କୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ କହିଦେଲେ ଯେ ଏଭଳି ଚାଲିପାରିବ ନାହିଁତାଙ୍କୁ ରନ ସଂଗ୍ରହ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ। କୁହାଯାଏ ଯେ ଏଥିରେ ଗାଭାସ୍କର କ୍ରୋଧିତ ହୋଇଥିଲେ। ପରବର୍ତ୍ତୀ ମ୍ୟାଚ ପାଇଁ ଗାଭାସ୍କରଙ୍କୁ ଦଳରୁ ବାଦ ଦିଆଗଲା। ତେବେ, ଅଭିଜ୍ଞ ଖେଳାଳି ଦିଲୀପ ଭେଙ୍ଗସରକାର ଆହତ ହେବାରୁ, ଗାଭାସ୍କର ପୁନର୍ବାର ଖେଳାଳି ଦଳକୁ (ପ୍ଲେଇଂ ଇଲେଭେନ) ଫେରିଲେ। ଏହି ଘଟଣା ଉଭୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମତଭେଦର ଆରମ୍ଭ କରାଇଲା।
ଦଳରୁ ବାଦ ପଡ଼ିବାର କଥା ଗାଭାସ୍କର ଭୁଲି ନଥିଲେ; ସେ ୧୯୮୪ ମସିହାରେ ଏହାର ପ୍ରତିଶୋଧ ନେଲେ। ଇଂଲଣ୍ଡ ବିପକ୍ଷ ଏକ ସିରିଜ ସମୟରେ, ତୃତୀୟ ଟେଷ୍ଟ ମ୍ୟାଚ କୋଲକାତାର ଇଡେନ ଗାର୍ଡେନରେ ଖେଳାଯିବାର ଥିଲା। ସେହି ସମୟରେ ସୁନୀଲ ଗାଭାସ୍କର ଭାରତୀୟ ଦଳର ଅଧିନାୟକ ଥିଲେ ଏବଂ ସେ କପିଲ ଦେବ ଓ ସନ୍ଦୀପ ପାଟିଲଉଭୟଙ୍କୁ ଦଳରୁ ବାଦ ଦେଇଦେଲେ। ଏହାକୁ ନେଇ ବ୍ୟାପକ ହଟ୍ଟଗୋଳ ସୃଷ୍ଟି ହେଲା; କ୍ରୀଡ଼ାପ୍ରେମୀମାନେ ହାତରେ ବ୍ୟାନର ଧରି ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ଲେଖାଥିଲା, ‘କପିଲ ନାହାନ୍ତି ତ, ଟେଷ୍ଟ ମ୍ୟାଚ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।’ ତଥାପି, ଭାରତୀୟ ଦଳ ସେହି ମ୍ୟାଚରେ ବିଜୟୀ ହେଲା। ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, ଗାଭାସ୍କର କହିଲେ ଯେ ଏହି ଦୁଇ ଖେଳାଳିଙ୍କୁ ବାଦ ଦେବାର ନିଷ୍ପତ୍ତି ତାଙ୍କର ନଥିଲା, ବରଂ ଏହା ଚୟନକର୍ତ୍ତାମାନଙ୍କର (selectors) ନିଷ୍ପତ୍ତି ଥିଲା।
କପିଲ ଦେବ ଏବଂ ଗାଭାସ୍କରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ମତଭେଦ ଏତେ ଗଭୀର ହୋଇଯାଇଥିଲା ଯେ, ଉଭୟ ପରସ୍ପର ସହ ୨୫ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କଥାବାର୍ତ୍ତା କରିନଥିଲେ। ତେବେ, ଏହି ବିବାଦର ଅନ୍ତ ଘଟିବା ନିଶ୍ଚିତ ଥିଲା। ଯେତେବେଳେ ୧୯୮୩ ବିଶ୍ୱକପ ବିଜୟର ୨୫ତମ ବାର୍ଷିକୀ ପାଳନ କରିବା ପାଇଁ ଏକ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଆୟୋଜନ କରାଗଲା, ସେତେବେଳେ ଦଳର ସମସ୍ତ ସଦସ୍ୟ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେଯେଉଁଥିରେ କପିଲ ଏବଂ ଗାଭାସ୍କର ମଧ୍ୟ ସାମିଲ ଥିଲେ। ଅନ୍ୟ ଖେଳାଳିମାନେ ପଦକ୍ଷେପ ନେବା ଫଳରେ, ଉଭୟ ନିଜର ମନୋମାଳିନ୍ୟକୁ ପଛରେ ପକାଇ ପୁନର୍ବାର ପରସ୍ପର ସହ କଥାବାର୍ତ୍ତା ଆରମ୍ଭ କଲେ।