ଭାରତରେ, ଏନ୍ଜିଓ କହିଲେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ବେସରକାରୀ ସଙ୍ଗଠନକୁ ବୁଝାଏ, ଯାହା ଅଣ-ସରକାରୀ, ସ୍ବେଚ୍ଛାସେବୀ କିମ୍ବା ଅଣ-ସ୍ବେଚ୍ଛାସେବୀ ଇତ୍ୟାଦି ହୋଇପାରେ। ଏହି ସଙ୍ଗଠନଗୁଡ଼ିକ ସରକାରୀ ନୁହେଁ ସତ କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କର ଆଇନଗତ ସ୍ଥିତି ଅଛି ଅର୍ଥାତ୍; ସମାଜ ପଞ୍ଜୀକରଣ ଆଇନ, ଟ୍ରଷ୍ଟ ଆଇନ ଇତ୍ୟାଦି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଆଇନ ଅନୁଯାୟୀ ପଞ୍ଜୀକୃତ ହୋଇଥାନ୍ତି । ଭାରତୀୟ ସମ୍ବିଧାନର ଧାରା ଏନ୍ଜିଓ ବିଷୟରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରେ ଯଥା; ସଂଘ ଗଠନ କରିବାର ଅଧିକାର ଉପରେ ଧାରା ୧୯ (୧) (ସି ), ଧାରା ୪୩ ଯାହା ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳରେ ସମବାୟକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିବା ପାଇଁ ରାଜ୍ୟର ପ୍ରୟାସକୁ ସମୃଦ୍ଧ କରେ, ସମକାଳୀନ ତାଲିକା ପରିଶିଷ୍ଟ ୨୮ରେ ଦାନ ଏବଂ ଦାନଯୋଗ୍ୟ ଅନୁଷ୍ଠାନ, ଧାର୍ମିକ ଦାନ ଏବଂ ଧାର୍ମିକ ଅନୁଷ୍ଠାନ ବିଷୟରେ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି। ତଥ୍ୟରୁ ଜଣାଯାଏ ଯେ ୨୦୨୫ ସୁଦ୍ଧା ଭାରତ ସରକାରଙ୍କ ସମକାଳୀନ ତାଲିକା ଦର୍ପଣ ପୋର୍ଟାଲରେ ମୋଟ ୩.୮୭ ଲକ୍ଷ ଅଣ-ସରକାରୀ ସଙ୍ଗଠନ ନୀତି ଆୟୋଗ ଅଧୀନରେ ପଞ୍ଜୀକୃତ ହୋଇଛନ୍ତି । ଏହି ସଙ୍ଗଠନଗୁଡ଼ିକ ଦେଶ ପାଇଁ ସମ୍ବଳ । ସେ ଯାହାହେଉ, ସାମାଜିକ ବିକାଶକୁ ବୃଦ୍ଧି କରିବା ପାଇଁ ସାମାଜିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଓ ବିକାଶ ଲାଗି କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ଏନ୍ଜିଓ ପଞ୍ଜୀକରଣ ପାଇଁ ସମାଜସେବୀ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କର ଏକ ଗୋଷ୍ଠୀ ଆଗକୁ ଆସିଥାଏ। ପ୍ରକୃତରେ ଅଧିକାଂଶ ଏନ୍ଜିଓ ସମାଜ ପ୍ରତି ସମର୍ପିତ, ପ୍ରତିବଦ୍ଧ। ଅଣ-ଲାଭକାରୀ ସଙ୍ଗଠନଗୁଡ଼ିକ ସାମାଜିକ ସମସ୍ୟା ଏବଂ ଆବଶ୍ୟକତା ପ୍ରତି ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ଧ୍ୟାନ ଆକର୍ଷଣ କରିବାରେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି। ଏନ୍ଜିଓଗୁଡ଼ିକର ବିଚାରଧାରା, ଆଗ୍ରହ, ସମାନୁଭୂତ କାର୍ଯ୍ୟଶୈଳୀ ଅନନ୍ୟ ଏବଂ ମୁଖ୍ୟତଃ ସେହି ଧୂସର କ୍ଷେତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ସମ୍ବୋଧିତ କରେ ଯେଉଁଠାରେ କେହି ପହଞ୍ଚତ୍ ନ ଥିବେ। ବାସ୍ତବରେ ଏହା ଲୋକଙ୍କ ସାମାଜିକ-ଆର୍ଥିକ ସ୍ବାର୍ଥ ପାଇଁ ଅନିବାର୍ଯ୍ୟ। ସେହିପରି ଅଧିକାଂଶ ଏନ୍ଜିଓ କର୍ମକର୍ତ୍ତାମାନେ ପ୍ରେରଣାଦାୟକ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱ ହୋଇଥାନ୍ତି ।
ଏନ୍ଜିଓଗୁଡ଼ିକର ଉତ୍ସର୍ଗୀକୃତ ବୃତ୍ତିଧାରୀମାନେ ବିକାଶମୂଳକ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲୋକଙ୍କ ଅବଦାନ ସଂଗ୍ରହ କରିପାରନ୍ତି । ପ୍ରତ୍ୟେକ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନବସୃଜନ ସହିତ ଯୋଗଦାନ କରନ୍ତି ଏବଂ ଯେଉଁଠାରେ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ ଥାଏ ସେଠାରେ ସେମାନେ କାମ କରନ୍ତି। ଦଳଗତ କାର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛି ସେମାନଙ୍କର କ୍ଷମତା। ସମନ୍ବୟ ମାଧ୍ୟମରେ, ଏନ୍ଜିଓମାନେ ଦୁର୍ବଳ କ୍ଷେତ୍ରର ବୃହତ ସ୍ବାର୍ଥ ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶୀଦାର ଏବଂ ଏଜେନ୍ସି ସହିତ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି। ସମାଜର ପ୍ରତ୍ୟେକ କୋଣରେ ଏନ୍ଜିଓର ଅସ୍ତିତ୍ୱକୁ ଆମେ ଅସ୍ବୀକାର କରିପାରିବା ନାହିଁ। ଆମେ କହିପାରିବା ଯେ ସେମାନେ ଗଣତନ୍ତ୍ରର ପଞ୍ଚମ ସ୍ତମ୍ଭ।
କିନ୍ତୁ ବର୍ତ୍ତମାନ କିଛି ଲୋକଙ୍କର ଧାରଣା ଯେ ଏପରି ସଂଗଠନଗୁଡ଼ିକ ଠକେଇ, ଦୁର୍ନୀତିଗ୍ରସ୍ତ, ନକାରାତ୍ମକ ଇତ୍ୟାଦି ଉପାୟରେ ଲୋକଙ୍କୁ ସଙ୍ଗଠିତ କରୁଛନ୍ତି । କିନ୍ତୁ କୌଣସି ପ୍ରମାଣ ବିନା ଏହି ପ୍ରକାରର ମତାମତ, ଏନ୍ଜିଓ ଗଠନ କରି ସାମାଜିକ ବିକାଶ ପାଇଁ ଆଗକୁ ଆସୁଥିବା ଉତ୍ସର୍ଗୀକୃତ ସାମାଜିକ ନେତାମାନଙ୍କୁ ନୈତିକତାହୀନ କରିପାରେ। ଏକ ସାଧାରଣ କାରଣ ଓ ସାମୂହିକ ବିକାଶ ପାଇଁ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଏବଂ ଲୋକଙ୍କ ଏକତ୍ରୀକରଣକୁ ଏହା ଭାଙ୍ଗିଦେଇପାରେ। ତେବେ ବିଶୃଙ୍ଖଳିତ ଆଚରଣ ପାଇଁ ବନ୍ଦ ବଦଳରେ ଦଣ୍ଡ ବିଧାନ କରାଯାଇପାରେ । ଏତେ କମ୍ ପାରିଶ୍ରମିକ ଓ ସମ୍ମାନ ପାଇବା ପରିବର୍ତ୍ତେ, ସଂଗଠନର ସ୍ବେଚ୍ଛାସେବୀ, କର୍ମଚାରୀମାନେ ସ୍ଥିର ଲକ୍ଷ୍ୟ ହାସଲ କରିବା ପାଇଁ ଦିନରାତି ଉତ୍ସର୍ଗୀକୃତ ପ୍ରୟାସ ସହିତ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି । ଭଲ ଏବଂ ଉଚ୍ଚ କ୍ୟାରିଅର ବିକାଶ ତଥା ଆତ୍ମକୌଶଳ ପାଇଁ ଏକ ସୁନ୍ଦର ଅଭିନବ ପ୍ଲାଟ୍ଫର୍ମ। କ୍ୟାରିଅରର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଯୁବକମାନେ ଏନ୍ଜିଓ କ୍ଷେତ୍ରରେ କାମ କରିଥିବା ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଅଭିଜ୍ଞତା ହାସଲ କରିଥିବା ଅନେକ ଉଦାହରଣ ଅଛି ଯେଉଁଠାରେ ବ୍ୟକ୍ତି ଭବିଷ୍ୟତରେ ସେହି ଦକ୍ଷତା ଓ ସମର୍ପଣକୁ ବିନିଯୋଗ କରି ଉତ୍ତମ କାମ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତି। ଅନେକ ଲୋକ ଏନ୍ଜିଓ କାର୍ଯ୍ୟ ସଂସ୍କୃତିର ଶିଡ଼ି ଦେଇ ବହୁତ କିଛି ହାସଲ କରିଛନ୍ତି ଓ ସମାଜକୁ ଅବଦାନ ଦେଇଛନ୍ତି । ଏନ୍ଜିଓର ତୃଣମୂଳସ୍ତରୀୟ ଗଭୀର ବା ସୂକ୍ଷ୍ମ କାର୍ଯ୍ୟ ସେମାନଙ୍କ କର୍ମଚାରୀଙ୍କ ଦକ୍ଷତାକୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ କରିଥାଏ, ଯାହା ଭଲ କରିବାକୁ ଏବଂ ଭବିଷ୍ୟତକୁ ଉନ୍ନତ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ। ପ୍ରକୃତରେ ଏହା ଏକ ପ୍ରେରଣା। ଯଦିଓ ଏନ୍ଜିଓଗୁଡ଼ିକ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କ୍ଷେତ୍ରର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଲକ୍ଷ୍ୟ ହାସଲ କରିବା ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି, ଏହା ଉତ୍କର୍ଷ, ନବସୃଜନ, ପ୍ରେରଣା ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟ ଯୋଜନାର ଢାଞ୍ଚା ପ୍ରଦାନ କରେ। ଏହା ବ୍ୟତୀତ, ଏନ୍ଜିଓଗୁଡ଼ିକ ନାଗରିକମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ସରକାର ପ୍ରତିକ୍ରିୟାଶୀଳ ହେବା ନିଶ୍ଚିତ କରିବା ସହିତ ସରକାରଙ୍କ ଦାୟିତ୍ୱକୁ ବ୍ୟାପକ କରିବା କ୍ଷେତ୍ରରେ କାର୍ଯ୍ୟକରନ୍ତି । ସେମାନେ ବାସିନ୍ଦାଙ୍କ ସମ୍ପୃକ୍ତି ମାଧ୍ୟମରେ ସ୍ଥାନୀୟ ସ୍ତରରେ ଅନେକ ସେବା ପ୍ରଦାନର ଦକ୍ଷତା ବୃଦ୍ଧି କରନ୍ତି। ଏନ୍ଜିଓଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ୱାରା ସାମାଜିକ ଅଡିଟ୍ ହେଉଛି ଆର୍ଥିକ ଉପଯୁକ୍ତ ବ୍ୟବହାର, ଉତ୍ପାଦନ ସୂଚକ ସଫଳତା, ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ଅଂଶଗ୍ରହଣ ସହିତ ସେବା ପ୍ରଦାନକାରୀଙ୍କ ଦାୟିତ୍ୱ ମାପିବା ପାଇଁ ତୃଣମୂଳ ସ୍ତରରେ କରାଯାଇଥିବା ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପକୁ ତଦାରଖ କରିବା ପାଇଁ ଏକ ପ୍ରକ୍ରିୟା।
ଜନସାଧାରଣଙ୍କୁ ସମସ୍ୟା ବିଷୟରେ ଗବେଷଣା, ବିଶ୍ଳେଷଣ ଏବଂ ସୂଚନା ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି । ଗଣମାଧ୍ୟମ ଅଭିଯାନ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରକାରର ସକ୍ରିୟତା ମାଧ୍ୟମରେ ନାଗରିକ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ସଂଗଠିତ କରନ୍ତି ଏବଂ ନୀତି ନିର୍ମାତାମାନଙ୍କ ସହିତ ମଧ୍ୟ କାମ କରନ୍ତି। ଅନେକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏହି ସଂଗଠନଗୁଡ଼ିକ ନିମନ୍ତ୍ରିତ ଏବଂ ବିନା ନିମନ୍ତ୍ରିତ ଭାବରେ ସରକାର ଏବଂ କର୍ପୋରେଟ କାର୍ଯ୍ୟଦକ୍ଷତା, ଉତ୍ତରଦାୟିତ୍ୱ ଏବଂ ସ୍ବଚ୍ଛତା ନିମନ୍ତେ ୱାଚ୍ଡଗ୍ କିମ୍ବା ସ୍ବାଧୀନ ଅଡିଟର ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି । ଏନ୍ଜିଓଗୁଡ଼ିକର ଆନୁଷଙ୍ଗିକ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ସୁଦୃଢ଼ କରିବା ଏବଂ ସମାଜର କାରଣ ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟଦକ୍ଷତାକୁ ବୃଦ୍ଧି କରିବା ପାଇଁ ଶୀର୍ଷ ସ୍ତରରେ ଏକ ସାମ୍ବିଧାନିକ ୟୁନିଟ୍ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ। ଏହା ରାଷ୍ଟ୍ର ନିର୍ମାଣ ଦିଗରେ ସେବା କରୁଥିବା ଏନ୍ଜିଓକୁ ନିରନ୍ତର ସମର୍ଥନ ପାଇଁ ସହାୟକ ହେବ। ଏନ୍ଜିଓର ଅବଦାନ ବିନା, ଆମେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଗତି କଳ୍ପନା କରିପାରିବା ନାହିଁ। ସରକାରୀ ବେସରକାରୀ ଭାଗୀଦାରି ସବୁଠାରୁ ବେଶି ସଫଳ ହୋଇଥାଏ । ଏ କ୍ଷେତ୍ରରେ କେବଳ ସମ୍ପୃକ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଦକ୍ଷ ଏନ୍ଜିଓର ନିରପେକ୍ଷ ଚୟନ ଆବଶ୍ୟକ ।
ବିଜିପୁର, ବ୍ରହ୍ମଗିରି, ପୁରୀ
ମୋ:୯୪୩୮୪୩୨୦୨୩
