କାଠମାଣ୍ଡୁ,୧୫।୯: ଗତ କିଛି ଦିନ ଧରି ନେପାଳରେ ହୋଇଥିବା ପ୍ରତିବାଦ ଦେଶର ଅର୍ଥନୈତିକ ସ୍ଥିତିକୁ ଏକ ବଡ଼ ଆଘାତ ଦେଇଛି। Gen-z ଆନ୍ଦୋଳନ ଯୋଗୁ ହୋଇଥିବା ହିଂସା, ପୋଡ଼ାଜଳା ଏବଂ ଭଙ୍ଗାରୁଜା ଯୋଗୁ କୋଟି କୋଟି ଟଙ୍କା କ୍ଷତି ହୋଇଛି। ପ୍ରାୟ ୧୦ ହଜାର ଲୋକ ବେକାର ହୋଇଛନ୍ତି ଏବଂ ଦରବାର ସ୍କୋୟାର, ପୋଖରା, ଭୈରହାୱା ଏବଂ ଚିତୱାନ ଭଳି ପ୍ରମୁଖ ପର୍ଯ୍ୟଟନ ସ୍ଥଳଗୁଡ଼ିକ ଖାଲି ପଡ଼ିଛି। କୈଳାସ ମାନସରୋବର ଯାତ୍ରାକୁ ଆସୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ମଧ୍ୟ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ହ୍ରାସ ପାଇଛି।
ନେପାଳରେ ବର୍ତ୍ତମାନର ସମୟ ସାଧାରଣତଃ ପର୍ଯ୍ୟଟନ ଋତୁ, ଯେଉଁଠାରେ ବହୁ ସଂଖ୍ୟକ ଲୋକ ପରିଦର୍ଶନ କରିବାକୁ ଆସିଥାନ୍ତି। ଏହି ସମୟରେ ବହୁ ସଂଖ୍ୟକ ପ୍ରବାସୀ ନିଜ ଦେଶକୁ ଫେରି ଆସି ସ୍ଥାନୀୟ ବ୍ୟବସାୟକୁ ମଜବୁତ କରନ୍ତି। ଏହା ନେପାଳର ଅର୍ଥନୀତିକୁ ମଜବୁତ କରିଥାଏ। ତଥାପି, ଏଥର ଏପରି କିଛି ଘଟିବା ପରି ମନେ ହେଉନାହିଁ। ଏହା ପଛରେ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ କାରଣ ଜେନ-ଜି ଆନ୍ଦୋଳନ ବୋଲି ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଉଛି।
କାଠମାଣ୍ଡୁ ପୋଷ୍ଟର ରିପୋର୍ଟ ଅନୁଯାୟୀ, ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନ ନେପାଳର ଅର୍ଥନୀତିକୁ ପ୍ରାୟ ୩ ଲକ୍ଷ କୋଟି ଟଙ୍କାର କ୍ଷତି କରିଛି, ଯାହା ଦେଢ଼ ବର୍ଷ ପାଇଁ ଦେଶର ବଜେଟ ପରିମାଣ ସହିତ ସମାନ। ସରକାରୀ ଏବଂ ବେସରକାରୀ ଭିତ୍ତିଭୂମି ମଧ୍ୟ ପ୍ରଚୁର କ୍ଷତି ସହିଛି। ଅର୍ଥନୀତିଜ୍ଞମାନେ ଆକଳନ କରିଛନ୍ତି ଯେ ଏହି ବର୍ଷ ଆର୍ଥିକ ଅଭିବୃଦ୍ଧି ହାର ୧% ତଳେ ରହିପାରେ। ଏହା ସହିତ, ଆଗାମୀ ନିର୍ବାଚନ ସରକାରଙ୍କ ଉପରେ ୩୦ ବିଲିୟନ ଟଙ୍କାର ଅତିରିକ୍ତ ବୋଝ ପକାଇବ।
ନେପାଳର ବଡ଼ ବ୍ୟବସାୟିକ ଗୋଷ୍ଠୀ ଏବଂ କରଦାତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ସଙ୍କଟ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଛନ୍ତି। ଭାଟ-ଭାଟେନି ସୁପରମାର୍କେଟ ଏବଂ ଚୌଧୁରୀ ଗ୍ରୁପ କୋଟି କୋଟି ଟଙ୍କାର କ୍ଷତି ସହିଛନ୍ତି। ଏନସେଲ ଟେଲିକମ କମ୍ପାନୀ ମଧ୍ୟ ପ୍ରବଳ କ୍ଷତି ସହିଛି। ହୋଟେଲ ଆସୋସିଏସନ ନେପାଳ ଅନୁଯାୟୀ, ହୋଟେଲ ବ୍ୟବସାୟ ପ୍ରାୟ ୨୫ ବିଲିୟନ ଟଙ୍କାର କ୍ଷତି ସହିଛି, ଯେତେବେଳେ ଅଟୋ ସେକ୍ଟର ପ୍ରାୟ ୧୫ ବିଲିୟନ ଟଙ୍କାର କ୍ଷତି ଆକଳନ କରିଛି। ତଥାପି, ଅନେକ ଉଦ୍ୟୋଗୀ ପୁନଃନିର୍ମାଣ ପାଇଁ ପ୍ରତିବଦ୍ଧତା ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି। ଭାଟ-ଭାଟେନି ତାଙ୍କ ବାର୍ତ୍ତାରେ ଲେଖିଛନ୍ତି ଯେ ସେମାନେ ଆହୁରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ ଫେରିବେ, ଯେତେବେଳେ ଚୌଧୁରୀ ଗ୍ରୁପର ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ନିର୍ବାଣ ଚୌଧୁରୀ ମଧ୍ୟ ପୁନଃନିର୍ମାଣ ଏବଂ ଏକ ଉନ୍ନତ ଭବିଷ୍ୟତ ବିଷୟରେ କଥା ହୋଇଛନ୍ତି।
ପର୍ଯ୍ୟଟନ ହେଉଛି ନେପାଳର ଅର୍ଥନୀତିର ମୁଖ୍ୟ ଆଧାର। ପର୍ବ ଏବଂ ଛୁଟିଦିନ ସମୟରେ ବିପୁଳ ଆୟ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ଏଥର ପରିସ୍ଥିତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିପରୀତ। ହୋଟେଲ, ରେସ୍ତୋରାଁ, ଏୟାରଲାଇନ୍ସ ଏବଂ ଟ୍ରାଭେଲ ଏଜେନ୍ସିଗୁଡ଼ିକ ଖାଲି ପଡ଼ିଛି। ଦରବାର ସ୍କୋୟାର ଏବଂ ପୋଖରା ଭଳି ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକ ସାଧାରଣ ଅପେକ୍ଷା ଅଧିକ ନୀରବ। ପର୍ଯ୍ୟଟକଙ୍କ ସଂଖ୍ୟାରେ ହ୍ରାସ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଲୋକଙ୍କ ଜୀବନଜୀବିକାକୁ ସିଧାସଳଖ ପ୍ରଭାବିତ କରିଛି। ହୋଟେଲ ବ୍ୟବସାୟୀ ଯୋଗେନ୍ଦ୍ର ଶାକ୍ୟଙ୍କ ଅନୁଯାୟୀ, ଆଗାମୀ ମାସଗୁଡ଼ିକରେ ରାଜନୈତିକ ସ୍ଥିରତା ଫେରାଇ ଆଣିବା ହେଉଛି ପ୍ରକୃତ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ। ଯଦି ପରିସ୍ଥିତିରେ ଉନ୍ନତି ନହୁଏ, ତେବେ ପର୍ଯ୍ୟଟନ ଶିଳ୍ପ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପାଇଁ ପ୍ରଭାବିତ ହେବ।
୨୦୨୬ ମାର୍ଚ୍ଚରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହେବାକୁ ଥିବା ନିର୍ବାଚନ ପୂର୍ବରୁ ନେପାଳ ସରକାରଙ୍କୁ ଆର୍ଥିକ ଚାପର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେବାକୁ ପଡିବ। ରାଜନୈତିକ ଅସ୍ଥିରତା ଯୋଗୁ ନିବେଶକଙ୍କ ବିଶ୍ୱାସ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଛି। ତଥାପି, ନୂତନ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ନିଯୁକ୍ତି ଉନ୍ନତିର ଆଶା ସୃଷ୍ଟି କରିଛି। ଶିଳ୍ପ ବିଶ୍ୱାସ କରେ ଯେ ଯଦି ରାଜନୈତିକ ସ୍ଥିରତା ଫେରି ଆସେ, ତେବେ ନେପାଳ ପୁନନିର୍ମାଣ କରିପାରିବ ଏବଂ ଅର୍ଥନୀତି ପୁଣି ଗତି କରିପାରିବ।
