କୌଣସି ରାଷ୍ଟ୍ରର ପ୍ରଗତିର ମୂଳଦୁଆ ହେଉଛି ଶିକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା। ଏହା ଦେଶର ନାଗରିକମାନଙ୍କ ମନ ଓ ଭବିଷ୍ୟତକୁ ଗଠନ କରିଥାଏ। ଭାରତ ଭଳି ଏକ ବିବିଧତାପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେଶରେ, ଯେଉଁଠାରେ ଶିକ୍ଷା ଗୁଣବତ୍ତା ଏବଂ ଅଭିଗମ୍ୟତାରେ ଅସମାନତା ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ, ସେଠାରେ ଏକ ରାଷ୍ଟ୍ର, ଏକ ଶିକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥାର ବିଚାର ପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ ସମ୍ଭାବନାକୁ ଧାରଣ କରିଥାଏ। ଏହି ପରିକଳ୍ପନା ଏକ ସମାନ ଶିକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା ପାଇଁ ପ୍ରବର୍ତ୍ତାଏ ଯାହା ଆଞ୍ଚଳିକ, ଭାଷାଗତ ଏବଂ ସାମାଜିକ-ଅର୍ଥନୈତିକ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଯୋଗୁ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିବା ବ୍ୟବଧାନକୁ ଦୂର କରିବା ସହ ସମାନ ଶିକ୍ଷା ସୁଯୋଗ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବ।
ଭାରତର ଶିକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା ସଂଘୀୟ ଢାଞ୍ଚା ଦ୍ୱାରା ପରିଚାଳିତ, ଯେଉଁଠି ଉଭୟ କେନ୍ଦ୍ର ଓ ରାଜ୍ୟ ସରକାରଙ୍କର ଦାୟିତ୍ୱ ରହିଛି। ଏହା ଫଳରେ ପାଠ୍ୟକ୍ରମ, ଭାଷା ମାଧ୍ୟମ, ଶିକ୍ଷାଦାନ ପଦ୍ଧତି ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ରାଜ୍ୟରେ ସମ୍ବଳ ଆବଣ୍ଟନରେ ଭିନ୍ନତା ଦେଖାଦେଇଛି। ସିବିଏସ୍ଇ, ଆଇସିଏସ୍ଇ ଏବଂ ଅନେକ ରାଜ୍ୟ ବୋର୍ଡ ସମେତ ଏକାଧିକ ଶିକ୍ଷା ବୋର୍ଡର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଆହୁରି ବୈଷମ୍ୟକୁ ବୃଦ୍ଧି କରେ। ଉଦାହରଣ ସ୍ବରୂପ, ବିଭିନ୍ନ ବୋର୍ଡ ଅଧୀନରେ ଥିବା ଛାତ୍ରୀଛାତ୍ରମାନେ ଅନେକ ସମୟରେ ଗୁଣାତ୍ମକ ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକ, ଶିକ୍ଷାଦାନ ସମ୍ବଳ ଏବଂ ଏପରିକି ପରୀକ୍ଷା ପଦ୍ଧତିରେ ମଧ୍ୟ ଅସମାନ ପ୍ରବେଶର ସମ୍ମୁଖୀନ ହୁଅନ୍ତି। ନିଟ୍ ଏବଂ ଜେଇଇ ଭଳି ଜାତୀୟସ୍ତରୀୟ ପ୍ରତିଯୋଗିତାମୂଳକ ପରୀକ୍ଷା ସମୟରେ ଏହି ଅସମାନତା ଅଧିକ ସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ କେତେକ ବୋର୍ଡର ଛାତ୍ରମାନେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଅପେକ୍ଷା ଲାଭ ପାଇଥାନ୍ତି।
ଏକ ରାଷ୍ଟ୍ର, ଏକ ଶିକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥାର ପରିକଳ୍ପନାରେ ସାରା ଦେଶରେ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହେଉଥିବା ଏକ ମାନକ ପାଠ୍ୟକ୍ରମର ପରିକଳ୍ପନା କରାଯାଇଛି, ଯାହା ନିଶ୍ଚିତ କରିବ ଯେ ସାମାଜିକ-ଆର୍ଥିକ ପୃଷ୍ଠଭୂମି କିମ୍ବା ଭୌଗୋଳିକ ଅବସ୍ଥିତି ନିର୍ବିଶେଷରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପିଲା ସମାନ ଗୁଣାତ୍ମକ ଶିକ୍ଷା ଲାଭ କରିବେ। ଏହି ଚିନ୍ତାଧାରା କେବଳ ସମାନ ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକ ରଖିବା ପାଇଁ ନୁହେଁ ବରଂ ସମାନ ଶିକ୍ଷାଦାନ ମାନକ, ସମ୍ବଳର ସମାନ ଉପଲବ୍ଧତା ଏବଂ ନିରନ୍ତର ମୂଲ୍ୟାଙ୍କନ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରିଥାଏ। ଏହି ଦୃଷ୍ଟିକୋଣର ପ୍ରମୁଖ ସ୍ତମ୍ଭଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବାଙ୍ଗୀନ ବିକାଶ, ବହୁଭାଷୀ ଶିକ୍ଷା ପଦ୍ଧତି, ମାନକୀକୃତ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ, ଆର୍ଥିକ ସମ୍ବଳର ସମାନ ବଣ୍ଟନ ଏବଂ ଏକୀକୃତ ମୂଲ୍ୟାଙ୍କନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱାରୋପ କରି ଏକ ସମାନ ପାଠ୍ୟକ୍ରମ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। ଏକ ସମାନ ଶିକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା ଆଞ୍ଚଳିକ ବୈଷମ୍ୟକୁ ଦୂର କରିବ, ଯାହାଫଳରେ ସୁବିଧାରୁ ବଞ୍ଚତ୍ତ ପଛୁଆ ବର୍ଗର ଛାତ୍ରୀଛାତ୍ରମାନେ ସେମାନଙ୍କ ସହରାଞ୍ଚଳର ଛାତ୍ରୀଛାତ୍ରଙ୍କ ଭଳି ଗୁଣାତ୍ମକ ଶିକ୍ଷା ପାଇପାରିବେ। ଆଞ୍ଚଳିକ ବିବିଧତାକୁ ସମ୍ମାନ ଦେବା ସହିତ ଜାତୀୟ ମୂଲ୍ୟବୋଧ ଏବଂ ସାଂସ୍କୃତିକ ଐତିହ୍ୟ ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇ ଏହା ଏକତା ଓ ସହଭାଗୀ ପରିଚୟକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିପାରିବ।
ମାନକୀକୃତ ଶିକ୍ଷା ପରିବାର ପାଇଁ ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ଥାନାନ୍ତରକୁ ସରଳ କରିପାରେ, ବିଶେଷ କରି ସଶସ୍ତ୍ର ବାହିନୀ ଭଳି ସ୍ଥାନାନ୍ତର ଯୋଗ୍ୟ ଚାକିରିରେ। ଏକ ସମାନ ପାଠ୍ୟକ୍ରମ ଜାତୀୟ ସ୍ତରର ପ୍ରବେଶିକା ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ ସୁଯୋଗ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରିବ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଛାତ୍ରୀଛାତ୍ରଙ୍କୁ ସମାନ ସୁଯୋଗ ପ୍ରଦାନ କରିପାରିବ। ମାନକୀକରଣ ଭାରତୀୟ ଶିକ୍ଷାକୁ ବୈଶ୍ୱିକ ମାନଦଣ୍ଡ ସହିତ ଯୋଡିବାରେ ସହାୟକ ହୋଇପାରିବ, ଛାତ୍ରୀଛାତ୍ରଙ୍କୁ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଶୈକ୍ଷିକ ଏବଂ ବୃତ୍ତିଗତ ସୁଯୋଗ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିପାରିବ। ତେବେ ଏକ ରାଷ୍ଟ୍ର, ଏକ ଶିକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥାର କାର୍ଯ୍ୟାନ୍ବୟନ ଅନେକ ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ସୃଷ୍ଟି କରିବାର ସମ୍ଭାବନା ରହିଛି। ଭାରତର ସାଂସ୍କୃତିକ ଏବଂ ଭାଷାଗତ ବିବିଧତା ପାଠ୍ୟକ୍ରମର ପରିକଳ୍ପନା ପାଇଁ ଏକ ସମ୍ବେଦନଶୀଳ ଆଭିମୁଖ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକ କରେ। ଆଞ୍ଚଳିକ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ ସହ ଜାତୀୟ ଏକତାକୁ ସନ୍ତୁଳିତ କରିବା ଜରୁରୀ। ଶିକ୍ଷା ଭାରତରେ ଏକ ସମକାଳୀନ ବିଷୟ ଏବଂ ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ଏକ କେନ୍ଦ୍ରୀକୃତ ଆଭିମୁଖ୍ୟକୁ ପ୍ରତିରୋଧ କରିପାରନ୍ତି, ଏହାକୁ ସେମାନଙ୍କର ସ୍ବାୟତ୍ତତା ଉପରେ ଏକ ଉଲ୍ଲଂଘନ ଭାବରେ ଦେଖିପାରନ୍ତି।
ଏକ ସମାନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଲାଗୁ କରିବା ପାଇଁ ବିଦ୍ୟାଳୟ ଭିତ୍ତିଭୂମି, ବିଶେଷ କରି ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳ ଓ ଉପାନ୍ତ ଅଞ୍ଚଳରେ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ପୁଞ୍ଜିନିବେଶ ଦରକାର। ଶିକ୍ଷାର ମାନ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ ପାଇଁ ଶିକ୍ଷକମାନଙ୍କ ଦକ୍ଷତା ବୃଦ୍ଧି ଏବଂ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଛି। ସମାଲୋଚକମାନେ ଯୁକ୍ତି କରନ୍ତି ଯେ ଏକ ମାନକୀକୃତ ବ୍ୟବସ୍ଥା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଅଞ୍ଚଳ ଏବଂ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ଅନନ୍ୟ ଶିକ୍ଷାଗତ ଆବଶ୍ୟକତାକୁ ଅଣଦେଖା କରିପାରେ, ଯାହା ସାଂସ୍କୃତିକ କ୍ଷୟର କାରଣ ହୋଇପାରେ।
ଏକ ରାଷ୍ଟ୍ର, ଏକ ଶିକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥାର ପରିକଳ୍ପନାକୁ ବାସ୍ତବ ରୂପ ଦେବାକୁ ହେଲେ ପର୍ଯ୍ୟାୟକ୍ରମେ ଏକ ସମାବେଶୀ ଆଭିମୁଖ୍ୟ ଲୋଡ଼ା। ଆଞ୍ଚଳିକ ଆବଶ୍ୟକତା ସହିତ ଜାତୀୟ ପ୍ରାଥମିକତାକୁ ସନ୍ତୁଳିତ କରୁଥିବା ପାଠ୍ୟକ୍ରମ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବାରେ ଶିକ୍ଷାବିତ, ନୀତି ନିର୍ଦ୍ଧାରକ, ଅଭିଭାବକ ଏବଂ ଛାତ୍ରୀଛାତ୍ରଙ୍କୁ ନିୟୋଜିତ କରିବା। ଜାତୀୟ ଶିକ୍ଷା ନୀତି (ଏନ୍ଇପି) ୨୦୨୦ରେ ବହୁଭାଷୀ ଶିକ୍ଷା ଓ ବୃତ୍ତିଗତ ତାଲିମକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ ଦେବା ଭଳି ସଂସ୍କାର ପାଇଁ ଏକ ଢାଞ୍ଚା ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଛି। ଏହି ନୀତିକୁ ‘ଏକ ଦେଶ, ଏକ ଶିକ୍ଷା’ ପରିକଳ୍ପନା ସହିତ ଏହାର କାର୍ଯ୍ୟାନ୍ବୟନକୁ ତ୍ୱରାନ୍ବିତ କରାଯାଇ ପାରିବ। ଦୀକ୍ଷା ଏବଂ ଇ-ପାଠଶାଳା ଭଳି ପ୍ଲାଟଫର୍ମ ମାଧ୍ୟମରେ ଗୁଣାତ୍ମକ ଶିକ୍ଷା ସାମଗ୍ରୀର ଏକ ସମାନ ଉପଲବ୍ଧତା ସୃଷ୍ଟି କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରଯୁକ୍ତିକୁ ଉପଯୋଗ କରିବା। ଏହାର କାର୍ଯ୍ୟକାରିତାର ମୂଲ୍ୟାଙ୍କନ କରିବା ଏବଂ ଆହ୍ବାନର ମୁକାବିଲା କରିବା ପାଇଁ ବଛାବଛା ଅଞ୍ଚଳରେ ସମାନ ପାଠ୍ୟକ୍ରମ ଲାଗୁ କରିବା। ଶିକ୍ଷକ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ, ଡିଜିଟାଲ ଭିତ୍ତିଭୂମି ଏବଂ ସମ୍ବଳ ବିକାଶରେ ନିବେଶ କରିବା।
ଫିନ୍ଲାଣ୍ଡ ଓ ଦକ୍ଷିଣ କୋରିଆ ଭଳି ଦେଶ ମାନକୀକୃତ ଶିକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥାର ଉପକାରିତା ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିଛନ୍ତି। ଫିନ୍ଲାଣ୍ଡ ସମାନତା ଓ ସାମଗ୍ରିକ ବିକାଶ ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଉଥିବାରୁ ଶିକ୍ଷା କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏହା ବିଶ୍ୱସ୍ତରରେ ଅଗ୍ରଣୀ ହୋଇପାରିଥିବା ବେଳେ ଦକ୍ଷିଣ କୋରିଆର ସମାନ ପାଠ୍ୟକ୍ରମ ଏହାର ଦ୍ରୁତ ଅର୍ଥନୈତିକ ଅଭିବୃଦ୍ଧିରେ ପ୍ରମୁଖ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଛି। ଭାରତ ନିଜର ଅନନ୍ୟ ସାମାଜିକ-ସାଂସ୍କୃତିକ ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀରେ ଏହି ମଡେଲଗୁଡ଼ିକ ଖାପ ଖୁଆଇବା ସହିତ ଏଥିରୁ ଶିକ୍ଷା ଲାଭ କରିପାରିବ। ଏକ ରାଷ୍ଟ୍ର, ଏକ ଶିକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥାର ସଫଳତା ସମାବେଶୀ ଯୋଜନା, ସମ୍ବେଦନଶୀଳ କାର୍ଯ୍ୟାନ୍ବୟନ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଅଂଶୀଦାରଙ୍କ ନିରନ୍ତର ପ୍ରତିବଦ୍ଧତା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ।
ସୌରଜିତ ପ୍ରଧାନୀ
ମୋ: ୯୯୬୭୧୦୨୨୬୪
