ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ,୧।୨: ଭାରତୀୟ ଇତିହାସର ଏକ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଘଟଣା ଯାହା ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ଶୁଣିଲେ ଯେକୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କରିପାରେ। ପାକିସ୍ତାନର ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଭାରତର ବଜେଟ ଉପସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ! ଆଶ୍ଚଯ୍ୟ ଲାଗୁଥିଲେ ବି ଏହା ସତ। ତାରିଖ ଥିଲା ୨ ଫେବୃଆରୀ ୧୯୪୬। ସେହି ଦିନ, ଦିଲ୍ଲୀର ଲୁଟିୟନ୍ସ ଜୋନ ସ୍ଥିତ ସଂସଦ ଭବନରେ, ଏକ ବଜେଟ ଉପସ୍ଥାପନ କରାଯାଇଥିଲା ଯାହା କେବଳ ଦେଶର ଅର୍ଥନୀତିକୁ ନୁହେଁ ବରଂ ଏହାର ରାଜନୈତିକ ଗତିପଥକୁ ମଧ୍ୟ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିଥିଲା। ଏହା ଥିଲା ଅନ୍ତରୀଣ ସରକାରଙ୍କ ବଜେଟ, ଯାହା ପଣ୍ଡିତ ଜବାହରଲାଲ ନେହେରୁଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ କ୍ୟାବିନେଟ୍ରେ ଅର୍ଥମନ୍ତ୍ରୀ ଲିଆକତ ଅଲ୍ଲୀ ଖାନ ଉପସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ। ଲିଆକତ ଅଲି ଖାନ, ଯିଏ ମହମ୍ମଦ ଅଲି ଜିନ୍ନାଙ୍କ ନିକଟତମ ସହଯୋଗୀ ଥିଲେ, ସେ ପରେ ବିଭାଜନ ପରେ ପାକିସ୍ତାନର ପ୍ରଥମ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ହୋଇଥିଲେ।
ଲିଆକତ ଅଲି ଖାନ ତାଙ୍କ ପ୍ରସ୍ତାବଗୁଡ଼ିକୁ “ସମାଜବାଦୀ ବଜେଟ” ବୋଲି କହିଥିଲେ। ସେ ବ୍ୟବସାୟ ଉପରେ ଭାରୀ ଟିକସ ଲାଗୁ କରିବାର ପ୍ରସ୍ତାବ ଦେଇଥିଲେ, ଯେଉଁଥିରେ 100,000 ରୁ ଅଧିକ ଲାଭ ଉପରେ 25% ଟିକସ ଏବଂ କର୍ପୋରେଟ ଟିକସକୁ ଦ୍ୱିଗୁଣିତ କରାଯାଇଥିଲା। ପୃଷ୍ଠରେ, ଏହା ଗରିବଙ୍କ ପକ୍ଷରେ ଅନୁକୂଳ ମନେ ହେଉଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଏହାର ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ରାଜନୈତିକ ପ୍ରଭାବ ଗଭୀର ଥିଲା।
ଏହି ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀରେ, ଲେଖକ ବିବେକ ଶୁକ୍ଳା ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରନ୍ତି ଯେ ହିନ୍ଦୁ ଏବଂ ପାର୍ସୀ ଶିଳ୍ପପତିମାନେ ସେତେବେଳେ ଭାରତର ବ୍ୟବସାୟ ଜଗତରେ ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ବିସ୍ତାର କରିଥିଲେ। ଘନଶ୍ୟାମଦାସ ବିର୍ଲା, ଜମନଲାଲ ବଜାଜ ଏବଂ ୱାଲଚାନ୍ଦଙ୍କ ପରି ପ୍ରମୁଖ ଶିଳ୍ପପତିମାନେ କେବଳ ଗାନ୍ଧୀଜୀଙ୍କ ନିକଟତର ନଥିଲେ ବରଂ କଂଗ୍ରେସର ସୱାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନର ମୁଖ୍ୟ ଆର୍ଥିକ ଯୋଗଦାନକାରୀ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।
ବଜେଟ କ’ଣ ବିଭାଜନର କାରଣ ପାଲଟିଥିଲା?
ସର୍ଦ୍ଦାର ବଲ୍ଲଭଭାଇ ପଟେଲ ଏବଂ ଅନେକ କଂଗ୍ରେସ ନେତା ବିଶ୍ୱାସ କରୁଥିଲେ ଯେ ଲିଆକତ ଅଲି ଖାନ ଜାଣିଶୁଣି ହିନ୍ଦୁ ଶିଳ୍ପପତିମାନଙ୍କୁ ଦୁର୍ୱଳ କରିବା ଏବଂ କଂଗ୍ରେସର ଆର୍ଥିକ ସମ୍ୱଳକୁ ବାଧା ଦେବା ପାଇଁ ଏହି ବଜେଟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥିଲେ। ପଟେଲ ଏତେ ଅସହାୟ ଅନୁଭବ କଲେ ଯେ ସେ ମନ୍ତବ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଦେଲେ,
“ଲିଆକତ ଅଲିଙ୍କ ଅନୁମୋଦନ ବିନା ମୁଁ ଜଣେ ପିଅନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନିଯୁକ୍ତ କରିପାରିବି ନାହିଁ।”
ଲିଆକତ ଅଲିଙ୍କ ଉପରେ ମଧ୍ୟ ମୁସଲିମ ଲିଗର ଏଜେଣ୍ଡାକୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ାଇବା ପାଇଁ ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀକାଳୀନ ସରକାରରେ ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ବିଭାଗରୁ ପାଣ୍ଠି ବନ୍ଦ କରିବାର ଅଭିଯୋଗ ଆସିଥିଲା।
ସାମ୍ପ୍ରଦାୟିକତା ଏବଂ ସିପଲା ଉଲ୍ଲେଖ
ଯଦିଓ କିଛି ବିଶ୍ଳେଷକ ଯୁକ୍ତି ଦେଇଥିଲେ ଯେ ଏହି ବଜେଟକୁ ସାମ୍ପ୍ରଦାୟିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ଦେଖିବା ଭୁଲ ଥିଲା, କାରଣ ଏହା ପାର୍ସୀ ଏବଂ କିଛି ମୁସଲିମ ବ୍ୟବସାୟୀ (ଯେପରିକି ସିପଲା ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା କେ.ଏ. ହାମିଦ) ଉପରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭାବ ପକାଇବ ବୋଲି ଆଶା କରାଯାଉଥିଲା। ତଥାପି, ହିନ୍ଦୁ ବ୍ୟବସାୟୀଙ୍କୁ ଦୁର୍ୱଳ କରିବାର ଅଭିଯୋଗ ଲଗାଯାଇଥିଲା। ସେହି ସମୟରେ, ବଡ଼ ଶିଳ୍ପ ଘରଗୁଡ଼ିକ ମୁଖ୍ୟତଃ କଂଗ୍ରେସ ସମର୍ଥକ ଭାବରେ ବିବେଚିତ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ହେଉଥିଲା। ଲିଆକତ ଅଲିଙ୍କ ପକ୍ଷ ଯୁକ୍ତି ଦେଇଥିଲେ ଯେ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ, ଗୁଲ-ଏ-ରାଣା, ମୂଳତଃ ଏକ ହିନ୍ଦୁ ପରିବାରରୁ ଆସିଥିଲେ, ତେଣୁ ସେ ହିନ୍ଦୁ ବିରୋଧୀ ହୋଇପାରିବେ ନାହିଁ।
ଏକ ଐତିହାସିକ ମୋଡ଼
ଲିଆକତ ଅଲି ଖାନ ତିଲକ ଲେନ (ସେତେବେଳେ ହାର୍ଡିଞ୍ଜ ଲେନ) ସ୍ଥିତ ତାଙ୍କ ବାସଭବନରୁ ତାଙ୍କର ବଜେଟ ସୁଟକେସ ଧରି ବାହାରି ଆସିଥିଲେ – ସେହି ଘରଟି ଆଜି ଭାରତରେ ପାକିସ୍ତାନର ହାଇକମିଶନରଙ୍କ ସରକାରୀ ବାସଭବନ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ। ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟବଶତଃ, ଏହି ବଜେଟ ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀକାଳୀନ ସରକାର ମଧ୍ୟରେ ଫାଟକୁ ଏତେ ବୃଦ୍ଧି କଲା ଯେ କଂଗ୍ରେସ ଏବଂ ମୁସଲିମ ଲିଗ ମଧ୍ୟରେ ସମାଧାନର ସମସ୍ତ ସମ୍ଭାବନା ନିଷ୍କ୍ରିୟ ହୋଇଗଲା। ଇତିହାସକାରମାନେ ବିଶ୍ୱାସ କରନ୍ତି ଯେ ଏହି ବଜେଟ ତିକ୍ତତା ବିଭାଜନ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଆହୁରି ତ୍ୱରାନୱିତ କରିଥିଲା। ଏହି ଲିଆକତ ଅଲି ଖାନଙ୍କୁ ଜାତିର ସହିଦ ବୋଲି କୁହାଯାଇଥିଲା ଏବଂ 1951 ମସିହାରେ ରାୱଲପିଣ୍ଡିରେ ଏକ ସଭାରେ ଜଣେ ହତ୍ୟାକାରୀଙ୍କ ଗୁଳିର ଶିକାର ହୋଇଥିଲେ।
ସ୍ୱାଧୀନ ଭାରତର ପ୍ରଥମ ବଜେଟ 26 ନଭେମ୍ୱର, 1947 ରେ ଆର.କେ. ଶନମୁଖମ ଚେଟ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ଉପସ୍ଥାପିତ ହୋଇଥିଲା, କିନ୍ତୁ 1946 ମସିହାର ବଜେଟ ଯେଉଁଥିରେ “ପାକିସ୍ତାନୀ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ” ଥିଲେ, ତାହା ଏବେ ବି ଇତିହାସର ପୃଷ୍ଠାରେ ଏକ ବିବାଦୀୟ ପ୍ରହେଳିକା ହୋଇ ରହିଛି।
