ବ୍ରିକ୍ସ କ୍ରମଶଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଲାଭ କଲେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଆହ୍ବାନଗୁଡିକୁ ମୁକାବିଲା କରିବାରେ ସଫଳ ହୋଇପାରୁନାହିଁ। ସେଥିପାଇଁ ଚଳିତ ମାସରେ ନୂଆଦିଲ୍ଲୀରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ବ୍ରିକ୍ସ ବୈଦେଶିକ ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ବୈଠକରେ ଭାରତ ପକ୍ଷରୁ ଆହ୍ବାନ ଦିଆଯାଇଛି ଯେ ବିଶ୍ୱ ସ୍ତରୀୟ ସମସ୍ୟାର ମୁକାବିଲା କରିବା ପାଇଁ ବାସ୍ତବବାଦୀ ମାର୍ଗ ଖୋଜିବା ଆବଶ୍ୟକ। ବ୍ରିକ୍ସ ସଂଗଠନ ବିଶ୍ୱର ୧୦ଟି ବିକାଶଶୀଳ ଦେଶର ଅର୍ଥନୀତିକୁ ଏକାଠି କରିପାରିଛି। ଏହା ବିଶ୍ୱ ଜନସଂଖ୍ୟାର ୪୯.୫ ପ୍ରତିଶତ ହୋଇଥିବା ବେଳେ ବିଶ୍ୱ ବାଣିଜ୍ୟର ପାଖାପାଖି ୨୬ ପ୍ରତିଶତ । ପ୍ରଥମେ ୫ଟି ଦେଶ ବ୍ରାଜିଲ, ରୁଷିଆ, ଭାରତ, ଚାଇନା ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକାକୁ ନେଇ ବ୍ରିକ୍ସ ସମ୍ମିଳନୀ ଗଠନ କରାଯାଇଥିଲା। ପରେ ୨୦୨୪ରେ ଇଜିପ୍ଟ, ଇଥିଓପିଆ, ଇରାନ, ସଂଯୁକ୍ତ ଆରବ ଏମିରେଟ୍ସକୁ ସାମିଲ କରାଯାଇଛି। ୨୦୨୫ରେ ଇଣ୍ଡୋନେସିଆ ସଦସ୍ୟତା ଗ୍ରହଣ କରିଛି। ଗତବର୍ଷ ସେପ୍ଟେମ୍ବରରେ ଜାତିସଂଘର ସାଧାରଣ ସଭା ଅଧିବେଶନ ପୃଷ୍ଠଭୂମିରେ ଚଳିତ ମାସରେ ନୂଆଦିଲ୍ଲୀରେ ବ୍ରିକ୍ସ ବୈଦେଶିକ ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ବୈଠକ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଯାଇଛି। ଏ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟ ସେହି ସେପ୍ଟେମ୍ବରରେ ବାର୍ଷିକ ଶିଖର ସମ୍ମିଳନୀ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହେବ।
ଏହି ସଂଗଠନର ଆଭିମୁଖ୍ୟ ପ୍ରଥମେ ଠିକ୍ଠାକ ଜଣାପଡୁଥିଲା। ଏହାର ଆଭିମୁଖ୍ୟ ସ୍ପଷ୍ଟ ଥିଲା ଯେ ଏକ ବାଣିଜି୍ୟକ ବ୍ୟାଙ୍କ ଖୋଲା ଯାଇ ପଶ୍ଚିମ ଓ ଦକ୍ଷିଣ ଏସିଆ ତଥା ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକାର ଅର୍ଥନୈତିକ ଦିଗକୁ ସମୃଦ୍ଧ କରିବ। ଚାଇନା ନିଜ ଦେଶର ସ୍ବାର୍ଥକୁ ଜାବୁଡି ଧରିବାରୁ ବ୍ୟାଙ୍କ ଗଠନର କାର୍ଯ୍ୟକାରିତା ବିଳମ୍ବ ଘଟିଲା। ବ୍ୟାଙ୍କ ଗଠନର ଆଭିମୁଖ୍ୟ ବହୁସୂତ୍ରୀ ଥିଲା। ଏହା ଉପରେ ଆମେରିକାର ଶ୍ୱେନଦୃଷ୍ଟି ପଡିବାରୁ ବୋଧହୁଏ ଏହାର ଅଗ୍ରଗତି ହୋଇପାରିଲା ନାହିଁ। ପଶ୍ଚିମ ଏସିଆ ସଙ୍କଟ ବିଶେଷକରି ଆମେରିକା, ଇସ୍ରାଏଲ ଏବଂ ଇରାନ ମଧ୍ୟରେ ଚାଲିଥିବା ଯୁଦ୍ଧ ହଠାତ୍ ବ୍ରିକ୍ସ ପାଇଁ ଆହ୍ବାନ ସୃଷ୍ଟିକଲା। ଇରାନକୁ ସହଯୋଗ କରିବା ପାଇଁ ଏବଂ ଆମେରିକାକୁ ମୁକାବିଲା କରିବା ପାଇଁ ଏ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କେହି ସାହସ ଜୁଟାଇ ପାରିଲେ ନାହିଁ। ଏହି ଯୁଦ୍ଧର ପ୍ରଭାବ ବ୍ରିକ୍ସ ରାଷ୍ଟ୍ର ସମୂହ ଉପରେ ପଡ଼ିବା ସହ ଶକ୍ତି ଯୋଗାଣ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସମସ୍ୟା ଉପୁଜିଛି। ଏହା ଦ୍ୱାରା ବିଶ୍ୱ ଅର୍ଥନୀତି ଦୋହଲି ଯାଇଛି। ଏହି ଘଡିସନ୍ଧି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଭାରତ ଦ୍ୱାରା ଆହୂତ ଏହି ସମ୍ମିଳନୀ ଗୁରୁତ୍ୱପୁର୍ଣ୍ଣ ମନେହୁଏ। ଏହି ଦୁଇଦିନିଆ ସମ୍ମିଳନୀରେ ବିଶ୍ୱ ଅର୍ଥନୀତିର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଭାରତ ପକ୍ଷରୁ ଚେତାବନୀ ଦିଆଯାଇଛି ସତ, କିନ୍ତୁ ଚାଇନା ଓ ଅନ୍ୟ ସଦସ୍ୟ ରାଷ୍ଟ୍ର ଏହାକୁ କେତେଦୂର ଗ୍ରହଣ କରିଥିବ ତାହା କୁହାଯାଇ ନ ପାରେ। ଆମେରିକା ମୂଳରୁ ଏହି ସଂଗଠନକୁ ସଫଳ କରାଇ ନ ଦେବା ପାଇଁ ସତର୍କତା ଅବଲମ୍ବନ କରି ଚାଲିଛି। ଜି-୨୦ ରାଷ୍ଟ୍ର ସଂଗଠନକୁ ମଧ୍ୟ ଆମେରିକା ସହ୍ୟ କରିପାରି ନ ଥିବା ବେଳେ ଚାଇନା ନୀରବତା ଅବଲମ୍ବନ କରିଛି। ଜଳବାୟୁ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଥିବା ଆହ୍ବାନଗୁଡିକୁ ସବୁବେଳେ ଆମେରିକା ନେତୃତ୍ୱ ନେବା ପ୍ରତିବଦଳରେ ଅଣଦେଖା କରି ଆସିଛି। ଏହି ସମୟରେ ବ୍ରିକ୍ସ ବିଶ୍ୱର ୧୦ଟି ପ୍ରମୁଖ ବିକାଶଶୀଳ ଦେଶର ଅର୍ଥନୀତିକୁ ଏକାଠି କରିବା ନେଇ ଆମେରିକାର ମୁଣ୍ଡବ୍ୟଥାର କାରଣ ହୋଇଛି। ତେଣୁ ଆମେରିକା ପରୋକ୍ଷରେ ଏହି ସଦସ୍ୟରାଷ୍ଟ୍ର ସମୂହ ବିରୋଧରେ ବିଭିନ୍ନ ସମୟରେ ବିଭିନ୍ନ ପଦକ୍ଷେପ ନେଇ ଚାଲିଛି। ବିଶେଷତଃ ଭାରତ ଏହି ସଂଗଠନ ମାଧ୍ୟମରେ ଯେଉଁ ଆହ୍ବାନ ଦେଇ ଚାଲିଛି ତାକୁ ସହଜରେ ଆମେରିକା ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ସହ୍ୟ କରିପାରୁନାହାନ୍ତି। ଆମେରିକାର ହୃଦ୍ବୋଧ ହୋଇଛି ଯେ ବିକାଶଶୀଳ ବଜାର ଓ ଦେଶଗୁଡିକ ବ୍ରିକ୍ସ ସଂଘ ପ୍ରତି କ୍ରମଶଃ ଆଶାବାଦୀ ହୋଇପଡିଲେଣି। ଏମାନେ ଯଦି ବର୍ତ୍ତମାନର ଆହ୍ବାନଗୁଡିକୁ ଦୂର କରିଦେବେ ତେବେ ଆମେରିକା ରୁଗ୍ଣ ହୋଇପଡିବ। ତେଣୁ ଆମେରିକା ସତର୍କ ହେବା ସହିତ କୂଟନୈତିକ ଚାଲ ଭାରତ, ଚାଇନା ସହିତ ଖେଳିବାକୁ ଲାଗିଛି। ଏହା ବ୍ୟତୀତ ଆମେରିକାର ଚିନ୍ତା ବ୍ରିକ୍ସ ବ୍ୟାଙ୍କ ଗଠନ ହେଲେ ଯଦି କେତେକ ଦେଶ ଶକ୍ତି, ଖାଦ୍ୟ, ସାର ଓ ସ୍ବାସ୍ଥ୍ୟ ସୁରକ୍ଷା ସହିତ ଆର୍ଥିକ ସହାୟତା ପାଇପାରିବେ ତେବେ ଆମେରିକାର କର୍ତ୍ତୃତ୍ୱରେ ଥିବା ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସଂଗଠନ ଫାଇଦା ହାସଲ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ଏହା ଆମେରିକା ପାଇଁ ଯେତିକି ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ ସୃଷ୍ଟି କଲା ସେହି ପରିମାଣର ସଚେତନତା ସଦସ୍ୟ ରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରହିଲା ନାହିଁ।
ନୂଆଦିଲ୍ଲୀଠାରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ବ୍ରିକ୍ସ ବୈଦେଶିକ ମନ୍ତ୍ରୀସ୍ତରୀୟ ସମ୍ମିଳନୀ ପରେ ଭାରତ ପକ୍ଷରୁ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ମୋଦି ଯେଉଁ ପଞ୍ଚ ରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ ଗସ୍ତ କଲେ ତାହା ମନେହୁଏ ବ୍ରିକ୍ସ ସଂଗଠନକୁ ଆହୁରି ମଜଭୁତ କରିବା ଲକ୍ଷ୍ୟ ଏହା ଭିତରେ ରହିଛି। ସମ୍ପ୍ରତି ବିଶ୍ୱରେ ଶକ୍ତି ସଙ୍କଟ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିବା ବେଳେ ଏହାର ମୁକାବିଲା ନିମନ୍ତେ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ପ୍ରଥମେ ସଂଯୁକ୍ତ ଆରବ ଏମିରେଟସ ଯାଇ ୟୁଏଇ ରାଷ୍ଟ୍ରପତିଙ୍କୁ ଭେଟି ଶକ୍ତି ଏବଂ ସାମୁଦ୍ରିକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସହଯୋଗ ପାଇଁ ୫ଟି ବୁଝାମଣା କରିଛନ୍ତି। ଏହା କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହେଲେ ଭାରତ ଉପକୃତ ହେବା ସହିତ ବ୍ରିକ୍ସ ସଦସ୍ୟ ରାଷ୍ଟ୍ର ମଧ୍ୟ ସୁବିଧା ପାଇପାରିବେ। ଉଭୟ ଦେଶ ମଧ୍ୟରେ ଷ୍ଟ୍ରାଟେଜିକ ଡିଫେନ୍ସଶିପ୍ ଏକ ବଡ ଚୁକ୍ତିନାମା ସ୍ବାକ୍ଷର ହୋଇଛି। ସେହିଭଳି ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ନେଦରଲାଣ୍ଡ, ସ୍ବିଡେନ, ନରଓ୍ବେ ଓ ଇଟାଲୀ ପ୍ରଭୃତି ଦେଶକୁ ଗସ୍ତକରି ବହୁମୁଖୀ ଲକ୍ଷ୍ୟ ହାସଲ କରିଥିବା ଜଣାପଡେ। ଅପରପକ୍ଷରେ ବ୍ରିକ୍ସ ସମ୍ମିଳନୀ ପରେ ଆମେରିକାର ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଟ୍ରମ୍ପ୍ଙ୍କ ଦୁଇଦିନିଆ ଚାଇନ ଗସ୍ତରେ ଯିବା ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ମହଲରେ କୌତୂହଳ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି। ଅପରପଟେ ଟ୍ରମ୍ପ୍ଙ୍କ ଚାଇନା ଗସ୍ତ ମୂଳରେ କୌଣସି ସ୍ପଷ୍ଟ ଆଭିମୁଖ୍ୟ ନ ଥିବା ବିଶେଷଜ୍ଞମାନେ ବିଚାର କରୁଛନ୍ତି। କେବଳ ଚାଇନା ରାଷ୍ଟ୍ରପତିଙ୍କ ସହ ମିଶି ଏକ ସଦ୍ଭାବ ସୃଷ୍ଟି କରିବା ଏକମାତ୍ର ଲକ୍ଷ୍ୟ ଥିଲା। କାରଣ ଚାଇନା ବ୍ରିକ୍ସ ସଂଘର ସଦସ୍ୟ। ଚାଇନା ଓ ଆମେରିକାର ବଜାର ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇଥିଲେ ହେଁ କେହି କାହାରି ଅର୍ଥନୈତିକ ଦିଗକୁ ବୁଝାମଣା ଆଳରେ ବଳି ଦେବେ ନାହିଁ। ଏହା ନିରାଟ ସତ୍ୟ। ଯଦି କହିବା ଆମେରିକା, ଚାଇନା ବନ୍ଧୁ ରାଷ୍ଟ୍ର ହୋଇଗଲେ ତେବେ ବିଶ୍ୱବାସୀ ବିଶ୍ୱାସକୁ ନେବେ ନାହିଁ। ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ ଭାରତର ଜନସଂଖ୍ୟା ଦୃଷ୍ଟିରୁ ବିଶ୍ୱରେ ଏକ ବୃହତ୍ ବଜାର ପାଲଟିଛି। ତେଣୁ ଭାରତ ସହିତ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ବାଣିଜ୍ୟର ସମ୍ପର୍କ ସ୍ଥାପନ କରିବାକୁ ବିଶ୍ୱର ସମସ୍ତ ଦେଶ ଆଗ୍ରହୀ। ଆମେରିକା, ଚାଇନା ମଧ୍ୟ ସେହିଭଳି ଆଚରଣ ଦେଖାନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟ ଦେଶମାନଙ୍କ ଭଳି ନିରନ୍ତର ସମ୍ପର୍କ ନୁହେଁ। ଏଭଳି ଏକ ସମୟ ଆସିଥିଲା ଚାଇନା ଉପରେ ଟ୍ରମ୍ପ୍ ଆର୍ଥନୈତିକ କଟକଣା ଲଗାଇଥିଲା ବେଳେ ଚାଇନା ଭାରତ ସହିତ ବନ୍ଧୁତାର ହାତ ବଢାଇଥିଲା। ପୂର୍ବରୁ ବିଶ୍ୱାସଘାତକତା କରିବାରେ ଚାଇନା କୌଣସି ଦିଗ ଛାଡି ନାହିଁ। ତେବେ ଅକାଳେ ଯଦି ବନ୍ଧୁତାର ହାତ ବଢାଏ ତେବେ କ’ଣ ତାହାକୁ ପ୍ରକୃତ ବନ୍ଧୁତା କୁହାଯିବ? ଚାଇନା ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଆମେରିକାକୁ କହିଥିବା ଉକ୍ତି ଅତି ଗୁରୁତ୍ୱପୁର୍ଣ୍ଣ। ବାଣିଜି୍ୟକ ଯୁଦ୍ଧ ସବୁବେଳେ ଲାଗେ, ତାର ଅନ୍ତ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ସମ୍ପର୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ଲାଗିବ କାହିଁକି? ଏ କଥାଟିକୁ ଚାଇନା ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଯଦି ନିଜେ ଉପଲବ୍ଧି କରନ୍ତେ ତେବେ ବିଶ୍ୱ ଶାନ୍ତି ଅବିଳମ୍ବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ହୋଇପାରନ୍ତା।
ବ୍ରିକ୍ସ ସଂଘରେ ଚାଇନା ପ୍ରମୁଖ ଅଂଶୀଦାର। ଦୀର୍ଘସୂତ୍ରୀ ଯୁଦ୍ଧ ଇରାନ ମଧ୍ୟରେ ଲାଗିଥିଲା ବେଳେ ବିଶ୍ୱର ରାଜନୀତି ଓ ବାଣିଜ୍ୟ ନୀତି ଓଲଟପାଲଟ ହୋଇଗଲାଣି। ଶକ୍ତିର ସଙ୍କଟ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱକୁ କବଳିତ କଲାଣି। ଏପରି ସ୍ଥିତିରେ ଆମେରିକାକୁ ମୁକାବିଲା କରିବା ପାଇଁ ସମ୍ମିଳିତ ଉଦ୍ୟମ ଜଣାପଡୁନାହିଁ। ଏହି ଯୁଦ୍ଧର ଅନ୍ତଃ ଘଟାଇବା ପାଇଁ ଜାତିସଂଘର କର୍ତ୍ତୃତ୍ୱ ରହିଛି। ଜାତିସଂଘ ଜରିଆରେ ଚାଇନା, ଇଟାଲି, ଫ୍ରାନ୍ସ କିମ୍ବା ରୁଷିଆ ଯେଉଁମାନେ ଭିଟୋ ଶକ୍ତି ଲାଭ କରିଛନ୍ତି ସେମାନେ ବୁଦ୍ଧି ବା ଉପାୟ କାହିଁକି ଅବଲମ୍ବନ କରୁନାହାନ୍ତି। ବ୍ରିକ୍ସ ରାଷ୍ଟ୍ରସଂଘଠାରୁ ଅଧିକ ବଳୀୟାନ ଆମେରିକା ନ ହୋଇପାରେ। ତେଣୁ ବ୍ରିକ୍ସର ସଦସ୍ୟରାଷ୍ଟ୍ର ଚାଇନା, ରୁଷିଆ ଭଳି ରାଷ୍ଟ୍ର ଆଖି ମଳି ମଳି କାନ୍ଦିବା ଆଦୌ ଉଚିତ ନୁହଁ। ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱର ଅର୍ଥନୀତି କ’ଣ ରସାତଳଗାମୀ ହୋଇଗଲେ ଏମାନଙ୍କର ନିଦ ଭାଙ୍ଗିବ? ଏଠାରେ ଆମେରିକା-ଇରାନ ଯୁଦ୍ଧର ବିଭୀଷିକାଠାରୁ ବିଶ୍ୱର ଶକ୍ତି ସଙ୍କଟ, ଅର୍ଥନୀତି ସବୁଠାରୁ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱରେ। ଏଥିପ୍ରତି ସଚେତନତା ଆବଶ୍ୟକ।
ହରେକୃଷ୍ଣ ପଣ୍ଡା
ସୟେଦପୁର, ଯାଜପୁର
ମୋ: ୯୪୩୭୩୧୫୬୨୩