ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ,୧୭।୭: ଅନେକ ଲୋକ ନିଜର ବ୍ୟାଙ୍କ ଆରମ୍ଭ କରିବାର ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଭାରତରେ ଏହା ପ୍ରକୃତରେ ସମ୍ଭବ କି? ଏହାର ଉତ୍ତର ହେଉଛି ହଁ। ଭାରତୀୟ ରିଜର୍ଭ ବ୍ୟାଙ୍କ (RBI) ର ‘ଅନ୍-ଟ୍ୟାପ୍ ଲାଇସେନ୍ସିଂ ନୀତି’ (On-Tap Licensing Policy) ଅଧୀନରେ ଯୋଗ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତି ଓ ସଂସ୍ଥା ବ୍ୟାଙ୍କ ଆରମ୍ଭ କରିବା ପାଇଁ ଆବେଦନ କରିପାରିବେ। ତେବେ ବ୍ୟାଙ୍କ ଖୋଲିବା ପାଇଁ କେବଳ ଟଙ୍କାର ଆବଶ୍ୟକତା ନଥାଏ, ଏହା ପାଇଁ କଠୋର ନିୟମ ପୂରଣ କରିବା, ନିଜର ଆର୍ଥିକ ବିଶ୍ୱସନୀୟତା ପ୍ରମାଣିତ କରିବା ଏବଂ RBI ରୁ ମଞ୍ଜୁରୀ ନେବା ଆବଶ୍ୟକ।
ବ୍ୟାଙ୍କର ବର୍ଗ (Category) ଅନୁସାରେ ସର୍ବନିମ୍ନ ଆବଶ୍ୟକ ପୁଞ୍ଜି ଅଲଗା ଅଲଗା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରାଯାଇଛି:
ପେମେଣ୍ଟସ ବ୍ୟାଙ୍କ (Payments Bank):
ପେମେଣ୍ଟସ ବ୍ୟାଙ୍କ ପାଇଁ ଅନ୍ତତଃ ₹୧୦୦ କୋଟି ପୁଞ୍ଜି ଆବଶ୍ୟକ। ଏହି ବ୍ୟାଙ୍କ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗ୍ରାହକଙ୍କଠାରୁ ₹୨,୦୦,୦୦୦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜମା ରାଶି ଗ୍ରହଣ କରିପାରିବେ ଏବଂ ଡିଜିଟାଲ୍ ପେମେଣ୍ଟ କିମ୍ବା ମନି ଟ୍ରାନ୍ସଫର ସୁବିଧା ଦେଇପାରିବେ। ତେବେ ଏମାନଙ୍କୁ ଋଣ (Loan) କିମ୍ବା କ୍ରେଡିଟ୍ କାର୍ଡ ପ୍ରଦାନ କରିବାର ଅନୁମତି ନଥାଏ।
ସ୍ମଲ୍ ଫାଇନାନ୍ସ ବ୍ୟାଙ୍କ (Small Finance Bank):
ସ୍ମଲ୍ ଫାଇନାନ୍ସ ବ୍ୟାଙ୍କ ପାଇଁ ସର୍ବନିମ୍ନ ₹୨୦୦ କୋଟି ପୁଞ୍ଜି ଆବଶ୍ୟକ। ଏହି ବ୍ୟାଙ୍କ ମୁଖ୍ୟତଃ କୃଷକ, ମାଇକ୍ରୋ ଏଣ୍ଟରପ୍ରାଇଜ୍, କ୍ଷୁଦ୍ର ବ୍ୟବସାୟୀ ଏବଂ ସମାଜର ଯେଉଁ ବର୍ଗଙ୍କ ପାଖରେ ବ୍ୟାଙ୍କିଙ୍ଗ୍ ସେବା ପହଞ୍ଚିପାରି ନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କୁ ସେବା ଯୋଗାଇଥାନ୍ତି। ଏଗୁଡ଼ିକ ସଞ୍ଚୟ ଖାତା, ଜମା ଏବଂ ଛୋଟ ଋଣ ଭଳି ସୁବିଧା ଦେଇପାରିବେ।
ୟୁନିଭରସାଲ ବ୍ୟାଙ୍କ (Universal Bank):
ୟୁନିଭରସାଲ ବ୍ୟାଙ୍କକୁ କମର୍ସିଆଲ ବ୍ୟାଙ୍କ (ବାଣିଜ୍ୟିକ ବ୍ୟାଙ୍କ) ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ। ଏଥିପାଇଁ ସର୍ବନିମ୍ନ ₹୫୦୦ କୋଟି ପୁଞ୍ଜି ଆବଶ୍ୟକ। ଏହି ବ୍ୟାଙ୍କ ସବୁ ପ୍ରକାର ସୁବିଧା ଯୋଗାଇ ଦେଇପାରିବେ; ଯେପରିକି ସଞ୍ଚୟ ଓ ଚାଲୁ ଖାତା, ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଓ କର୍ପୋରେଟ୍ ଋଣ, ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କିଙ୍ଗ୍ ଏବଂ ନିବେଶ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ସେବା।
ଏଥିପାଇଁ କେବଳ ପୁଞ୍ଜି ଯଥେଷ୍ଟ ନୁହେଁ। RBI ନିୟମ ଅନୁସାରେ:
ପ୍ରମୋଟରଙ୍କ ପାଖରେ ବ୍ୟାଙ୍କିଙ୍ଗ୍, ଫାଇନାନ୍ସ କିମ୍ବା ଫାଇନାନ୍ସିଆଲ୍ ସର୍ଭିସ ସେକ୍ଟରରେ ଅନ୍ତତଃ ୧୦ ବର୍ଷର ଅଭିଜ୍ଞତା ଥିବା ଆବଶ୍ୟକ।
ଆବେଦନକାରୀଙ୍କୁ RBI ର ‘ଫିଟ୍ ଆଣ୍ଡ ପ୍ରପର’ (Fit and Proper) ମାନଦଣ୍ଡ ପୂରଣ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ। ଅର୍ଥାତ୍ ସେମାନଙ୍କର ଆର୍ଥିକ, ଆଇନଗତ ଏବଂ ନୈତିକ ରେକର୍ଡ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ୱଚ୍ଛ ହୋଇଥିବା ଉଚିତ।
ପ୍ରମୋଟରଙ୍କ ପାଖରେ ବ୍ୟାଙ୍କର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ପେଡ୍-ଅପ୍ କ୍ୟାପିଟାଲର ଅନ୍ତତଃ ୪୦% ଅଂଶଧନ ଥିବା ଆବଶ୍ୟକ। ଏଥିସହିତ ଏହି ଅଂଶଧନ ୫ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲକ୍-ଇନ୍ (Lock-in) ରହିବ।
ପ୍ରଥମ ପଦକ୍ଷେପ: ପ୍ରସ୍ତାବିତ ବ୍ୟାଙ୍କକୁ କମ୍ପାନୀଜ୍ ଆକ୍ଟ, ୨୦୧୩ ଅଧୀନରେ ଗୋଟିଏ ପବ୍ଲିକ୍ ଲିମିଟେଡ୍ କମ୍ପାନୀ ଭାବରେ ପଞ୍ଜୀକୃତ କରିବାକୁ ହେବ।
ଦ୍ୱିତୀୟ ପଦକ୍ଷେପ: କମ୍ପାନୀ ଗଠନ ହେବା ପରେ ଆବେଦନକାରୀଙ୍କୁ RBI ନିକଟରେ ଏକ ସବିଶେଷ ଆବେଦନପତ୍ର ଦାଖଲ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ। ଏଥିରେ ଏକ ବିସ୍ତୃତ ବିଜନେସ ପ୍ଲାନ୍, ଆର୍ଥିକ ଆକଳନ, ଗଭର୍ଣ୍ଣାନ୍ସ ଫ୍ରେମୱାର୍କ ଏବଂ ଟେକ୍ନୋଲୋଜିକାଲ ଇନଫ୍ରାଷ୍ଟ୍ରକଚର ବିଷୟରେ ତଥ୍ୟ ସାମିଲ ଥିବା ଆବଶ୍ୟକ।
ତୃତୀୟ ପଦକ୍ଷେପ: ଯଦି ପ୍ରସ୍ତାବଟି ସମସ୍ତ ନିୟାମକ (Regulatory) ଆବଶ୍ୟକତା ପୂରଣ କରେ, ତେବେ RBI ‘ଇନ୍-ପ୍ରିନ୍ସିପାଲ୍ ଆପ୍ରୁଭାଲ’ (In-Principle Approval) ଦେଇପାରେ। ଏହା ସାଧାରଣତଃ ୧୮ ମାସ ପାଇଁ ବୈଧ ଥାଏ।
ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳରେ ଶାଖା: ଆର୍ଥିକ ସମାବେଶନ (Financial Inclusion) କୁ ସୁଦୃଢ଼ କରିବା ପାଇଁ ମୋଟ ଶାଖା ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ତତଃ ୨୫% ଶାଖା ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳ କିମ୍ବା ବ୍ୟାଙ୍କିଙ୍ଗ୍ ସୁବିଧା ନଥିବା ଅଞ୍ଚଳରେ ଖୋଲାଯିବା ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ।
କ୍ଷୁଦ୍ର ଉଦ୍ଧାରକାରୀଙ୍କୁ ପ୍ରାଥମିକତା: ସ୍ମଲ୍ ଫାଇନାନ୍ସ ବ୍ୟାଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରରେ, ମୋଟ ଋଣ ପୋର୍ଟଫୋଲିଓର ଅନ୍ତତଃ ୫୦% ଅଂଶ ₹୨୫ ଲକ୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଋଣର ହୋଇଥିବା ଆବଶ୍ୟକ। ଏହାଦ୍ୱାରା ବ୍ୟାଙ୍କଗୁଡ଼ିକ ମୁଖ୍ୟତଃ ଛୋଟ ଋଣଗ୍ରହିତା ଏବଂ ପ୍ରାଥମିକତା ପ୍ରାପ୍ତ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ସେବା ଯୋଗାଉଛନ୍ତି ବୋଲି ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇପାରିବ।