ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ,୨୭।୫: ମଧ୍ୟପ୍ରାଚ୍ୟରେ ଲାଗିରହିଥିବା ଉତ୍ତେଜନା ଯୋଗୁଁ ଗତ କିଛି ଦିନ ହେବ ପେଟ୍ରୋଲ ଏବଂ ଡିଜେଲ ଦର ଅନେକ ଥର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି। ନିକଟରେ ପେଟ୍ରୋଲ ଲିଟର ପିଛା ୨.୬୧ ଟଙ୍କା ଏବଂ ଡିଜେଲ ୨.୭୧ ଟଙ୍କା ମହଙ୍ଗା ହେବା ପରେ ସାରା ଦେଶରେ ସାଧାରଣ ଜନତାଙ୍କ ପକେଟ ଉପରେ ବୋଝ ବଢ଼ିଯାଇଛି।
ଏଭଳି ପରିସ୍ଥିତିରେ ଏକ ବଡ଼ ପ୍ରଶ୍ନ ମନକୁ ଆସେ ଯେ, ଯଦି ରାତିସାରା ପେଟ୍ରୋଲ ପମ୍ପର ଷ୍ଟୋରେଜ ଟାଙ୍କିରେ ପେଟ୍ରୋଲ କିମ୍ୱା ଡିଜେଲ ବଞ୍ଚି ରହିଥାଏ ଏବଂ ପରଦିନ ସକାଳୁ ଦାମ ବଢ଼ିଯାଏ, ତେବେ ସେହି ଅତିରିକ୍ତ ଲାଭ କାହାକୁ ମିଳେ? ପମ୍ପ ମାଲିକଙ୍କୁ ନା ତେଲ କମ୍ପାନୀକୁ? ଆସନ୍ତୁ ଜାଣିବା ଏହାର ସତ୍ୟତା…
ଥରେ ପେଟ୍ରୋଲ କିମ୍ୱା ଡିଜେଲ ଡିଲର (ପମ୍ପ ମାଲିକ)ଙ୍କୁ ବିକ୍ରି ହୋଇଯିବା ପରେ, ସେହି ଷ୍ଟକ୍ର ଖୁଚୁରା ମୂଲ୍ୟରେ ହେଉଥିବା ଉତ୍ଥାନ-ପତନ ଦ୍ୱାରା ତେଲ କମ୍ପାନୀ ବିଶେଷ ପ୍ରଭାବିତ ହୁଏନାହିଁ। ପେଟ୍ରୋଲ ପମ୍ପ ମାଲିକମାନେ ଇଣ୍ଡିଆନ ଅଏଲ (IOCL), ଭାରତ ପେଟ୍ରୋଲିୟମ (BPCL) ଏବଂ ହିନ୍ଦୁସ୍ତାନ ପେଟ୍ରୋଲିୟମ (HPCL) ଭଳି ସରକାରୀ କମ୍ପାନୀଗୁଡ଼ିକରୁ ଆଗୁଆ ଟଙ୍କା ପୈଠ କରି ତେଲ କିଣିଥାନ୍ତି।
ଥରେ ପେଟ୍ରୋଲ କିମ୍ୱା ଡିଜେଲ ଆସି ପେଟ୍ରୋଲ ପମ୍ପର ଭୂତଳ (Underground) ଷ୍ଟୋରେଜ ଟାଙ୍କିରେ ପହଞ୍ଚିଗଲା ପରେ, ସେହି ତେଲ ଉପରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମାଲିକାନା ସମ୍ପୃକ୍ତ ଡିଲରଙ୍କର ହୋଇଯାଏ। ଏହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି, ଯଦି ପରଦିନ ସକାଳୁ ଦାମ ବଢ଼ିଯାଏ, ତେବେ ପୂର୍ୱରୁ କମ ଦାମରେ କିଣାଯାଇଥିବା ତେଲକୁ ମଧ୍ୟ ନୂଆ ଏବଂ ବଦ୍ଧିତ ଦରରେ ବିକ୍ରି କରାଯାଏ। ଏହି ଦର ବୃଦ୍ଧିର ସିଧାସଳଖ ଫାଇଦା ପେଟ୍ରୋଲ ପମ୍ପ ମାଲିକଙ୍କୁ ହିଁ ମିଳିଥାଏ। ତେଲ କମ୍ପାନୀଗୁଡ଼ିକର ଆୟ ମୁଖ୍ୟତଃ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଅଶୋଧିତ ତେଲ (Crude Oil) ର ଦର, ରିଫାଇନିଂ ମାର୍ଜିନ, ପରିବହନ ଖର୍ଚ୍ଚ ଏବଂ ସରକାରଙ୍କ ଟିକସ ନୀତି ଉପରେ ର୍ନିଭର କରେ।
ଯଦି ରାତିକ ଭିତରେ ତେଲ ଦର ବଢ଼ିଯାଏ, ତେବେ ପମ୍ପରେ ପୂର୍ୱରୁ ଥିବା ପୁରୁଣା ଷ୍ଟକକୁ ନୂଆ ବଦ୍ଧିତ ଦରରେ ବିକ୍ରି କରି ଯେଉଁ ଅତିରିକ୍ତ ଲାଭ ମିଳେ, ତାହାକୁ ‘ଇନଭେଣ୍ଟ୍ରି ଗେନ’ କୁହାଯାଏ। ଦାମ କମିବା ସମୟରେ ଏହି ନିୟମ ଓଲଟା କାମ କରେ। ଯଦି ରାତିକ ଭିତରେ ପେଟ୍ରୋଲ କିମ୍ୱା ଡିଜେଲ ଦର କମିଯାଏ, ତେବେ ପମ୍ପ ମାଲିକଙ୍କୁ ପୂର୍ୱରୁ ଅଧିକ ଦାମରେ କିଣିଥିବା ତେଲକୁ ପରଦିନ କମ ଦରରେ ବିକ୍ରି କରିବାକୁ ପଡ଼େ। ଏହାକୁ ‘ଇନଭେଣ୍ଟ୍ରି ଲସ’ କୁହାଯାଏ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ପମ୍ପ ମାଲିକଙ୍କର କ୍ଷତି ହୋଇଥାଏ।
ସାଧାରଣ ଦିନଗୁଡ଼ିକରେ ଯେତେବେଳେ ତେଲ ଦର ସ୍ଥିର ରହେ, ସେତେବେଳେ ପେଟ୍ରୋଲ ପମ୍ପ ମାଲିକଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ଆୟ କୌଣସି ବର୍ଦ୍ଧିତ ଦରରୁ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏକ ର୍ନିଦ୍ଧାରିତ ’ଡିଲର କମିଶନ’ (Dealer Commission) ମାଧ୍ୟମରେ ହୋଇଥାଏ। ସାଧାରଣତଃ ଏହି କମିଶନ ପେଟ୍ରୋଲ ଉପରେ ଲିଟର ପିଛା ୩ ଟଙ୍କାରୁ ୪.୫୦ ଟଙ୍କା ଏବଂ ଡିଜେଲ ଉପରେ ଲିଟର ପିଛା ୨.୫୦ ଟଙ୍କାରୁ ୩.୫୦ ଟଙ୍କା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିଥାଏ। ତେବେ ଏହି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କମିଶନ ପମ୍ପ ମାଲିକଙ୍କର ଶୁଦ୍ଧ ଲାଭ ନୁହେଁ; ଏହି ଟଙ୍କାରୁ ହିଁ ସେମାନଙ୍କୁ କର୍ମଚାରୀଙ୍କ ଦରମା, ବିଜୁଳି ବିଲ, ମେସିନର ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣ ଏବଂ ପମ୍ପର ଦୈନନ୍ଦିନ ଖର୍ଚ୍ଚ ବହନ କରିବାକୁ ପଡ଼ିଥାଏ।