ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶର ସୁନ୍ଦର ଏବଂ ଐତିହାସିକ ସହର ମାଣ୍ଡୁରେ ଏକ ଐତିହ୍ୟ ସ୍ଥାନ ଅଛି, ଯାହା ପ୍ରଥମ ନଜରରେ ଏକ ପୋଖରୀ ପରି ଦେଖାଯାଏ। କିନ୍ତୁ ପ୍ରକୃତରେ ଏହା ଭୂମିଗର୍ଭରେ ନିର୍ମିତ ଏକ ଗୁପ୍ତ ପ୍ରାସାଦ। ଏହି ପ୍ରାସାଦକୁ ଯିବାର ପଥ ପାଣି ଭିତରେ ଯାଏ। ଚମ୍ପା ବାୱଡି ନାମକ ଏହି ସ୍ଥାନଟି ୫୦୦ ବର୍ଷ ପରେ ମଧ୍ୟ ଲୋକଙ୍କୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କରିଚାଲିଛି।
ଧାର ଜିଲାର ମାଣ୍ଡୁରେ ଥିବା ଏହି ଚମ୍ପା ବାୱଡି ୧୫-୧୬ ଶତାବ୍ଦୀର କାରିଗରୀର ଏକ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ଉଦାହରଣ। ଉପରୁ ଏହା ଏକ ଜଳଭଣ୍ଡାର ପରି ମନେହୁଏ, କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ତଳକୁ ଓହ୍ଲାଇବେ, ଗୋଟିଏ ପରେ ଗୋଟିଏ ମହଲା ଦୃଶ୍ୟମାନ ହୁଏ। ଏହାର ଭୂତଳ କୋଠରୀ ଏବଂ ସୁଡ଼ଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ ଏକ ଚକ୍ରବ୍ୟୁହଠାରୁ କମ ନୁହେଁ।
କୁହାଯାଏ ଯେ, ଏହି ପାହାଚ କୂପଟି ଚମ୍ପା ଫୁଲ ପରି ଆକୃତିର, ଯାହାର ପାଞ୍ଚଟି ପାଖୁଡା ଅଛି। କେତେକ ବିଶ୍ୱାସ କରନ୍ତି ଯେ, ଏହାର ପାଣି ଚମ୍ପା ଫୁଲ ପରି ବାସ୍ନା ଦେଉଥିଲା, ତେଣୁ ଏହାକୁ ଚମ୍ପା ବାୱଡି ନାମ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ଆଜି ଏହି ସ୍ଥାନଟି ମାଣ୍ଡୁର ଏକ ମୂଲ୍ୟବାନ ଐତିହ୍ୟ ଭାବରେ ଏକ ବିଶେଷ ସ୍ଥାନ ଅଧିକାର କରିଛି।
ଐତିହାସିକମାନଙ୍କ ଅନୁସାରେ, ମାଲୱା ସଲତାନତ ସମୟରେ ନିର୍ମିତ ଏହି ପାହାଚ କୂପ କେବଳ ପାଣି ସଂରକ୍ଷଣ ପାଇଁ ନ ଥିଲା। ଏହା ରାଜପରିବାର ପାଇଁ ଏକ ନିରାପଦ ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳ ଭାବରେ ମଧ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲା। ଜାହାଜ ମହଲ ନିକଟରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଏହାକୁ ରାଜା, ରାଣୀ ଏବଂ ବିଶେଷ ଅତିଥିମାନେ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିଲେ।
ଚମ୍ପା ଷ୍ଟେପୱେଲର ସ୍ଥାପତ୍ୟ ପ୍ରକୃତରେ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ। ଏଥିରେ ଧନୁଯୁକ୍ତ କୋଠରୀ, ପଥର ନିର୍ମିତ ସେଲଫ ଏବଂ ପରସ୍ପର ସହିତ ଜଡିତ ବେସମେଣ୍ଟ ରହିଛି। କୋଠରୀଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରବେଶ ପାଇଁ ସିଡ଼ିଗୁଡ଼ିକ ନେଇଯାଏ। ଆଲୋକ ଏବଂ ବାୟୁଚଳନ ପାଇଁ ସ୍ବତନ୍ତ୍ର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯାଇଛି, ଯାହା ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଗରମରେ ମଧ୍ୟ ଥଣ୍ଡା ପରିବେଶ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରେ।
ଷ୍ଟେପୱେଲ ଭିତରେ ପଥଗୁଡ଼ିକ ଏତେ ଜଟିଳ ଯେ ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ପରିଦର୍ଶକ ସହଜରେ ହଜି ଯାଇପାରନ୍ତି। କିଛି ଗୁପ୍ତ ରାସ୍ତା ସିଧାସଳଖ ମୁଞ୍ଜ ତାଲାବକୁ ନେଇଯାଏ। ଆକ୍ରମଣ ହେଲେ, ରାଜକୀୟ ମହିଳାମାନେ ଷ୍ଟେପୱେଲର ପାଣିରେ ଡେଇଁ ଏହି ଗୁପ୍ତ ସୁଡ଼ଙ୍ଗ ଦେଇ ସୁରକ୍ଷିତ ଭାବରେ ପଳାଇ ଯାଆନ୍ତି।
ଏହି ଷ୍ଟେପୱେଲ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ତୁର୍କୀ-ଶୈଳୀର ହମାମ ମଧ୍ୟ ଏକ ବିଶେଷ ଆକର୍ଷଣ। ଏହି ହମାମ କେବଳ ରାଜପରିବାର ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଥିଲା। ଛାତ ଉପରେ ତାରା ଆକୃତିର ଡିଜାଇନ ଖୋଦିତ ହୋଇଛି, ଯାହା ଆଲୋକ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ଅନୁମତି ଦିଏ, ଦିନରେ ମଧ୍ୟ ତାରାମୟ ଆକାଶର ଅନୁଭବ ସୃଷ୍ଟି କରେ। ଏଠାରେ ଥଣ୍ଡା ଏବଂ ଗରମ ପାଣି ସୁବିଧା ମଧ୍ୟ ଉପଲବ୍ଧ ଥିଲା।
ଆଜି, ଚମ୍ପା ବାଓଲିକୁ ଇଞ୍ଜିନିୟରିଂ ଉତ୍କର୍ଷତାର ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠକୃତି ଭାବରେ ବିବେଚନା କରାଯାଏ। ଏହା ଜଳ ପରିଚାଳନା, ସୁରକ୍ଷା ଏବଂ ଆରାମର ଏକ ଅନନ୍ୟ ମିଶ୍ରଣ। ଏହି କାରଣରୁ ୫୦୦ ବର୍ଷ ପରେ ମଧ୍ୟ, ଏହାର ଶକ୍ତି ଏବଂ ଗଠନ ପରିଦର୍ଶକଙ୍କୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କରେ। ନିକଟରେ, ଜାହାଜ ମହଲ, ହିନ୍ଦୋଳ ମହଲ ଏବଂ ରୂପମତୀ ମଣ୍ଡପ ଭଳି ଦର୍ଶନୀୟ ସ୍ଥାନ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଇପାରିବ।