ନେତାଜୀ ସୁଭାଷ ଚନ୍ଦ୍ର ବୋଷଙ୍କ ଜୀବନୀ ଭାରତୀୟ ସ୍ବାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମର ସବୁଠାରୁ ପ୍ରେରଣାଦାୟକ କାହାଣୀ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ। ସମୟ ଏବଂ ଅଭିଜ୍ଞତା ସହିତ ତାଙ୍କର ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱ ଧୀରେ ଧୀରେ ପରିପକ୍ୱ ହେଲା ଏବଂ ସେ ଜାତୀୟତାକୁ ଆକାର ଦେବାରେ ଜଣେ ନେତା ହୋଇଗଲେ। ପିଲାଦିନରୁ ତାଙ୍କଠାରେ ଅସାଧାରଣ କୌତୂହଳ ଏବଂ ଆତ୍ମ-ଶୃଙ୍ଖଳା ଥିଲା। ୨୩ ଜାନୁଆରୀ ୧୮୯୭ରେ କଟକରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିବା ସୁଭାଷ ଚନ୍ଦ୍ର ବୋଷ ବାଲ୍ୟକାଳରୁ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକତା ଏବଂ ନୈତିକତା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପିତା ଜାନକୀନାଥ ବୋଷ ଜଣେ ଓକିଲ ଥିଲେ ଏବଂ ପରିବାର ଶିକ୍ଷା ଓ ଶୃଙ୍ଖଳାର ଏକ ପରିବେଶ ପୋଷଣ କରିଥିଲେ। ଏହା ସୁଭାଷ ଚନ୍ଦ୍ର ବୋଷଙ୍କ ଗଭୀର ସମର୍ପଣ ଏବଂ ଆତ୍ମ-ବିଶ୍ୱାସରେ ଅବଦାନ ରଖିଥିଲା।
କିଶୋର ଅବସ୍ଥାରେ, ସେ ସ୍ବାମୀ ବିବେକାନନ୍ଦ ଏବଂ ରାମକୃଷ୍ଣ ପରମହଂସଙ୍କ ଶିକ୍ଷା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଥିଲେ। ବିବେକାନନ୍ଦଙ୍କ ଜାତୀୟତା ଏବଂ ଆତ୍ମ-ବିଶ୍ୱାସର ବାର୍ତ୍ତା ତାଙ୍କ ଭିତରେ ଏକ ଗଭୀର ସଚେତନତା ଜାଗ୍ରତ କରିଥିଲା। ଧୀରେ ଧୀରେ, ସେ ବୁଝିପାରିଲେ ଯେ ଜାତିର ସେବା ଜୀବନର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ। ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମେଧାବୀ ଥିଲେ ଏବଂ ପରେ ଭାରତୀୟ ସିଭିଲ ସର୍ଭିସ ପରୀକ୍ଷା ପାସ୍ କରିବା ପାଇଁ ଇଂଲଣ୍ଡ ଯାଇଥିଲେ। କିନ୍ତୁ, ଯେତେବେଳେ ସେ ଅନୁଭବ କଲେ ଯେ ଏହି ସେବା ତାଙ୍କୁ ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନର ଏକ ଅଂଶ କରିବ, ସେ ଏହାକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ। ଏହି ତ୍ୟାଗ ତାଙ୍କ ଜୀବନର ଏକ ମୋଡ଼ ଥିଲା, ଯାହା ତାଙ୍କୁ ଜାତୀୟତାବାଦୀ ଆନ୍ଦୋଳନରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଉତ୍ସର୍ଗ କରିଥିଲା। କଂଗ୍ରେସ ଦଳରେ ଯୋଗଦେବା ପରେ, ସୁଭାଷ ଚନ୍ଦ୍ର ବୋଷ ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ ଏବଂ ଜବାହରଲାଲ ନେହେରୁଙ୍କ ଭଳି ନେତାଙ୍କ ସହିତ କାମ କରିଥିଲେ। ସେ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଅହିଂସା ଆନ୍ଦୋଳନକୁ ସମ୍ମାନ କରୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଧୀରେ ଧୀରେ ଅନୁଭବ କଲେ ଯେ କେବଳ ଅହିଂସା ମାଧ୍ୟମରେ ସ୍ବାଧୀନତା ହାସଲ କରିବା କଷ୍ଟକର ହେବ। ଏହି ଚିନ୍ତାଧାରା ତାଙ୍କୁ ଅଧିକ ମୌଳିକ ପଥ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ପ୍ରେରଣା ଦେଇଥିଲା। ସେ ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ କଂଗ୍ରେସର ସଭାପତି ହେଲେ ଏବଂ ସଂଗଠନକୁ ପୁନର୍ଜୀବିତ କଲେ। କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ମୁଖ୍ୟଧାରାର କଂଗ୍ରେସ ନେତୃତ୍ୱଠାରୁ ଭିନ୍ନ ହେବାକୁ ଲାଗିଲା, ସେ ଏକ ସ୍ବାଧୀନ ପଥ ବାଛିଲେ ଏବଂ ଫରୱାର୍ଡ ବ୍ଲକ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ। ଏହା ତାଙ୍କର ରାଜନୈତିକ ବିବର୍ତ୍ତନର ଆଉ ଏକ ପର୍ଯ୍ୟାୟକୁ ଚିହ୍ନିତ କଲା, ଯେଉଁଥିରେ ସେ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଥିଲେ ଯେ ସ୍ବାଧୀନତା ହାସଲ ପାଇଁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ସମ୍ଭାବ୍ୟ ଉପାୟ ଆବଶ୍ୟକ।
ଦ୍ୱିତୀୟ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ସମୟରେ ତାଙ୍କର ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱ ଆହୁରି ପରିପକ୍ୱ ହୋଇଥିଲା। ସେ ଜର୍ମାନୀ ଏବଂ ଜାପାନରୁ ସହଯୋଗ ପାଇ ଆଜାଦ୍ ହିନ୍ଦ୍ ଫୌଜ ଗଠନ କରିଥିଲେ। ସେ ଏହି ଶକ୍ତିରେ ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ଏବଂ ସମ୍ପ୍ରଦାୟକୁ ସମାନ ଭାବରେ ସାମିଲ କରିଥିଲେ ଏବଂ ‘ଜୟ ହିନ୍ଦ୍’ ସ୍ଲୋଗାନ ଦେଇଥିଲେ। ଏହା ତାଙ୍କର ଜାତୀୟତାର ପରାକାଷ୍ଠା ଥିଲା, ଯେଉଁଥିରେ ସାମ୍ପ୍ରଦାୟିକତାର କୌଣସି ସ୍ଥାନ ନ ଥିଲା। ନେତାଜୀଙ୍କ ଏହି ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ଦର୍ଶାଏ ଯେ ତାଙ୍କର ବିକାଶ କେବଳ ରାଜନୈତିକ ନୁହେଁ ବରଂ ସାମାଜିକ ଏବଂ ସାଂସ୍କୃତିକ ଥିଲା। ସେ ବୁଝିପାରିଥିଲେ ଯେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଏକ ହୋଇ ଲଢ଼ିଲେ ଭାରତର ସ୍ବାଧୀନତା ସମ୍ଭବ। ଆମକୁ ମନେ ରଖିବାକୁ ହେବ ଯେ ତାଙ୍କର ବିକାଶ ଏକ ନିରନ୍ତର ଯାତ୍ରା ଥିଲା, ଯେଉଁଥିରେ ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସ, ତ୍ୟାଗ ଏବଂ ଦେଶପ୍ରେମର ଧାରା ପ୍ରବାହିତ ହେଉଥିଲା। ଏହି କାରଣରୁ ନେତାଜୀ ଆଜି ମଧ୍ୟ ଭାରତୀୟ ଯୁବପିଢ଼ିଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରେରଣାର ଉତ୍ସ ହୋଇ ରହିଛନ୍ତି।
ନେତାଜୀ ତାଙ୍କ ଜୀବନସାରା ଧର୍ମ ଏବଂ ରାଜନୀତିର ପୃଥକୀକରଣ ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱାରୋପ କରିଥିଲେ। ସେ ସାମ୍ପ୍ରଦାୟିକତାକୁ ବିରୋଧ କରିଥିଲେ ଏବଂ ସର୍ବଦା ଜାତୀୟ ଏକତାକୁ ପ୍ରାଥମିକତା ଦେଇଥିଲେ। ଉଦାହରଣ ସ୍ବରୂପ, ସେ ରାଜନୀତି ପାଇଁ ଧାର୍ମିକ ପ୍ରତୀକ ବ୍ୟବହାର କରିବା ପାଇଁ ହିନ୍ଦୁ ମହାସଭାକୁ ସମାଲୋଚନା କରିଥିଲେ ଏବଂ ଆଜାଦ୍ ହିନ୍ଦ୍ ଫୌଜରେ ସମସ୍ତ ଧର୍ମର ସୈନିକମାନଙ୍କୁ ସମାନ ବ୍ୟବହାର ଦେଇଥିଲେ।
ନେତାଜୀ କହିଥିଲେ, ଧର୍ମ ଏକ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ବିଶ୍ୱାସ ଏବଂ ରାଜନୀତିର ଆଧାର ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀ ଆବିଦ ହାସନ ସଫରାନି ଲେଖିଛନ୍ତି ଯେ ନେତାଜୀ ଧର୍ମକୁ ଜାତୀୟତାବାଦରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ପୃଥକ କରିଥିଲେ ଏବଂ ସାର୍ବଜନୀନ ଧାର୍ମିକ ପ୍ରଦର୍ଶନକୁ ଅନୁମତି ଦେଇ ନ ଥିଲେ। ୧୯୪୦ରେ ଝାରଗ୍ରାମ (ପଶ୍ଚିମ ବଙ୍ଗ)ରେ ଏକ ଭାଷଣରେ ନେତାଜୀ କହିଥିଲେ ଯେ ଧର୍ମର ରାଜନୈତିକ ବ୍ୟବହାର ଦେଶକୁ ବିଭାଜିତ କରେ।
ନେତାଜୀ ଆଜାଦ୍ ହିନ୍ଦ୍ ଫୌଜ (ଆଇଏନ୍ଏ)ରେ ହିନ୍ଦୁ, ମୁସଲମାନ, ଶିଖ ଏବଂ ଖ୍ରୀଷ୍ଟିଆନଙ୍କୁ ସମାନ ଭାବରେ ସାମିଲ କରିଥିଲେ। ସେ କହିଥିଲେ ଯେ ସାମ୍ପ୍ରଦାୟିକତା ‘ବାଣ୍ଟ ଏବଂ ଶାସନ କର’ ବ୍ରିଟିଶ ନୀତିକୁ ଦୃଢ଼ କରିଥିଲା, ତେଣୁ ଏହାକୁ ଦୂର କରିବା ଆବଶ୍ୟକ । ତାଙ୍କ ଜୀବନ ଏହି କଥାକୁ ଉଦାହରଣ ଦିଏ ଯେ ପ୍ରକୃତ ଜାତୀୟତାବାଦ, ଧର୍ମନିରପେକ୍ଷତା ଏବଂ ଏକତା ଉପରେ ଆଧାରିତ।
ଆଜାଦ୍ ହିନ୍ଦ୍ ଫୌଜରେ ନେତାଜୀ ସୈନିକମାନଙ୍କୁ କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଧର୍ମର ସ୍ଲୋଗାନ ସହିତ ଜଡିତ କରି ନ ଥିଲେ। ସେ ‘ଜୟ ହିନ୍ଦ୍’କୁ ଜାତୀୟ ଅଭିବାଦନ କରିଥିଲେ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଧର୍ମ ଏବଂ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ଏହାକୁ ଗ୍ରହଣ କରିପାରିବେ ଏବଂ ଏକ ସମାନ ପରିଚୟ ଅନୁଭବ କରିପାରିବେ। ଆଇଏନ୍ଏରେ ସୈନିକମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଧର୍ମର ଥିଲେ – ହିନ୍ଦୁ, ମୁସଲମାନ, ଶିଖ ଏବଂ ଖ୍ରୀଷ୍ଟିଆନ। ନେତାଜୀ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇଥିଲେ ଯେ ସମସ୍ତ ଧର୍ମର ପ୍ରାର୍ଥନା ସମାନ ଭାବରେ କରାଯିବା ଉଚିତ୍, କୌଣସି ଗୋଟିଏ ଧର୍ମକୁ ପ୍ରାଥମିକତା ନ ଦେଇ। ଏହା ସୈନିକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭାଇଚାରା ଭାବନା ବୃଦ୍ଧି କରିଥିଲା। ନେତାଜୀ କେବେ ବି ଧର୍ମ ଆଧାରରେ ସୈନିକମାନଙ୍କୁ ବିଭାଜିତ କରି ନ ଥିଲେ। ଉଦାହରଣ: କ୍ୟାପ୍ଟେନ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସହଗଲ (ହିନ୍ଦୁ), ଶାହ ନୱାଜ ଖାନ (ମୁସଲମାନ) ଏବଂ ଗୁରଦିଆଲ ସିଂହ (ଶିଖ) – ସମସ୍ତେ ଆଇଏନ୍ଏର ପ୍ରମୁଖ ଅଧିକାରୀ ଥିଲେ। ଏହା ଦର୍ଶାଏ ଯେ ନେତାଜୀ ତାଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ମଧ୍ୟ ଧର୍ମନିରପେକ୍ଷତାକୁ ମୂଲ୍ୟ ଦେଇଥିଲେ। ନେତାଜୀ କହିଥିଲେ ଯେ ଧର୍ମ ଏକ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ବିଶ୍ୱାସ, କିନ୍ତୁ ସେନାର ପରିଚୟ ହେଉଛି ଜାତୀୟତାବାଦ।
ଅସିତ ମହାନ୍ତି
ସୁଜନପୁର, ଯାଜପୁର
ମୋ:୯୪୩୭୨୮୮୦୨୮
