ଦ୍ୱିତୀୟ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ସମୟରେ ବ୍ରିଟେନ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ୱିନ୍ଷ୍ଟନ ଚର୍ଚ୍ଚିଲଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାଷଣ ଓ ନିର୍ଭୀକ ନେତୃତ୍ୱ ସମଗ୍ର ଦେଶକୁ ଆନ୍ଦୋଳିତ କରିଥିଲା ଏବଂ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ବିରୋଧରେ ଦୃଢ଼ତାର ସହିତ ଠିଆ ହେବାର ସଙ୍କଳ୍ପ ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲା। ବିଜୟ ପରେ ଲୋକମାନେ ଦେଶକୁ ରକ୍ଷା କରିବାରେ ତାଙ୍କର ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ଭୂମିକା ପାଇଁ ସମ୍ମାନିତ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରିଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ଚର୍ଚ୍ଚିଲ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସ୍ବୀକୃତି ନେବାକୁ ମନା କରିଥିଲେ। ଏହା ବଦଳରେ ସେ ସମାବେଶକୁ ଯେପରି ସମ୍ବୋଧିତ କରିଥିଲେ, ତାହା ଥିଲା ଅତ୍ୟନ୍ତ ମର୍ମସ୍ପର୍ଶୀ । ”ମୋତେ ସମ୍ମାନିତ କରନାହିଁ। ଶିକ୍ଷକମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନିତ କର। ସେମାନେ ହିଁ ମୋତେ ନିର୍ମାଣ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ହିଁ ମୋତେ ଏହି କଷ୍ଟକର ସମୟରେ ନେତୃତ୍ୱ ନେବା ପାଇଁ ସାହସ, ଶୃଙ୍ଖଳା ଏବଂ ଜ୍ଞାନ ଦେଇଛନ୍ତି। ଯଦି ବ୍ରିଟେନ୍ ଆଜି ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଠିଆ ହୋଇଛି, ତେବେ ଏହାର ନାଗରିକମାନଙ୍କୁ ଗଢ଼ି ତୋଳିଥିବା ଶିକ୍ଷକମାନଙ୍କୁ ବହୁତ ଶ୍ରେୟ ଯାଉଛି।“ ଏହି ବକ୍ତବ୍ୟ ଆମକୁ ମନେପକାଇଦିଏ ଯେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ମହାନ୍ ନେତା, ବୈଜ୍ଞାନିକ, ସୈନିକ କିମ୍ବା ନାଗରିକଙ୍କ ପଛରେ ଜଣେ ଶିକ୍ଷକ ଠିଆ ହୋଇଛନ୍ତି ଏବଂ ସମାଜ ତଥା ସଭ୍ୟତାର ମୂଳଦୁଆ ନିର୍ମାଣ କରିଛନ୍ତି । ଚର୍ଚ୍ଚିଲଙ୍କ କଥା ଆଜି ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିଧ୍ୱନିତ ହୁଏ ଯେ- ଏକ ଜାତିର ନିର୍ମାଣରେ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ଅବଦାନ ଅତୁଳନୀୟ। ସକ୍ରେଟିସ୍ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ନିର୍ମାଣ କରିନଥିଲେ, ତଥାପି ସେ ପ୍ଲାଟୋ ଏବଂ ଆରିଷ୍ଟଟଲଙ୍କ ଭଳି ମନକୁ ତାଲିମ ଦେଇଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଜଗତର ଦାର୍ଶନିକ ମୂଳଦୁଆ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ। ଭାରତରେ ଚାଣକ୍ୟ ଶାସକ ନ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ମାର୍ଗଦର୍ଶନ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ଚନ୍ଦ୍ରଗୁପ୍ତ ମୌର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲା।
ସମାଜ କେବଳ ବ୍ୟକ୍ତିବିଶେଷଙ୍କ ଏକ ସଂଗ୍ରହ ନୁହେଁ; ଏହା ମୂଲ୍ୟବୋଧ, ଜ୍ଞାନ ଏବଂ ସାମୂହିକ ଆକାଂକ୍ଷାରୁ ବୁଣାଯାଇଥିବା ଏକ କପଡ଼ା। ଶିକ୍ଷକମାନେ ସେହି କପଡ଼ାର ବୁଣାକାର। ଭାରତର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଗୁରୁକୁଳଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଡିଜିଟାଲ ସ୍କ୍ରିନରେ ଗୁଞ୍ଜରିତ ଆଧୁନିକ ଶ୍ରେଣୀଗୃହ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଶିକ୍ଷକମାନଙ୍କୁ ଚରିତ୍ର ଗଠନ, ଶୃଙ୍ଖଳା ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଏବଂ ଜ୍ଞାନ ପ୍ରସାରଣ କରିବାର ଦାୟିତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଛି। ମାତାପିତା ଜୀବନ ଦେଉଥିବା ବେଳେ, ଶିକ୍ଷକମାନେ ସେହି ଜୀବନକୁ ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ ଅସ୍ତିତ୍ୱରେ ରୂପାନ୍ତର କରନ୍ତି। ଶିକ୍ଷକ ବିନା କୌଣସି ମୂଲ୍ୟବୋଧ ପ୍ରସାରିତ ହେବ ନାହିଁ, କୌଣସି ଜ୍ଞାନ ସଂରକ୍ଷିତ ହେବ ନାହିଁ ଏବଂ କୌଣସି ନୈତିକ ଦିଗ୍ଦର୍ଶିକା ବଜାୟ ରହିବ ନାହିଁ। ଯଦି ଆମେ ସୀମା ରକ୍ଷା ପାଇଁ ସୈନିକମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରୁ, ତେବେ ଆମକୁ ମଧ୍ୟ ସମାନ ଭାବରେ ଶିକ୍ଷକଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ, କାରଣ ସେମାନେ ମନକୁ ଅଜ୍ଞତାରୁ ଏବଂ ସମାଜକୁ ନୈତିକ ପତନରୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ଅର୍ଥନୀତିଜ୍ଞମାନେ ପ୍ରାୟତଃ ଯୁକ୍ତି କରନ୍ତି ଯେ, ଏକ ଜାତିର ପ୍ରକୃତ ସମ୍ପତ୍ତି ଏହାର ସୁନାଭଣ୍ଡାର କିମ୍ବା ତୈଳକୂପ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହାର ମାନବ ପୁଞ୍ଜି – ଯାହା ଜ୍ଞାନ, ଦକ୍ଷତା ଏବଂ ସୃଜନଶୀଳତାକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ। ଏହି ସମ୍ପତ୍ତି କିଏ ସୃଷ୍ଟି କରେ? ଗ୍ରାମୀଣ ବିଦ୍ୟାଳୟର ସେହି ଶିକ୍ଷକ ହିଁ ଜଣେ ପିଲାକୁ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ପାର ହେବାର ସ୍ବପ୍ନ ଦେଖିବା ପାଇଁ ପ୍ରେରଣା ଦିଅନ୍ତି। କଲେଜର ପ୍ରଫେସର, ଯିଏ ଯୁବପିଢ଼ିଙ୍କୁ ଆଗାମୀ ଶିଳ୍ପ ପାଇଁ ବୈଷୟିକ ଦକ୍ଷତା ସହିତ ସଜ୍ଜିତ କରନ୍ତି। ଜଣେ ଭୟଭୀତ ଓ ନିରୁତ୍ସାହିତ ବିଦ୍ୟାର୍ଥୀରୁ ଏକ ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସୀ ନାଗରିକର ରୂପାନ୍ତରଣରେ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ଅବଦାନ ଅତୁଳନୀୟ। ଇଞ୍ଜିନିୟର ସେତୁ ନିର୍ମାଣ କରନ୍ତି, ଡାକ୍ତର ଜୀବନ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ଉଦ୍ୟୋଗୀ ଉଦ୍ୟୋଗ ନିର୍ମାଣ କରନ୍ତି ଏବଂ କଳାକାର ସଂସ୍କୃତିକୁ ଆକାର ଦିଅନ୍ତି। ଶିକ୍ଷକ ସଭ୍ୟତାର ଭିତ୍ତି ସ୍ଥାପନ କରିଥା’ନ୍ତି। ସଭ୍ୟତା କେବଳ ଗଗନସ୍ପର୍ଶୀ ଅଟ୍ଟାଳିକା କିମ୍ବା ଯନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ, ବରଂ ମାନବ ଚିନ୍ତାଧାରାରେ ଶକ୍ତି, ମୂଲ୍ୟବୋଧର ଗଭୀରତା ଏବଂ ଐତିହ୍ୟର ନିରନ୍ତରତା ଦ୍ୱାରା ପରିଭାଷିତ ହୁଏ। ଶିକ୍ଷକମାନେ ଏହି ଐତିହ୍ୟର ରକ୍ଷକ। ସଂସ୍କୃତିକୁ ପୋଷଣ, ଭାଷାକୁ ସଂରକ୍ଷଣ, ନୈତିକତାକୁ ବଜାୟ, ମାନବତାକୁ ପ୍ରସାର ଓ ଐତିହ୍ୟକୁ ପରବର୍ତ୍ତୀ ପିଢ଼ିକୁ ହସ୍ତାନ୍ତର କରନ୍ତି।
ଆଜିର ଦୁନିଆରେ ଶ୍ରେଣୀଗୃହର ଗତିଶୀଳତା ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇଛି। ଅନ୍ଲାଇନରେ ବିସ୍ତୃତ ସୂଚନା ଉପଲବ୍ଧ ହେବା ସହିତ ଜ୍ଞାନ ଆଉ ଶିକ୍ଷକମାନଙ୍କର ସ୍ବତନ୍ତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର ନୁହେଁ। ବିଦ୍ୟାର୍ଥୀମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ କରନ୍ତି, ବିତର୍କ କରନ୍ତି ଏବଂ କେତେକ ସମୟରେ ସେମାନଙ୍କ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ମତାମତକୁ ଖାରଜ କରନ୍ତି, ଯାହା ଶିକ୍ଷା ସ୍ଥାନକୁ ଅଧିକ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ କରିଥାଏ। ପାରମ୍ପରିକ ଭାବରେ, ବିଦ୍ୟାର୍ଥୀମାନେ ନିଃସନ୍ଦେହରେ ଶିକ୍ଷକମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରୁଥିଲେ। ଅନ୍ଲାଇନରେ ବିସ୍ତୃତ ସୂଚନା ଉପଲବ୍ଧ ହେବା ସହିତ ଜ୍ଞାନ ଆଉ ଶିକ୍ଷକମାନଙ୍କର ଏକାଧିକାର ନୁହେଁ। ଏହି ପରିବର୍ତ୍ତନ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଏବଂ ବିପଦ ଉଭୟ ବହନ କରେ। ସକାରାତ୍ମକ ଦିଗରେ, ଏହା କୌତୂହଳ, ସମାଲୋଚନାମୂଳକ ଚିନ୍ତାଧାରା ଏବଂ ନବସୃଜନକୁ ପୋଷଣ କରେ। ନକାରାତ୍ମକ ଦିଗରେ, ଏହା ଅହଂକାରକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିପାରେ ଏବଂ ଶିକ୍ଷକ-ଛାତ୍ର ବନ୍ଧନର କେନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁ ଥିବା ସମ୍ମାନକୁ ଦୁର୍ବଳ କରିପାରେ। ତଥାପି ଜଣେ ଶିକ୍ଷକ ଏକ ସର୍ଚ୍ଚ ଇଞ୍ଜିନ ଅପେକ୍ଷା ବହୁତ ଅଧିକ – ଜ୍ଞାନର ବ୍ୟାଖ୍ୟାକାରୀ, ଚରିତ୍ରର ଚିତ୍ରକାରୀ ଏବଂ ମୂଲ୍ୟବୋଧର ମାର୍ଗଦର୍ଶକର ଭୂମିକା ଯାହାକୁ କୌଣସି ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ପ୍ରକୃତରେ କେବେ ବଦଳାଇପାରିବ ନାହିଁ।
ଶିକ୍ଷକମାନଙ୍କୁ ସମୟ ସହିତ ବିକଶିତ ହେବାକୁ ପଡିବ। ନୂଆ ଭୂମିକାରେ ଭାବପ୍ରବଣ ବୁଦ୍ଧିମତ୍ତା, ଧୈଯ୍ୟ ଓ ନମ୍ରତା ସହିତ କର୍ତ୍ତୃତ୍ୱର ସନ୍ତୁଳିତ ପ୍ରୟୋଗ ଆବଶ୍ୟକ କରନ୍ତି। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶ୍ରେଣୀଗୃହ ବିବିଧ, ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀମାନେ ବିଭିନ୍ନ ପୃଷ୍ଠଭୂମି, ଶିକ୍ଷଣ ସ୍ତର ଏବଂ ଭାବପ୍ରବଣ ଅବସ୍ଥାରୁ ଆସିଥାନ୍ତି। ବେଳେବେଳେ ଏହା ଏପରି ପରିସ୍ଥିତି ସୃଷ୍ଟି କରେ ଯେଉଁଠାରେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ, ସନ୍ଦେହ ଜଟିଳ ହୋଇପାରେ ଏବଂ ଅପ୍ରତ୍ୟାଶିତ ସମସ୍ୟା ଉପୁଜିପାରେ। ପ୍ରକୃତ ଆହ୍ବାନ ହେଉଛି ସଠିକ ସନ୍ତୁଳନ ଖୋଜିବା। ଧୈର୍ଯ୍ୟ, ସହାନୁଭୂତି ଏବଂ ନ୍ୟାୟ ସହିତ ପରିସ୍ଥିତି ପରିଚାଳନା କରିବା ସହ ଉପଯୁକ୍ତ ଯୁକ୍ତିର ସମସ୍ୟା ସମାଧାନ କରିବା। ତେଣୁ ସମସ୍ୟା ସମାଧାନ ଏବଂ ପରିସ୍ଥିତି ପରିଚାଳନା ଦକ୍ଷତା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ, କାରଣ ଏହା କେବଳ ଶିକ୍ଷା ପରିବେଶକୁ ଆକାର ଦିଏ ନାହିଁ ବରଂ ଛାତ୍ରୀଛାତ୍ରମାନେ ସେମାନଙ୍କ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ପ୍ରତି ବିକଶିତ ବିଶ୍ୱାସ ଏବଂ ସମ୍ମାନକୁ ମଧ୍ୟ ଆକାର ଦିଏ।
ଜଣେ ମର୍ଯ୍ୟାଦାବାନ୍ ଶିକ୍ଷକ ସ୍ବାଭାବିକ ଭାବରେ ସମ୍ମାନ ପାଆନ୍ତି, ଦାବି କରି ନୁହେଁ। ଯଦି ଶିକ୍ଷକମାନେ ସେମାନଙ୍କର ମର୍ଯ୍ୟାଦା ବଜାୟ ରଖିବାରେ ବିଫଳ ହୁଅନ୍ତି, ତେବେ ସେମାନେ ସେମାନଙ୍କ ବୃତ୍ତିକୁ ବଜାୟ ରଖିଥିବା ବିଶ୍ୱାସ ହରାଇବାର ଆଶଙ୍କା ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି। ଅପରପକ୍ଷରେ ଯଦି ସମାଜ ତା’ର ଶିକ୍ଷକଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିବାରେ ବିଫଳ ହୁଏ, ତେବେ ନୈତିକ ଦିଗ୍ଦର୍ଶିକା ହରାଇବାର ଆଶଙ୍କା ସୃଷ୍ଟି କରେ। ଶିକ୍ଷକମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ସମ୍ମାନ ବିନା, ଶିକ୍ଷା ତା’ର ଆତ୍ମା ହରାଇଥାଏ ଏବଂ ପ୍ରଗତି ଫମ୍ପା ହୋଇଯାଏ। ତେଣୁ, ସମ୍ମାନ ଏବଂ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ହେଉଛି ଯୁଗଳ ସ୍ତମ୍ଭ ଯାହା ଉପରେ ଶିକ୍ଷା ଓ ଶିକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା ଠିଆ ହେବା ଉଚିତ। ଯେତେବେଳେ ଆମେ କୃତ୍ରିମ ବୁଦ୍ଧିମତ୍ତା, ରୋବୋଟିକ୍ସ ଏବଂ ମହାକାଶ ଅନୁସନ୍ଧାନର ଭବିଷ୍ୟତ ଆଡ଼କୁ ଅଗ୍ରସର ହେଉଛୁ, ଗୋଟିଏ ସତ୍ୟ ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ ରହିଛି। ଏହି ସତ୍ୟଟି ହେଉଛି ମେଶିନଗୁଡ଼ିକ ତଥ୍ୟ ଶିକ୍ଷା ଦେଇପାରେ, କିନ୍ତୁ କେବଳ ଶିକ୍ଷକମାନେ ଯେ ମଣିଷକୁ ଆକୃତି ଦେଇପାରିବେ, ଏଥିରେ ତିଳେମାତ୍ର ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଡ. ରଜନୀକାନ୍ତ ଖୁଣ୍ଟିଆ
ସହକାରୀ ପ୍ରଫେସର,
ଢେଙ୍କାନାଳ ସ୍ବୟଂଶାସିତ ମହାବିଦ୍ୟାଳୟ,
ମୋ: ୯୯୩୭୨୮୫୬୭୨
Dharitri – The Largest & Most Trusted Odia Daily
