ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ,୨୨।୮: ଯଦି ଆପଣ ବି ବ୍ୟାଙ୍କିଙ୍ଗ୍ କାରବାର ପାଇଁ ଚେକ୍ବୁକ୍ (Chequebook) ବ୍ୟବହାର କରୁଛନ୍ତି, ତେବେ ଏହା ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦରକାରୀ ଖବର। ବାସ୍ତବରେ, ବ୍ୟାଙ୍କ ଅଫ୍ ଇଣ୍ଡିଆ (BOI) ସମେତ ଅନେକ ସରକାରୀ ଏବଂ ବେସରକାରୀ ବ୍ୟାଙ୍କ ନିଜ ଗ୍ରାହକମାନଙ୍କୁ ନୂଆ ‘ଆଲଫା-ନ୍ୟୁମେରିକ୍ କୋଡ୍’ (Alphanumeric Code) ଥିବା ଚେକ୍ବୁକ୍ ଜାରି କରିବା ଆରମ୍ଭ କରିଦେଇଛନ୍ତି।
ବ୍ୟାଙ୍କଗୁଡ଼ିକ ପକ୍ଷରୁ ଗ୍ରାହକମାନଙ୍କୁ ଏହି ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଇମେଲ୍ ଏବଂ ଏସ୍ଏମ୍ଏସ୍ (SMS) ପଠାଇ ନୂଆ ଚେକ୍ବୁକ୍ ପାଇଁ ଆବେଦନ କରିବାକୁ ପରାମର୍ଶ ଦିଆଯାଉଛି, ଯେପରି ଭବିଷ୍ୟତରେ କୌଣସି ବଡ଼ କାରବାର ସମୟରେ କୌଣସି ବାଧା ସୃଷ୍ଟି ନହୁଏ।
ନିୟମ କାହିଁକି ବଦଳାଗଲା?
-
ନୂଆ ଦିଶାନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ, ୩୧ ଡିସେମ୍ବର ୨୦୨୬ ପରେ ୫୦,୦୦୦ ଟଙ୍କା କିମ୍ବା ତା’ଠାରୁ ଅଧିକ ରାଶିର ଏପରି ଚେକ୍ ଗ୍ରହଣ କରାଯିବ ନାହିଁ, ଯେଉଁଥିରେ ଆଲଫା-ନ୍ୟୁମେରିକ୍ କୋଡ୍ ଲେଖା ହୋଇନଥିବ।
-
ଏହି କୋଡ୍ରେ ଅକ୍ଷର (Letters) ଏବଂ ସଂଖ୍ୟା (Numbers)ର ଏକ ବିଶେଷ ସଂଯୋଜନା ଥାଏ। ଏହାଦ୍ୱାରା ଚେକ୍ର ଚିହ୍ନଟ ଏବଂ ଯାଞ୍ଚ (Verification) କରିବା ପୂର୍ବ ଅପେକ୍ଷା ଅଧିକ ସୁରକ୍ଷିତ ହୋଇଯିବ।
-
ଚେକ୍ରେ କୌଣସି ପ୍ରକାରର ଜାଲିଆତି କିମ୍ବା ନକଲି ଚେକ୍ ଜରିଆରେ ହେଉଥିବା ଠକେଇର ବିପଦକୁ ରୋକିବା ପାଇଁ ଏହି ପଦକ୍ଷେପ ନିଆଯାଇଛି।
-
ଭାରତୀୟ ରିଜର୍ଭ ବ୍ୟାଙ୍କ (RBI) ଚେକ୍ କ୍ଲିୟରିଂ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ଅଧିକ ଦ୍ରୁତ କରିବା ଉପରେ ଜୋର୍ ଦେଉଛି। ଏପରି ସ୍ଥିତିରେ ‘ଚେକ୍ ଟ୍ରଙ୍କେସନ୍ ସିଷ୍ଟମ୍’ (CTS) ଜରିଆରେ କାଗଜ ଚେକ୍କୁ ଡିଜିଟାଲ୍ ରୂପ ଦେଇ କ୍ଲିୟରାନ୍ସ ସମୟ ଯଥେଷ୍ଟ ହ୍ରାସ କରାଯାଇଛି।
ନୂଆ ଚେକ୍ବୁକ୍ର ଶୁଳ୍କ ଏବଂ ବ୍ୟାଙ୍କ ନିୟମ
ବିଭିନ୍ନ ବ୍ୟାଙ୍କରେ ଆକାଉଣ୍ଟର ପ୍ରକାର ଅନୁସାରେ ନୂଆ ଚେକ୍ବୁକ୍ ଜାରି କରିବାର ଶୁଳ୍କ ଅଲଗା ଅଲଗା ହୋଇପାରେ।
-
ବ୍ୟାଙ୍କ ଅଫ୍ ଇଣ୍ଡିଆ (BOI): ସଞ୍ଚୟ ଆକାଉଣ୍ଟ (Savings Account) ପାଇଁ ୧ ବର୍ଷରେ ୨୫ ପୃଷ୍ଠା ବିଶିଷ୍ଟ ଗୋଟିଏ ଚେକ୍ବୁକ୍ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମାଗଣାରେ ଦିଆଯାଇଥାଏ। ଏହାପରେ ଅତିରିକ୍ତ ଚେକ୍ ପୃଷ୍ଠା ପାଇଁ ପୃଷ୍ଠା ପିଛା ୫ ଟଙ୍କା ଲେଖାଏଁ ଶୁଳ୍କ ନିଆଯାଏ।
-
ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବ୍ୟାଙ୍କ: ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସରକାରୀ ଓ ବେସରକାରୀ ବ୍ୟାଙ୍କଗୁଡ଼ିକରେ ଏହି ଶୁଳ୍କ ସେମାନଙ୍କ ନିଜସ୍ୱ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ହୋଇପାରେ।
ଚେକ୍ବୁକ୍ ହେଉଛି ବ୍ୟାଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ ଆକାଉଣ୍ଟଧାରୀଙ୍କୁ ଦିଆଯାଉଥିବା ଏକ ଲିଖିତ କାଗଜ ପୁସ୍ତିକା (Booklet)। ଏହାର ବ୍ୟବହାର ନଗଦ ଟଙ୍କା ସାଙ୍ଗରେ ନନେଇ ସୁରକ୍ଷିତ ଭାବରେ କାରବାର କରିବା କିମ୍ବା ନିଜେ ଟଙ୍କା ଉଠାଇବା ପାଇଁ କରାଯାଇଥାଏ। ଏଥିରେ ଟଙ୍କା ଦେଉଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ବ୍ୟାଙ୍କ ଆକାଉଣ୍ଟ ସହିତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସୂଚନା ଥାଏ। ଏହା ବ୍ୟତୀତ, ଯାହାଙ୍କ ନାମରେ ଚେକ୍ ଜାରି କରାଯାଏ, ତାଙ୍କ ନାମ ଚେକ୍ରେ ଲେଖିବାକୁ ପଡ଼ିଥାଏ। ଏଥିରେ ଏକ ତାରିଖ ମଧ୍ୟ ପକାଇବାକୁ ପଡ଼େ, ଯାହା ତିନି ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବୈଧ (Valid) ରହିଥାଏ। ଏହାସହିତ ଚେକ୍ରେ ଟଙ୍କା ଦେଉଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ସ୍ୱାକ୍ଷର (Signature) ମଧ୍ୟ ଥାଏ, ଯାହା ଆକାଉଣ୍ଟରେ ଥିବା ସ୍ୱାକ୍ଷର ସହିତ ସମାନ ହେବା ଆବଶ୍ୟକ।
-
ବେୟରର ଚେକ୍ (Bearer Cheque): ଯିଏ ଏହି ଚେକ୍ ନେଇ ବ୍ୟାଙ୍କରେ ପହଞ୍ଚିବ, ତାଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ନଗଦ ଟଙ୍କା ମିଳିଯିବ।
-
ଅର୍ଡର ଚେକ୍ (Order Cheque): ଚେକ୍ରେ ଲେଖାଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପରିଚୟ ନିଶ୍ଚିତ ହେବା ପରେ ହିଁ ଟଙ୍କା ମିଳିଥାଏ।
-
କ୍ରସଡ୍ ଚେକ୍ (Crossed Cheque): ଏପରି ଚେକ୍ର ଉପରିଭାଗରେ ଦୁଇଟି କୋଣିଆ (ତିରଛି) ରେଖା ଥାଏ। ଏହି ଚେକ୍ର ଟଙ୍କା କେବଳ ବ୍ୟାଙ୍କ ଆକାଉଣ୍ଟକୁ ହିଁ ଯାଏ।
ଚେକ୍ ଜରିଆରେ ପେମେଣ୍ଟ କରିବାର ୫ଟି ବଡ଼ ଫାଇଦା
-
ପ୍ରଚୁର ପରିମାଣର ନଗଦ ଟଙ୍କା ସାଙ୍ଗରେ ନେଲେ ଚୋରି ହେବାର ଭୟ ଥାଏ, କିନ୍ତୁ ଚେକ୍ ଚୋରି ହୋଇଗଲେ ମଧ୍ୟ କେହି ସହଜରେ ଟଙ୍କା ଉଠାଇ ପାରିବେ ନାହିଁ।
-
ଚେକ୍ ଜରିଆରେ କରାଯାଇଥିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ କାରବାର ବ୍ୟାଙ୍କ ଷ୍ଟେଟମେଣ୍ଟରେ ଲିପିବଦ୍ଧ ହୋଇ ରହେ, ଯାହା ପେମେଣ୍ଟର ଏକ ଦୃଢ଼ ପ୍ରମାଣ।
-
ଯଦି ଦିଆଯାଇଥିବା କୌଣସି ଚେକ୍ ବାଉନ୍ସ (Bounce) ହୋଇଯାଏ, ତେବେ Negotiable Instruments Act, 1881 ର ଧାରା ୧୩୮ ଅନୁଯାୟୀ ଆଇନଗତ କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇପାରିବ।
-
ଚେକ୍ ପେମେଣ୍ଟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ୱଚ୍ଛ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ବିଜନେସ୍ ଅଡିଟ୍ ଏବଂ ଆୟକର (Income Tax) କ୍ଷେତ୍ରରେ କୌଣସି ସମସ୍ୟା ହୁଏ ନାହିଁ।
-
ଭାରତରେ ୨ ଲକ୍ଷ ଟଙ୍କା କିମ୍ବା ତା’ଠାରୁ ଅଧିକ ନଗଦ କାରବାର ନିଷିଦ୍ଧ, ତେଣୁ ବଡ଼ ଧରଣର ପେମେଣ୍ଟ ପାଇଁ ଚେକ୍ ଏକ ଜରୁରୀ ମାଧ୍ୟମ।
