ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ,୧୦।୯: ପ୍ରଜ୍ଞା (PRAGYA)ର କାର୍ଯ୍ୟ ଏବେ ବିଦ୍ୟୁତ ଉତ୍ପାଦନ କରିବା ନୁହେଁ। ଏହା ଏକ ପ୍ରକାରର ପରୀକ୍ଷଣ ଯନ୍ତ୍ର (ଟେଷ୍ଟ ମେସିନ), ଯାହା ଉପରେ କମ୍ପାନୀ କ୍ରମାଗତ ଭାବରେ ପରୀକ୍ଷାନିରୀକ୍ଷା ଚଳାଇବ। କମ୍ପାନୀ ଏହାକୁ ପ୍ରାୟ ୨୦ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚଳାଇବାକୁ ଯୋଜନା କରୁଛି। ଏହି ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରତିବର୍ଷ ପ୍ରାୟ ୩,୦୦୦ ପ୍ଲାଜମା ଶଟ ନେବାର ଲକ୍ଷ୍ୟ ରଖାଯାଇଛି।
ପୃଥିବୀରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭଳି ଶକ୍ତି ଉତ୍ପାଦନ କରିବା ପ୍ରୟାସରେ ଭାରତ ଏକ ବଡ଼ ପଦକ୍ଷେପ ଆଗକୁ ବଢ଼ାଇଛି। ବେଙ୍ଗାଲୁରୁର ଷ୍ଟାର୍ଟଅପ ‘ପ୍ରନୋସ ଫ୍ୟୁଜନ’ ନିଜର ଟୋକାମାକ (Tokamak) ’ପ୍ରଜ୍ଞା’ରେ ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ପ୍ଲାଜମା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବାରେ ସଫଳତା ହାସଲ କରିଛି। Earth.com ରିପୋର୍ଟ ଅନୁସାରେ, ପ୍ରାୟ ୪୦ ସେଣ୍ଟିମିଟର ବ୍ୟାସାର୍ଦ୍ଧ ବିଶିଷ୍ଟ ଏହି ଟୋକାମାକକୁ ମାତ୍ର ୮ ମାସ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇଛି। ଏହା ୨୦ କୋଟି ଡିଗ୍ରୀ ସେଣ୍ଟିଗ୍ରେଡ୍ର ଏକ ମହାପରୀକ୍ଷା। ଏହି ସଫଳତା ଭାରତର ଆଣବିକ ସଂଯୋଜନ (ନ୍ୟୁକ୍ଲିୟର ଫ୍ୟୁଜନ) ଗବେଷଣାରେ ଘରୋଇ କ୍ଷେତ୍ରର ବଢ଼ୁଥିବା ଭୂମିକାକୁ ଦର୍ଶାଉଛି। ଏବେ ଏହି ଜ୍ଞାନକୌଶଳ ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ଲାଜମାକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା, ତାର ଯାଞ୍ଚ କରିବା ଏବଂ ଫ୍ୟୁଜନ ଏନର୍ଜି ସହ ଜଡ଼ିତ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟାକୁ ବିକଶିତ ତଥା ପରୀକ୍ଷଣ କରିବା ଦିଗରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯିବ।
ପ୍ରଜ୍ଞାର କାର୍ଯ୍ୟ ଏବେ ବିଦ୍ୟୁତ ଉତ୍ପାଦନ କରିବା ନୁହେଁ। ଏହା ଏକ ପରୀକ୍ଷଣ ଯନ୍ତ୍ର, ଯାହା ଉପରେ କମ୍ପାନୀ କ୍ରମାଗତ ଭାବରେ ପରୀକ୍ଷା କରିବ। କମ୍ପାନୀ ଏହାକୁ ପ୍ରାୟ ୨୦ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚଳାଇବାକୁ ଯୋଜନା କରୁଛି। ଏହି ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରତିବର୍ଷ ପ୍ରାୟ ୩,୦୦୦ ପ୍ଲାଜମା ଶଟ ନେବାର ଲକ୍ଷ୍ୟ ରହିଛି। ଅର୍ଥାତ ଦୈନିକ ପ୍ରାୟ ୧୦ରୁ ୧୨ ଥର ପ୍ଲାଜମା ତିଆରି କରି ସେଥିରୁ ତଥ୍ୟ (ଡାଟା) ସଂଗ୍ରହ କରାଯିବ। ଏହି ଡାଟା ଭବିଷ୍ୟତରେ ବଡ଼ ଫ୍ୟୁଜନ ରିଆକ୍ଟର ର୍ନିମାଣ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିପାରିବ।
ପ୍ରଜ୍ଞା ଟୋକାମାକ ପ୍ରଥମେ ପାତ୍ର (vessel) ଭିତରେ ପ୍ରବଳ ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ (ଭାକ୍ୟୁମ) ସୃଷ୍ଟି କରେ। ଏହାପରେ ହାଇଡ୍ରୋଜେନ ଆଇସୋଟୋପ, ହାଇଡ୍ରୋଜେନ କିମ୍ୱା ଡ୍ୟୁଟେରିୟମକୁ ଚାମ୍ୱର ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରାଯାଏ। ଏହାକୁ ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ତପ୍ତ କରାଯାଏ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପରମାଣୁଗୁଡ଼ିକ ସେମାନଙ୍କର ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ ନ ହରାନ୍ତି। ଏହାଦ୍ୱାରା ଗ୍ୟାସ ବୈଦ୍ୟୁତିକ ଭାବେ ଚାଜର୍ଡ ପ୍ଲାଜମାରେ ପରିଣତ ହୋଇଯାଏ। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ଏକ ସୁପରିଚାଳିତ ମିଲିଟାରୀ କଣ୍ଟ୍ରୋଲ ରୁମ୍ଠାରୁ କୌଣସି ଗୁଣରେ କମ ନୁହେଁ।
ଏହି ଚୁମ୍ୱକ ଚୀନର ବର୍ଣ୍ଣିଂ ପ୍ଲାଜମା ଏକ୍ସପେରିମେଣ୍ଟାଲ ସୁପରକଣ୍ଡକ୍ଟିଂ ଟୋକାମାକ (BEST)ରେ ବ୍ୟବହୃତ ହେବ, ଯାହାକୁ ପ୍ରାୟତଃ “କୃତ୍ରିମ ସୂର୍ଯ୍ୟ” କୁହାଯାଏ। ଖବର ଅନୁଯାୟୀ, ଚୀନ ୨୦୨୭ ଶେଷ ସୁଦ୍ଧା BEST କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବା ଏବଂ ୨୦୩୦ ସୁଦ୍ଧା ଫ୍ୟୁଜନ୍ରୁ ବିଦ୍ୟୁତ ଉତ୍ପାଦନ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିବାକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ ରଖିଛି।