ଶ୍ରୀକ୍ଷେତ୍ର ତୁଲ୍ୟ ତୁଳସୀ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବାରମାସରେ ତେରଯାତ ପାଳିତ ହୋଇଥାଏ। ତନ୍ମଧ୍ୟରୁ ରଥଯାତ୍ରା ମୁଖ୍ୟ। ତୁଳସୀ କ୍ଷେତ୍ରାଧିପତି ଶ୍ରୀ ସିଦ୍ଧ ବଳଦେବଜୀଉଙ୍କ ରଥର ନାମ ବ୍ରହ୍ମ ତାଳଧ୍ୱଜ। ଏହି ଗୋଟିଏ ରଥରେ ଚତୁର୍ଦ୍ଧା ମୂର୍ତ୍ତି ବିରାଜିତ ହୋଇଥାନ୍ତି। ତେବେ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ସଂସ୍କୃତିରେ ଏହି କ୍ଷେତ୍ରର ରଥଯାତ୍ରା ଅନ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରଠାରୁ ସାମାନ୍ୟ ଭିନ୍ନ। ଏ ସମ୍ପର୍କରେ ଟ୍ରଷ୍ଟ ବୋର୍ଡ କାର୍ଯ୍ୟନିର୍ବାହୀ ଅଧିକାରୀ ବଳଭଦ୍ର ପତ୍ରୀ କୁହନ୍ତି, ତୁଳସୀ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଶ୍ରୀଜୀଉଙ୍କ ରୀତିନୀତିରେ କିଛିଟା ଭିନ୍ନତା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଜଗନ୍ନାଥ ସଂସ୍କୃତିକୁ ଅନୁକରଣ କରାଯାଉଛି। ଶ୍ରୀଜୀଉ ମଣି ବିଗ୍ରହ ହୋଇଥିବାରୁ ନବକଳେବର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ ନାହିଁ। ଏହା ବ୍ୟତୀତ ବ୍ରହ୍ମ ତାଳଧ୍ୱଜ ରଥରେ ଶ୍ରୀଜୀଉଙ୍କ ବିରାଜମାନ ପରେ ଗୁଣ୍ଡିଚା ଦିନ ମାତ୍ର ୧୦୦ ମିଟର ରଥ ଟଣା ହୋଇଥାଏ। ତା’ପରଦିନ ଏହି ରଥଯାତ୍ରା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ। ଅନ୍ୟପକ୍ଷେ ଶ୍ରୀକ୍ଷେତ୍ରରେ ଗୋଟି ପହଣ୍ଡିରେ ଚତୁର୍ଦ୍ଧା ମୂର୍ତ୍ତି ରଥକୁ ଆସିଥାଆନ୍ତି। ମାତ୍ର ତୁଳସୀ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏକସଙ୍ଗରେ ବା ଧାଡ଼ି ପହଣ୍ଡିରେ ଚତୁର୍ଦ୍ଧା ମୂର୍ତ୍ତି ରଥାରୂଢ଼ ହୋଇଥାନ୍ତି। ବାହୁଡ଼ା ପରଦିନ ଶ୍ରୀକ୍ଷେତ୍ରରେ ସୁନାବେଶ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଥାଏ। କିନ୍ତୁ ଏହି ସମୟରେ ଶ୍ରୀଜୀଉଙ୍କୁ ରଘୁନାଥ ବେଶ କରାଯାଏ।
ରଥଯାତ୍ରାକୁ ନେଇ ସେବାୟତ ହିରଣ୍ୟ କୁମାର ପଣ୍ଡା କହିଛନ୍ତି, ରଥଯାତ୍ରା ସମୟରେ ଘଟିଥିବା ୨ଟି ଘଟଣା ଏବେ ବି ଲୋକମୁଖରେ ଶୁଣାଯାଉଛି। ୧୮୯୭ରେ ହଇଜା ପ୍ରବଳ ବ୍ୟାପିଥିଲା। ସେହିବର୍ଷ ରଥଯାତ୍ରାରେ ଶ୍ରୀଜୀଉଙ୍କ ମୁକୁଟର କିଛି ଅଂଶ ପୋଡ଼ି ଯାଇଥିଲା। ମଣ୍ଡପରୁ ରଣାସାପ ବାହାରିଥିଲା। ଏପରି ଘଟଣା ପରେ କୌଣସି ବଡ଼ ଧରଣର ବିପଦ ଆସିବ ବୋଲି ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକଙ୍କୁ ସୂଚନା ମିଳିଥିଲା। ସେହିପରି ୧୯୧୭ରେ ରଥ ଚକ ଭାଙ୍ଗିବା ଘଟଣା ଏବେ ବି ଜନମୁଖରେ ଅଛି। ଚଳିତ ରଥଯାତ୍ରା ସମ୍ପର୍କରେ ସେବାୟତ ନରୋତ୍ତମ କର କୁହନ୍ତି, ତୁଳସୀ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଶ୍ରୀବଳଦେବ ଜୀଉ ଅଧିପତି। ପ୍ରତିବର୍ଷ ରଥଯାତ୍ରାରେ ଲକ୍ଷାଧିକ ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁ ସାମିଲ ହୋଇଥାନ୍ତି। ତେବେ ୨ବର୍ଷ ଧରି କରୋନା ସଂକ୍ରମଣ ଲାଗି ଭଗବାନ ଓ ଭକ୍ତଙ୍କ ମିଳନ ହୋଇ ନ ଥିଲା। ଚଳିତ ବର୍ଷ ରଥଯାତ୍ରା ପୁନର୍ବାର ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବାରୁ କେବଳ ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁ ନୁହନ୍ତି, ମନ୍ଦିର ସହ ସମ୍ପୃକ୍ତ ସମସ୍ତ ସେବାୟତ ଓ କର୍ମଚାରୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନୂତନ ଉତ୍ସାହ ଭରିଯାଇଛି। ୨ ବର୍ଷ ପରେ ରଥଯାତ୍ରା ହେଉଥିବାରୁ ସର୍ବାଧିକ ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁଙ୍କ ଆଗମନ ହେବ। ଏଥିପାଇଁ ଜିଲା ପ୍ରଶାସନ ପକ୍ଷରୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁଙ୍କ ଲାଗି ବ୍ୟାପକ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯାଇଛି। ରଥରେ ଶ୍ରୀଜୀଉଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଓ ସେବାକୁ ନେଇ ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁମାନେ ବହୁ ଉତ୍ସାହିତ ଅଛନ୍ତି।
-ଜଗନ୍ନାଥ ଧଳ
